WITKOWSKA MARTA

PIELĘGNIARSTWO

ROK III

GRUPA 4C

Palenie tytoniu jest jednym z głównych i najbardziej 

rozpowszechnionych znanych czynników ryzyka wielu chorób, 

który można wyeliminować. Leczenie takich chorób, jak choroba 

niedokrwienna serca i inne wywołane miażdżycą, przewlekła 

obturacyjna choroba płuc, nie będzie skuteczne bez zaprzestania 

palenia tytoniu. Szkodliwe jest zarówno palenie papierosów, jak i 

cygar lub fajki, a także żucie tytoniu.

Zagrożenia zdrowotne nie są mniejsze przy paleniu papierosów o 

małej zawartości nikotyny i substancji smolistych. Szkodliwe jest 

zarówno palenie czynne, jak i bierne. 

Palenie tytoniu często prowadzi do uzależnienia, a substancją 

uzależniającą jest nikotyna. Istnieją skuteczne metody leczenia 

uzależnienia od tytoniu i należy je proponować każdej osobie 

uzależnionej.

 

W każdym przypadku należy ocenić motywację i określić gotowość pacjenta do zaprzestania palenia oraz stopień uzależnienia od nikotyny. Oceny stopnia uzaleznienia mozemy dokonac dzieki gotowym kwestionariusza np. 

Test Tolerancji Fagerstroma : 

1. Jak szybko po przebudzeniu zapala Pan/Pani swego pierwszego papierosa? 
2. Czy sprawia Panu/Pani trudność powstrzymanie się od palenia tytoniu w miejscach publicznych, w których obowiązuje zakaz palenia (np. kościół, biblioteka, kino)? 
3. Z którego papierosa byłoby Pani/Panu najtrudniej zrezygnować? 
4. Ile papierosów wypala Pan/Pani dziennie? 

 

 5. Czy częściej pali Pan/Pani papierosy w ciągu 
pierwszych godzin po przebudzeniu, czy w 
pozostałej części dnia? 

6. Czy pali Pan/Pani podczas choroby, która zmusza 
Pana/Panią do pozostawania w łóżku przez większą 
część dnia? 

7. Jaka jest zawartość nikotyny w papierosach, które 
Pan/Pani zwykle pali? 

8. Czy zaciąga się Pan/Pani dymem tytoniowym? 

W Polsce 70-80 % osób palących pragnie rzucić 

palenie.

Leczenie uzależnienia do nikotyny powinno być 

kompleksowe i obejmować psychoterapię, leczenie 

behawioralne (nauka nowych zachowań) i 

ewentualnie farmakologiczne - jeśli powyższe 

metody okażą się niewystarczające. 

Najważniejszym czynnikiem, bez którego nie uda się 

rzucić palenia, jest 

motywacja

motywacja. Najczęściej 

wzmacniają ją względy zdrowotne, finansowe i 

estetyczne oraz troska 

o dobro rodziny

TRUDNOŚCI W 

ZAPRZESTANIU PALENIA 

ZWIZANE SĄ Z : 



niedostateczna motywacja ,



 wystąpienie nikotynowego    

   zespołu abstynencyjnego ,



 obawa przed 

niepowodzeniem  próby 
zaprzestania palenia, 



 obawa przed przytyciem ,



 brak wsparcia środowiska, 



 obniżenie nastroju, 



 czerpanie przyjemności 

   z palenia, 

Praktycznie wszystkie osoby już uzależnione od nikotyny uważają rzucanie palenia za trudne. Jednak korzyści wynikające z takiego kroku są wyjątkowo duże – osoby, którym uda się rzucić palenie przed 50 
rokiem życia mogą zmniejszyc ryzyko zgonu w ciagu najbliższych 15 lat aż o 50%. Oto kilka korzyści wynikających z rzucenia palenia: 

• Akcja serca spowalnia - zaledwie 20 minut po wypaleniu papierosa akcja serca (tętno) zaczyna spadać. 

