HISTORIA PSYCHOLOGII

Minął już w psychologii okres

świetności wielkich teorii

opierających się na jednym pojęciu

wszystko wyjaśniającym.

Ulric Neisser, Autor „Systemów

polimerficznych”

psychoanaliza,

behawioryzm,

Dwie „trzecie” siły:

•

psychologia poznawcza

•

psychologia humanistyczna

psychologia transpersonalna

Siły w psychologii

• Poza behawioryzmem i psychoanalizą

•

„

Nie wykluczam jednak możliwości,

że […] „trzecia psychologia” […]

stanie się psychologią jedyną”

Józef Kozielecki

o psychologii poznawczej

Poza bardzo nielicznymi wyjątkami

wszystkie strony sporów dotyczących

aktualnej problematyki filozofii

umysłu

nie potrafią się uwolnić od wpływu

pewnego zbioru werbalnych kategorii.

Są uwięzione w kręgu terminologii,

która wywodzi się od Kartezjusza, a

może nawet z czasów jeszcze bardziej

odległych.

•

J. Searle, Umysł na nowo odkryty

Zwrot kognitywny

a psychologia poznawcza

• Lata 60-te: I zwrot

I zwrot

kognitywny

–

N. Chomsky (językoznawca -

model kompetencji

językowej)

• Lata 90-te: II zwrot

II zwrot

kognitywny

–

Model informacyjny oparty na

metaforze komputera

Dlaczego?

…i po co?

• Odpowiedź na

behawioryzm

– Analiza lingwistyczna w

zamyśle jako teoria

próba dotarcia poprzez

język do ludzkiego

umysłu

• Zmiana poglądów na

naukę

•

Karl Popper

obserwacja jest już

zawsze uprzedzona,

•

Thomas Kuhn

: teorie

zależą od dominującego

paradygmatu

• Konstruowanie

systemów w celu

przewidywania w

środowiskach

złożonych

– Usprawnienie ludzkiego

funkcjonowania

– Terapia zaburzeń

funkcjonowania

– Przewidywanie

Wątpliwości wobec rewolucji

Ewolucja

(i rozwiązywanie anomalii) w

ramach samego behawioryzmu
[Tolman],

Brak zwartego sytemu twierdzeń

by stać się konkurencją dla
psychoanalizy, psychologii postaci czy
behawioryzmu,

Brak wyraźnych założycieli szkoły

Teorie o wąskim zasięgu

Psychologia poznawcza jako

odpowiedź

• Schemat S-R (behawioryzm) to

zainteresowanie zależnością reakcji
organizmu od bodźców a zarazem brak
zainteresowania CZYNNIKAMI

CZYNNIKAMI

WEWNĘTRZNYMI

, czyli tym, co

pośredniczy między bodźcem a reakcją.

•

Zmienne pośredniczące

•

Za Stachowskim

Claude Shannon

1916-2001

• Rozwój teorii komunikacji

–

kodowanie – przesyłanie –

dekodowanie

–

pojemność informacyjna

• 1948

: Matematyczna teoria komunikacji

Metaforyczne początki

•

1948 r.

- sympozjum w

Hixon na temat mózgowych

mechanizmów zachowania

– Karl S. Lashley (fizjolog)–

wykład o kolejności następstw

w zachowaniu

•

1956 r.

– sympozjum w

(MIT) Massachusets na

temat teorii informacji

– Allan Newell i Herbert A.

Simon przedstawili pierwszy

program komputerowy

symulujący procesy myślenia

(Nobel w ramach ekonomii)

Rewolucja czy ewolucja

Rewolucja czy ewolucja(?)

poznawcza

• Casus badań Edwarda

Edwarda

Tolmana

(behawiorysta!)

– Podczas badań nad

szczurami ustalił, że nawet u
zwierząt zachowanie może
mieć charakter nie tylko
reaktywny ale i CELOWY!

CELOWY!

–

Ustępstwa wobec

psychologii świadomości

Leonard Bloomfield

1887-1949

•

Twórca amerykańskiego

strukturalizmu

• Język jako część zachowania się

człowieka (w kategoriach

bodźców i reakcji).

• Znaczenie wyrażenia językowego

to sytuacja, w której użytkownik

danego języka je wypowiada oraz

reakcja wywołana u odbiorcy.

• Definicja znaczenia musi zatem

uwzględnić wiedzę o użytkowniku

(mówiącym i odbiorcy)

Noah Chomsky

•

Gramatyka uniwersalna

• Przyjmuje istnienie naturalnej zdolności

człowieka do języka

Idee te są lingwistycznymi

uniwersaliami

(ma je każde dziecko)

gramatyki wszelkich języków

dziecko przekształca genetyczny zespół

informacji

w ojczysty język

• Language

and mind

(Język i

umysł, 1968)

• Cartesian

linguistics

(Lingwistyka

kartezjańska,

1966),

•

Według Chomsky’ego

językoznawstwo jest

działem

psychologii

zajmującym się

„mentalną rzeczywistością

leżącą u podstaw rzeczywistego,

językowego zachowania.

• Zbysław Muszyński

Mentalizm

• zwrot od ideologii badania

od ideologii badania

ludzkich zachowań

(również

zachowań językowych)

•

do ideologii badania ludzkiego

umysłu

–

przez studiowanie języka

„Kopernikański

Kopernikański

" zwrot w

językoznawstwie

• Językoznawstwo to poszukiwanie

znaczenia

– W praktyce językoznawstwo nie zawsze

było, i nie zawsze jest, poszukiwaniem
sensu.

