12 Środki stosowane w chorobach infekcyjnych

• Zakażenia prątkami w przeszłości często wymagały leczenia w

wyspecjalizowanych ośrodkach; obecnie nie jest to konieczne.

–

Gruźlica jest jednym z niewielu schorzeń wymagających leczenia

kombinacją leków przeciwbakteryjnych; zapobiega to rozwojowi

opornych szczepów zakażającego mikroorganizmu.

– Trąd jest schorzeniem, którego przebieg został w istotny sposób

zmieniony przez chemioterapię.

–

Zakażenia prątkami atypowymi (np. grupą Mycobacterium

avium) spotyka się, podobnie jak gruźlicę, u pacjentów z nabytym

zespołem upośledzenia odporności (AIDS).

• Robaczyce. Zakażeniu nimi ulega około miliarda ludzi rocznie, a

częstość zachorowań na nie wzrasta w miarę rozszerzania terenów

upraw ziemi i zwiększania się częstości podróżowania. Pojawienie się

nowych, wysoce selektywnych środków przeciwrobaczych

spowodowało wycofanie starszych leków, stosowanych dawniej w

parazytologii.

Ogólne zasady terapii

przeciwinfekcyjnej

• Wybór właściwego środka przeciwinfekcyjnego

– Jeśli to jest możliwe, należy przed podjęciem terapii

przeciwinfekcyjnej zidentyfikować organizm będący przyczyną

zakażenia.

• Stan ogólny pacjenta może wymagać terapii empirycznej jeszcze przed określeniem

rodzaju organizmu wywołującego zakażenie.

•

W takiej sytuacji często stosuje się terapię „parasolową". Wybiera się środek o

szerokim zakresie działania lub kombinację środków, która jest skuteczna wobec

czynników chorobotwórczych będących najbardziej prawdopodobną przyczyną

zakażenia.

– Jeśli istnieje odpowiedni test laboratoryjny, należy określić wrażliwość

drobnoustrojów na działanie czynników przeciwinfekcyjnych.

– Do czynników mających wpływ na wybór środka przeciwinfekcyjnego

lub jego dawkowanie należą:

 wiek pacjenta,
 wydolność wątroby i wydolność nerek,
 ewentualna ciąża,
 umiejscowienie zakażenia.

• Terapia wielolekowa środkami przeciwinfekcyjnymi

• Leczenie co najmniej dwoma (często trzema) środkami

przeciwinfekcyjnymi

różne zadania:

 zapewnia szeroki zakres działania (np. gdy zakażenie jest

spowodowane przez więcej mikroorganizmów niż jeden);

 jest stosowane w leczeniu wstępnym (ślepym), gdy pacjent

jest w stanie ciężkim, a wyniki posiewów mikrobiologicznych są

jeszcze nie ustalone;



daje synergizm działania w sytuacji, gdy drobnoustroje nie są

skutecznie

eli

minowane w wyniku zastosowania jednego środka,

np. w enterokokowym zapaleniu wsierdzia stosuje się

jednocześnie penicylinę i aminoglikozyd, ponieważ skutek ich

łącznego działania jest większy niż suma efektów niezależnie

działających leków;

 zapobiega niebezpieczeństwu powstania lekooporności

podczas leczenia gruźlicy.

Sulfonamidy

• Budowa

chemiczna

• Sulfonamidy są pochodnymi

amidu

kwasu sulfanilowego

(sulfanilamidu).

• Różne pochodne powstają przez podstawienie grupy amidowej

ugrupowania

sulfonamidowego.

• Mechanizm działania

• Sulfonamidy

uniemożliwiają

wbudowanie

kwasu

paraaminobenzoesowego (PABA) w kwas

foliowy,

który w formie

zredukowanej

jest

konieczny do biosyn

tezy

nukleotydów

purynowych jako przenośnik grupy jednowęglowej.

• Bakteriami wrażliwymi na sulfonamidy są

te,

które potrzebują

PABA, ponieważ nie

są

zdolne do bezpośredniego korzystania

egzogennego

kwasu foliowego.

• Komórki ludzkie korzystają

egzogennych zasobów kwasu

foliowego, brak PABA nie upośledza więc ich funkcji życiowych.

• Zakres działania

farmakologicznego

• Sulfonamidy działają na wiele bakterii Gram-dodatnich

Streptococcus

pyogenes

grupy A i

Streptococcus

pneumonice

włącznie.