• Funkcja płuc - w ciągu trzech miesięcy od rzucenia palenia, poszczególne funkcje płuc zaczynają się znacznie poprawiać. 

• Ryzyko ataku serca - W ciągu 12 miesięcy od rzucenia palenia ryzyko wystąpienia zawału serca spada o 50%. 

• Udar - W ciągu 5 do 15 lat po rzuceniu palenia ryzyko wystąpienia udaru u byłego palacza jest takie samo jak u osób, które nigdy nie paliły. 

Wybór metody leczenia uzależnienia od tytoniu zależy od 
takich czynników jak: indywidualne cechy i preferencje 
pacjenta, czas, jaki można poświęcić pacjentowi, 
kwalifikacje lekarza lub pielęgniarki oraz koszty leczenia. 

W procesie leczenia mamy możliwość wykorzystania :



 metody behawioralnej,



 psychoterapi, 



 farmakoterapii,

Podejście behawioralne opiera się na teorii, że procesy uczenia 
odpowiadają za utrzymywanie się i rzucanie palenia. 

Głównym celem takiego leczenia jest zmiana zachowań 
poprzedzających palenie, również przekonań, wyobrażeń, 
schematów myślowych; wzmocnienie niepalenia oraz 
nauczenie umiejętności pozwalających unikać palenia w 
sytuacjach wysokiego ryzyka.

Behawioralne techniki 
radzenia sobie to między 
innymi  : 



 wycofywanie się z 

określonych sytuacji, 



 zastępowanie palenia innymi 

zachowaniami (gimnastyką, 
spacerem), 



 zastosowanie pewnych 

umiejętności do właściwego 
reagowania na "wyzwalacze" 
(na przykład umiejętność 
odmawiania, asertywność, 
umiejętność gospodarowania 
czasem).

Oprócz terapii behawioralnej w rzucaniu palenia pomocne są poradniki (zresztą w 
większości o orientacji behawioralnej), grupy edukacyjne i grupy wsparcia, hipnoza, 
zdrowienie oparte na programie Dwunastu kroków i inne. Głównym celem 
poradników jest zwiększenie motywacji i przekazanie umiejętności potrzebnych do 
rzucenia palenia. Drukowane materiały są najbardziej rozpowszechnione, ale ostatnio 
rozwijają się też wersje komputerowe i wideo. 

Jest kwestią sporną, czy poradniki bez dodatkowych kontaktów lub wsparcia przyczyniają 
się do rzucania palenia. Wydaje się natomiast, że poradnictwo psychologiczne typu 
telefon zaufania jest pomocne, jeśli korzysta się też z innych form pomocy. 

Celem grup edukacyjnych i grup wsparcia jest uczenie pacjenta 
o szkodach wynikających z palenia i o korzyściach z jego zaprzestania oraz dostarczenie niepalącym 
wzmocnień ze strony grupy. Skuteczność edukacji i wsparcia grupowego bez zastosowania technik 
behawioralnych jest dyskusyjna. Doświadczenia kliniczne zaś pokazują, że dla niektórych pacjentów 
wsparcie grupowe ma wielkie znaczenie. 
zaprzeczenia.

Hipnoza w przypadku chęci rzucenia palenia zwykle ma na celu zaszczepienie 
nieświadomej sugestii, która popsuje komfort palenia. Trzy najwcześniejsze 
przeglądy badań nad metodami skutecznymi w procesie rzucenia palenia 
stwierdzały, że hipnoza jest skuteczna, nowsze jednak tego nie potwierdzają. 

• Doradztwo telefoniczne - Na całym świecie działają lokalne lub krajowe usługi doradztwa telefonicznego dla pacjentów, 
którzy próbują rzucić palenie. (W Polsce jest to np.: numer 0 801 108 108)

• Konsultacje ze specjalistą - który pomoże wybrać najlepszą metodę na rzucenie palenia.