Metafory kontra komputery

Umysł po prostu nie mieści się w

głowie

• Putnam

1. Metafora – doświadczanie jednej

rzeczy w kategoriach drugiej

2. Komputer – system przetwarzający

informację

Spór oględnie

• Mentalizm

– Językoznawstwo

kognitywne

– Gramatyka generatywna

• Nieredukcjnistyczna

teoria

• Strukturalizm

amerykański

– System poznawczy

przetwarza informację

– Informacja jest w formie

symboli

– Przetwarzanie

sekwencyjne w kolejnych

fazach

– Budowa systemu

przetwarzającego

informację nie jest istotna

• Redukcjonistyczna

teoria

Metafora

•

Zjawisko pojęciowe, które wyraża

się przede wszystkim w sposobie

myślenia i działania, a nie tylko w

języku

•

Lakof

widzi sens metafory w

rozumieniu i doświadczeniu jednej
rzeczy w kategoriach innej.

Metafora kieruje

•

Pojęcia, które kierują naszym

myśleniem, nie są jedynie sprawą

intelektu, […] Pojęcia te nadają kształt

temu, co postrzegamy, temu jak

dajemy sobie radę w otaczającym nas

świecie i jak odnosimy się do innych

ludzki. W ten sposób nasz system pojęć

odgrywa główną rolę w określaniu

naszej codziennej rzeczywistości.

• G. Lakof

George Lakof

• 1987 wprowadza pojęcie "domen

pojęciowych":

– metafory pojęciowe powstają jako skutek

systematycznego powiązania dwóch

różnych domen pojęciowych,

1. jedna (X) funkcjonuje jako domena docelowa,
2. druga jako domena źródłowa (Y)

metaforycznego rzutowania.

• W ten sposób X rozumiana jest jako

Y, co czyni domenę pojęciową

dostępną poznawczo, poprzez

odwołanie się do innego obszaru

doświadczenia.

Nieredukcjonistyczna teoria

•

Duże znaczenie przywiązuje się do

przypadków rzeczywistego użycia

systemu językowego oraz do

posiadanej przez użytkownika

wiedzy na temat tego użycia;

•

to gramatyka jest odpowiedzialna

za posiadaną przez użytkowników

języka wiedzę dotyczącą pełnego

zakresu językowych konwencji.

Ronald Langacker, 2000 r.

Komputery i umysły

•

Umysł

klasycznie:

świadomość,

intencjonalność - cecha,

dzięki której nasze umysły

są nakierowane na coś, są

o czymś,

subiektywność stanów

umysłowych - moje stany

umysłowe są odmienne od

stanów umysłowych innych

osób

przyczynowe

oddziaływanie umysłu -

myślenie skłania nas do

założenia, że nasze myśli i

doznania wpływają na

sposób naszego

zachowania, że są

przyczynami zdarzeń.

•

Komputer

- analogie

pomiędzy działaniem

ludzkiego mózgu i

cyfrowego komputera

John Searle

• Zjawiska umysłowe są efektem procesów

zachodzących w naszym mózgu.

– zjawiska fizyczne oddziaływają na

psychiczne

– skomplikowana koncepcję przyczynowości:

przez analogię do fizyki wprowadza
rozróżnienie na systemy mikro- i
makrofizyczne, na skalę cząstek i skalę
przedmiotów.

Czy komputery mogą

myśleć?

• W analogiach między działaniem

ludzkiego mózgu i cyfrowego komputera:

– wg skrajnej wersji tego stanowiska mózg jest

rodzajem komputera, zaś umysł pewnego
rodzajem komputerowego programu.

– z tego punktu widzenia, każdy system

fizyczny, odpowiednio zaprogramowany,
mający odpowiednie wejścia i wyjścia, będzie
obdarzony umysłem jak każdy człowiek.

Searle

’ego…

– w idei komputera cyfrowego istotne jest to, że jego

operacje mogą być scharakteryzowane czysto formalnie,

to znaczy że można opisać jego działanie za pomocą

abstrakcyjnych symboli.

– Symbole tego typu nie mają jednak znaczenia

semantycznego - nie odnoszą się do niczego. Mogą one

być scharakteryzowane czysto formalnie, ze względu na

ich związki syntaktyczne.

• Mieć umysł to coś więcej niż realizować formalne

czy syntaktyczne operacje. Nasze stany umysłowe

mają bowiem zawsze jakąś treść. Jeśli myśl jest

zawsze myślą o czymś, to dany ciąg symboli musi

mieć jakieś znaczenie, by stał się myślą. Umysł ma

zatem coś więcej niż syntaktykę - ma semantykę.

…Mózgi i umysły

•

Mózgi są przyczynami umysłów

Nie ma takiego programu komputerowego, który sam

w sobie wyposażyłby system w umysł. Programy

zatem nie są umysłami, ani same w sobie nie

wystarczą do powstania umysłu.

Czynności mózgu ograniczone tylko do realizowania

programu komputerowego. Nie wystarczą, by

funkcjonowanie mózgu doprowadziło do powstania

umysłu.

Cokolwiek, co mogło być przyczyną umysłu,

musiałoby mieć moc oddziaływania przyczynowego

porównywalną z możliwościami mózgu.

Wyposażenie jakiegoś wybudowanego przez nas

artefaktu w program komputerowy nie wystarcza, by

miał on stany umysłowe porównywalne z ludzkimi.

Podstawowy powód,

dla którego należy badać procesy

poznawcze

stał się tak oczywisty

jak powód badania czegokolwiek

innego: trzeba je badać dlatego, że

są.

U. Neisser, 1967

Document Outline