• Wiele bakterii Gram-ujemnych jest opornych na

działanie sulfonamidów, lecz niektóre, takie jak
Haemophilus

influenzie,

Escherichia

coli

(drobnoustroje

naj

częściej

wywołujące

zakażenia

układu

moczowego),

Shigella, Yersinia enterocolitica

Proteus mirabilis często

są

wrażliwe

ich działanie.

• Do innych wrażliwych na sulfonamidy

mikroorganizmów należą: Bacillus anthracis,

Nocardia,

Actinomyces i

Chlamydia trachomatis, wywołujące

kolejno:

jag

licę, ziarniniaka wenerycznego i wtrętowe

zapalenie spojówek.

• Preparaty. Powszechnie stosowanymi sulfonamidami są

m.in.:

• Trimetoprim-sulfametoksazol (kotrimoksazol

[Biseptol, Groseptol])

 Trimetoprim i sulfametoksazol hamują dwa różne etapy

metabolizmu

kwasu

foliowego.

 Trimetoprim jest wysoce selektywnym inhibitorem

reduktazy kwasu

dihyd

rofoliowego niższych organizmów.

 W skojarzeniu, leki te działają synergistycznie.



Skojarzenie to jest skuteczne w leczeniu zapalenia płuc
wywołanego

przez

Pneumocystis carinii, oportunistycznego

zakażenia występującego u pacjentów z AIDS.

• Sulfisoksazol (sulfafurazol [Amidoxal])

• Sulfadiazyna

 Obecnie w leczeniu zakażeń układu moczowego jest rzadziej

stosowana.

 Jest skuteczna w leczeniu nokardiozy.

B. Antybiotyki ß-laktamowe

• Wiadomości ogólne

– Budowa chemiczna

 Pierścień ß-laktamowy jest czteroczłonowym

pierścieniem, w którym wiąząnie amidowe łączy grupę

karbonylową i azot.

 Obecność pierścienia

-laktamowego jest cechą

charakterystyczną budowy antybiotyków

laktamowych.

– Mechanizm działania. Antybiotyki

-laktamowe

działają bakteriobójczo.

 Antybiotyki te hamują aktywność podstawowych

enzymów syntezy ściany komórkowej bakterii.

 Wydaje się, że aktywują również jeden lub kilka

enzymów autolitycznych ściany komórkowej,

doprowadzając do lizy komórki bakteryjnej.

• Oporność bakterii

 ß

-laktamazy, enzymy wytwarzane przez dużą grupę

bakterii, inaktywują antybiotyk, hydrolizując

pierścień

-laktamowy. Penicylinaza i

cefalosporynaza są

-laktamazami o dużej

swoistości wobec substratu.

 Przez nabycie plazmidów lub czynników R

(oporności), będących nośnikami kodu genetycznego

dla

-laktamazy, początkowo wrażliwe szczepy

bakteryjne stają się oporne na konkretny antybiotyk.

 Penicyliny i inne antybiotyki

-laktamowe różnią się

wrażliwością na

-laktamazy.

 Inhibitory

-laktamaz są substancjami mogącymi

nieodwracalnie połączyć się z

-laktamazą

bakteryjną i spowodować jej inaktywację.

• 1. Penicyliny

•

Budowa chemiczna



Struktura penicylin składa się z pierścienia tiazolidynowego połączonego z

pierścieniem -laktamowym, do którego jest dołączony łańcuch boczny.



Wszystkie penicyliny są pochodnymi kwasu 6-amino-penicylanowego.



Poszczególne penicyliny różnią się budową łańcucha bocznego.

•

Mechanizm działania

 Penicyliny hamują syntezę bakteryjnej ściany komórkowej i są zaliczane do

środków bakteriobójczych.



Wiążą i inaktywują transpeptydazę, która w normalnych warunkach jest

odpowiedzialna za powstanie wiązań krzyżowych w liniowych łańcuchach

glikopeptydowych ściany komórki bakteryjnej. Utrata sztywności ściany

komórkowej przy normalnym wysokim wewnątrzkomórkowym ciśnieniu

osmotycznym jest przyczyną lizy bakteryjnej błony komórkowej.

•

Oporność bakteryjna

 Penicylinaza jest -laktamazą wytwarzaną przez wiele bakterii. Może ona

hydrolizować pierścień -laktamowy penicylin i przekształcać go w kwas

penicyloilowy, substancję pozbawioną aktywności przeciwbakteryjnej.