• Internet - Istnieje kilka witryn internetowych, grup dyskusyjnych, które oferują wsparcie i są zachętą dla ludzi, którzy próbują 
rzucić palenie. 

Celem programu Dwunastu Kroków dla uzależnionych od nikotyny 

- zmodyfikowanego programu Anonimowych Alkoholików - jest 

uznanie przez palacza swojej bezsilności wobec palenia i 

przepracowanie Dwunastu Kroków, które pomagają przełamać

PROGRAM 12 – KROKÓW W 

UZALEŻNIENIU OD 

NIKOTYNY

1.

KROK PIERWSZY - przyznaliśmy, 
że jesteśmy bezsilni wobec 
nikotyny, że przestaliśmy 
kierować własnym życiem. 

2.

KROK DRUGI - uwierzyliśmy, że 
Siła Większa od nas samych może 
przywrócić nam zdrowie

3.

KROK TRZECI - postanowiliśmy 
powierzyć naszą wolę i nasze 
życie opiece Boga, jakkolwiek Go 
pojmujemy. 

4.

KROK CZWARTY - zrobiliśmy 
gruntowny i odważny 
obrachunek moralny.

5.

KROK PIĄTY - wyznaliśmy Bogu, 
sobie i drugiemu człowiekowi 
istotę naszych błędów.

6.

KROK SZÓSTY - staliśmy się 
całkowicie gotowi, aby Bóg 
uwolnił nas od wszystkich wad 
charakteru.

7.

KROK SIÓDMY - zwróciliśmy się 
do Niego w pokorze, aby usunął 
nasze braki.

8.

KROK ÓSMY - zrobiliśmy listę osób, 
które skrzywdziliśmy i staliśmy się 
gotowi zadośćuczynić im 
wszystkim.

9.

KROK DZIEWIĄTY - 
zadośćuczyniliśmy osobiście 
wszystkim, wobec których było to 
możliwe, z wyjątkiem tych 
przypadków, gdy zraniłoby to ich 
lub innych.

10.

KROK DZIESIĄTY - prowadziliśmy 
nadal obrachunek moralny, z 
miejsca przyznając się do 
popełnianych błędów.

11.

KROK JEDENASTY - dążyliśmy 
poprzez modlitwę i medytację 
do coraz doskonalszej więzi z 
Bogiem, jakkolwiek Go 
pojmujemy.

12.

KROK DWUNASTY - 
przebudzeni duchowo w 
rezultacie tych kroków, 
staraliśmy się nieść posłanie 
innym 
i stosować te zasady we 
wszystkich naszych 
poczynaniach

Wybór leku zależy od doświadczenia lekarza w stosowaniu danego 
preparatu, obecności przeciwwskazań oraz preferencji i indywidualnych 
cech pacjenta. Zlecając leczenie farmakologiczne osobie, która pali 
stosunkowo niewiele, należy rozważyć zastosowanie mniejszej dawki 
preparatu nikotynowego. 

Należy poinformować pacjenta, że zaprzestanie palenia tytoniu często 
się wiąże z przyrostem masy ciała, ale jednocześnie: 

-

podkreślić, że ryzyko zdrowotne związane z przytyciem jest niewielkie w 

porównaniu ryzykiem, jakie niesie dalsze palenie tytoniu;

-

zalecić odpowiednie ćwiczenia fizyczne i zdrowe odżywianie w celu 

ograniczenia przyrostu masy ciała, 

-

- polecić skoncentrowanie się głównie na zaprzestaniu palenia, a nie na 

wadze, do czasu aż pacjent będzie pewny, że nie powróci do palenia. 

W Polsce dostępna pod postacią gumy do żucia i plastra 

przyklejanego na skórę zawierających nikotynę. Celem NTZ jest 

złagodzenie głodu nikotyny i zapobieganie wystąpieniu objawów 

odstawienia, przy stosowaniu małych nie wywołujących uzależnienia 

dawek nikotyny. NTZ zwiększa szansę rzucenia palenia około 

dwukrotnie, skuteczność zwiększyć można stosując dwa produkty 

jednocześnie.