• Penicyliny G i V

– Wchłanianie

• Podanie doustne



Z powodu inaktywacji penicyliny G przez sok żołądkowy

tylko

30% dawki doustnej jest

wchłanianych

dwunastnicy.



Penicylina V jest bardziej stabilna

środowisku kwaśnym; równoważna dawka

doustna osiąga stężenie w surowicy

2-5

razy większe niż osiągane w razie

zastosowania penicyliny G.



Penicyliny G

V powinny

być

podawane -

powodu

wpływu

pożywienia na wchłanianie

- przynajmniej godzinę przed

posił

kiem i 2-3 godziny po nim.

 Maksymalne stężenie w surowicy występuje 30-60 minut po

poda

niu.

• Podanie podskórne lub domięśniowe

 Po wstrzyknięciu

krystalicznej

penicyliny G maksymalne

stężenie

surowicy występuje

minutach, następnie szybko opada.

 Jednoczesne podanie probenecydu wydłuża eliminację

penicylin z organizmu, ponieważ

probenecyd blokuje transport penicylin

w cewkach bliższych nerek. Preparaty

penicylino

przedłużonym

działaniu pozwalają utrzymać wysokie

stężenie

penicylin

surowicy krwi.

• Wydalanie

 60-90% domięśniowej dawki penicyliny G jest wydalanych w ciągu godziny.
 Drogą nerkową jest eliminowanych aż do 99% leku; około 90% przez

sekrecję

kanalikową i 10% przez filtrację kłębkową.

•

Zakażenia ziarniakami Gram-dodatnimi (paciorkowcami, gronkowcami).

Penicyliny G i V są bardzo aktywne wobec wielu szczepów ziarniaków Gram-dodatnich.

–

Zakażenia wywołane przez S. pneumonice (zakażenia pneumokokowe)



Penicyliny G lub V są lekami pierwszego rzutu w leczeniu pneumokokowego zapalenia płuc.



W pneumokokowym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych penicylina G jest podawana

zazwyczaj dożylnie. Czasami stosuje się podanie podtwardówkowe, lecz komplikacją tego

rodzaju terapii mogą być zapalenie pajęczynówki i encefalopatia.



Do innych zakażeń paciorkowcowych, względem których penicylina G jest lekiem

pierwszego rzutu, należą: ropne zapalenie stawów, zapalenie wyrostka sutkowego, zapalenie

wsierdzia i zapalenie szpiku kostnego.

–

Inne zakażenia paciorkowcowe, głównie związane z S. pyogenes grupy A, które są wrażliwe na

działanie penicylin G i V



Paciorkowcowe zapalenie gardła i szkarlatyna reagują na doustne leczenie penicyliną V

Poprawa kliniczna następuje szybko, w ciągu 2-4 dni.



Zapalenie ucha środkowego wywołane przez S. pyogenes także poddaje się leczeniu po

zastosowaniu penicyliny V



Do innych zakażeń paciorkowcowych wrażliwych na leczenie penicyliną G należą: zapalenie

wsierdzia, zapalenie stawów i opon mózgowo-rdzeniowych.

–

Zakażenia gronkowcowe wrażliwe na penicylinę G powinny być nią leczone, ponieważ jest ona

bardziej aktywna niż penicyliny oporne na penicylinazę.



Około 20% szczepów S. aureus jest jednak opornych na penicylinę, ponieważ produkują

penicylinazę.



W tego typu zakażeniach bardzo skuteczne są penicyliny penicylinazooporne: oksacylina,

kloksacylina, metycylina i nafcylina.

• Zakażenia

innymi

drobnoustrojami

wrażliwymi

penicylinę G



Penicylina G jest aktywna wobec wielu beztlenowców jamy ustnej. Z tego
powodu w dalszym ciągu stosuje się ją w leczeniu zakażeń tkanek miękkich
jamy ustnej, zębów, płuc, spowodowanych drobnoustrojami będącymi typową
florą tej okolicy.



Penicylina G jest także lekiem z wyboru w leczeniu zgorzeli gazowej
(zazwyczaj wywołanej przez Clostridium). Jednakże zakażenia podprzeponowe
bakteriami beztlenowymi (np. wywołane przez Bacteroides fragilis) są na ogół
oporne na penicyliny, z wyjątkiem tzw. penicylin antypseudomonas.



Większość szczepów Corynebacterium diphtheriae jest wrażliwa na penicylinę
G, stosowaną w leczeniu zarówno ostrego stanu, jak i nosicielstwa błonicy.



Penicylina G jest także lekiem z wyboru w leczeniu:

• wąglika (większość szczepów B. anthracis jest wrażliwa na penicylinę),
• promienicy,
• listeriozy.

•

Penicyliny „antypseudomonas" są stosowane głównie w leczeniu

poważnych zakażeń (bakteriemii, pneumonii, zakażeń pooparzeniowych)

wywołanych przez drobnoustroje Gram-ujemne, szczególnie P aeruginosa,

Proteus indolododatni i Enterobacter

–

Karbenicylina i tikarcylina mają zakres działania podobny do ampicyliny, a

ponadto są aktywne wobec indolododatnich gatunków Proteus i Pseudomonas.



Tikarcylina jest wobec P. aeruginosa 2-4 razy bardziej aktywna niż karbenicylina

jest zalecana w leczeniu groźnych zakażeń wywołanych przez Pseudomonas.



Pochodna karbenicyliny - indanyl karbenicyliny (karyndacylina [Geopen]) -

gromadzi się szybko w moczu, stanowi więc skuteczną terapię zakażeń układu

moczowego spowodowanych przez indolododatnie gatunki Proteus i Pseudomonas.

–

Azlocylina

[Securopen],

mezlocylina

[Baypen]

piperacylina

[Piperacillinum, Pipril]

są

wspólnie określane jako ureidopenicyliny.

 Azlocylina i piperacylina są dziesięciokrotnie aktywniejsze wobec Pseudomonas niż

karbenicylina.

 Mezlocylina i piperacylina przewyższają karbenicylinę aktywnością wobec pałeczek

Klebsiella.

– Penicyliny z grupy „antypseudomonas" często

są

stosowane wraz z

gentamycyną, amikacyną lub tobramycyną w stanach zagrożenia życia

będących skutkiem zakażenia Pseudomonas.

• Połączenia

penicylin z inhibitorami

-laktamaz

–

Kwas klawulanowy,

mający budowę podobną do penicylin, jest inhibitorem

-laktamaz.

•

Kwas klawulanowy poszerza zakres przeciwbakteryjnego działania antybiotyków

laktamowych

przez nieodwracalne wiązanie, a tym samym unieczynnianie wielu bakteryjnych

-laktamaz.

Rozszerza on

aktywność amoksycyliny wobec

szczepów

wytwarzających

-laktamazy: H. influenzae;

coli;

odmian Proteus; Klebsiella pneumoniae; Staphylococcus epidermidis

Staphylococcus

saprophyticus, a także S. aureus

Branhamella catarrhalis. Roszerza także aktywność

vitro

tikarcyliny na ogromną, różnorodną grupę drobnoustrojów Gram-ujemnych, Gram-dodatnich i

beztlenowców.

•

Połączenie amoksycyliny

kwasu

klawulanowego

[Augmentin]

jest

stosowane

terapii zakażeń

spowodowanych przez następujące szczepy wytwarzające P-Iaktamazy: H.

influenzae,

B. catarrhalis,

S. aureus, E. coli, Klebsiella

Enterobacter.

•

Kombinacja

tikarcyliny

i kwasu

klawulanowego jest

stosowana

w te

rapii zakażeń wywołanych

przez szczepy wytwarzające P-Iaktamazy: Klebsiella, E. coli, S. aureus, Pseudomonas, H. influenzae,

Citrobacter, Enterobacter doicie

Serratia marcescens.

–

Sulbaktam

jest

sulfonem

kwasu

penicylinowego

ograniczonej

aktywności

przeciwbakteryjnej.

Jego główne

działanie polega na inaktywacji bakteryjnej

-Iaktamazy,

dzięki czemu zwiększa się zakres działania przeciwbakteryjnego ampicyliny.

•

Rozszerza on aktywność

ampicyliny

in vitro na następujące szczepy wytwarzające P-Iaktamazy: H.

influenzae, E. coli, Proteus species, K. pneumoniae, S.

aureus,

S. epidermidis, B. catarrhalis,

Enterobacter

aerogenes,

Acinetobacter calcoaceticus,

Neisseria

oraz na

wiele

beztlenowców z B.

fragilis

włącznie.

• Połączenie

ampicyliny i sulbaktamu

jest skuteczne

leczeniu zakażeń jamy brzusznej

zakażeń

ginekologicznych.