Leki antydepresyjne: BUPROPION (nazwa handlowa Zyban). Działa 

na ośrodkowy układ nerwowy podnosząc poziom dopaminy i 

noradrenaliny w mózgu: działa na system nagradzania w mózgu 

podobnie jak nikotyna i w ten sposób pomaga osłabić objawy 

abstynencji. Lek ten został zatwierdzony przez WHO do leczenia 

uzależnienia od nikotyny. Dopuszczono do jego stosowania w USA, 

Kanadzie i Meksyku a także w Polsce.

Inne metody farmakologiczne o mniejszym znaczeniu i skuteczności 

to np. preparaty oparte na produktach naturalnych mające pomóc 

przełamać potrzebę zapalenia papierosa, odświeżyć jamę ustną, 

zmniejszyć apetyt itp.

Pacjenci, którzy czują, że nie są gotowi by natychmiast całkowicie zrezygnować z 
palenia, mogą korzystać ze stopniowego ograniczania codziennego spożycia 
papierosów.
 
W takich przypadkach można stosować wybrany preparat NTZ w połączeniu z 
ograniczaniem. Docelowo powinno się zmniejszych ilośc wypalanych papierosów 
o 50% na dobę w ciągu sześciu tygodni, a odstawić całkowicie w ciągu sześciu 
miesięcy

. 

  Tabletki nikotynowe - rozpuszczające się w 
ustach i zapewniające niewielkie dawki 
nikotyny, które przedostają się do krwioobiegu 
poprzez błonę śluzową jamy ustnej. Są to, 
podobnie jak w przypadku gum, dawki - 2 mg i 
4 mg. Umieszcza się je pod językiem lub 
miedzy dziąsłem, a policzkiem i pozostawia aż 
do rozpuszczenia.

 Plastry nikotynowe – Nikotyna przenika do 
krwi przez skórę, plaster zazwyczaj nakleja się 
na cały dzień, a terapia trwa od 8 do 12 tygodni 
(może być dłuższa). 
Pacjenci, którym nie udało się całkowicie rzucić 
palenia po dwóch tygodniach stosowania 
plastrów – powinni skontaktować się ze swoim 
lekarzem, który może zaproponować im inny 
środek. 

 Gumy nikotynowe – Nikotyna przenika do 
krwiobiegu przez błony śluzowe jamy ustnej. 
Palacze silnie uzależnieni stosują gumy z 4 mg 
nikotyny, podczas gdy u innych wystarczy 
zastosowac 2mg dawkę. Należy pamiętać, że 
gumę nikotynową żuje się w nieco inny sposób 
niż zazwyczaj.

 Inhalator nikotynowy – wkłady zawierające 
nikotynę są umieszczone w inhalatorach, 
użytkownik zaciągając się nim wdycha opary 
nikotyny, która jest wchłaniana do krwiobiegu 
przez błony śluzowe jamy ustnej i gardła. 
Początkowo może wystąpić kaszel i 
podrażnienie gardła. Pacjenci, którzy są 
uzależnieni przede wszystkim od czynności 
trzymania czegoś w ustach i palcach mogą być 
zadowoleni z efektów, ale w wielu krajach 
nikotynowy inhalator jest dostępny tylko na 
receptę

 Nikotynowy spray do nosa – to rozwiązanie, które 

dawkuje nikotynę bezpośrednio do każdego 
nozdrza. Nikotyna wchodzi do krwiobiegu przez 
błony śluzowe nosa. Niektórzy preferują tę 
metodę, ponieważ nikotyna dociera do mózgu 
szybciej niż w przypadku gum, plastrów i pastylek 
(ale nadal wolniej niż w przypadku.