• Preparaty

i ich

podawanie

– Formy

rozpuszczalne

penicylin G

 Penicylina

(benzylopenicylina)

postaci soli sodowej

potasowej

jest

stosowana domięśniowo

dożylnie.

 Penicylina

V (penicylina fenoksymetylowa) występuje

formie rozpusz

czalnej,

opornej

na działanie

kwasów. Stosuje

się

ją

doustnie.

– Formy

o przedłużonym działaniu

są

nierozpuszczalnymi

solami, które opóźniają wchłanianie penicylin

miejsca

podania, zapewniając 12-14 godzinny czas ich działania. Do
preparatów tych, stosowanych tylko domięśniowo, należą:

 penicylina prokainowa,

 penicylina benzatynowa [Debecylina] lek ten jest słabo

rozpuszczalny. jego skuteczne stężenie

krwi utrzymuje się

często

przez tydzień).

– Penicyliny oporne na penicylinazę

• Metycylina

 Lek ten ma jedną dwudziestą aktywności penicyliny G.
 Z powodu złego wchłaniania

przewodu pokarmowego nie jest

podawana doustnie.

• Oksacylina

 Lek ten jest stabilny w środowisku kwaśnym, dlatego może być

podawany zarówno doustnie, jak

dożylnie lub domięśniowo.

 W dużym stopniu

wiąże się z

białkami krwi.

 Jest do

8 razy

bardziej aktywna niż metycylina.

• Kloksacylina [Syntarpen]

 ma właściwości farmakologiczne i farmakokinetyczne podobne

do oksacyliny.

• Nafcylina

 może

być

podawana doustnie, dożylnie

domięśniowo.

• Dikloksacylina

 jest wysoce skuteczna po podaniu doustnym; jest bardzo

oporna na penicylinazę i

hydrolizę w środowisku kwaśnym.

– Penicyliny o szerokim zakresie działania

 Ampicylina jest podawana doustnie, dożylnie i domięśniowo. Jest

stabil

środowisku kwaśnym, ale unieczynniana przez penicylinazę.

 Amoksycylina jest podawana doustnie.

 W surowicy krwi

osiąga wyższe

stężenia niż ampicylina.

 Uważa się, że powikłania biegunkowe wywołuje rzadziej

niż

ampicylina.

– Penicyliny „antypseudomonas"

 Azlocylinę podaje się dożylnie.

 Karbenicylina, tikarcylina, mezlocylina i piperacylina

są

podawane

dożylnie lub domięśniowo.

 Indanyl karbenicyliny (karyndacylina) jest podawany doustnie; jest

sta

bilny w środowisku kwaśnym.

– Połączenia penicylin z inhibitorami -laktamaz

 Amoksycylinę z kwasem klawulanowym [Augmentin] podaje

się

doustnie.

 Tikarcylina z kwasem klawulanowym [Timentin] jest podawana

dożylnie.

 Ampicylina z sulbaktamem [Unasyn] jest podawana dożylnie i

mięśniowo.

• Działania niepożądane

• Reakcje nadwrażliwości na penicyliny występują u

5-20%

chorych otrzymujących ten lek.

– Wszystkie formy penicylin mogą być

przyczyną

reakcji

nad

wrażliwości. Alergia może się pojawić bez uprzedniego

leczniczego podania penicyliny.

• Reakcje nawracające i nadwrażliwość krzyżowa

– Występowanie u

chorego

reakcji uczuleniowej na pewien rodzaj

penicyliny

stwarza

duże niebezpieczeństwo wystąpienia reakcji

uczuleniowej po zastosowaniu zarówno tej samej penicyliny, jak i

jakiejkolwiek innej.

• Inne objawy niepożądane

–

Działanie drażniące na przewód pokarmowy występuje najczęściej

podczas podawania doustnych preparatów penicylin; przykładem jest

biegunka związana z podawaniem ampicyliny.

– Działanie nefrotoksyczne występuje bardzo rzadko; pojawia

się

zazwyczaj tylko u chorych

upośledzoną czynnością nerek.

– Nadkażenia wynikające

zaburzeń równowagi flory jelitowej

• 3. Cefalosporyny

– Budowa chemiczna

 Cefalosporyny

są

pochodnymi kwasu 7-aminocefalosporynowe

go,

mającymi

budowę zbliżoną do budowy penicylin.

 Mają 6-członowy pierścień zawierający siarkę, przyłączony do pierścienia

-laktamowego.

 Są stosunkowo stabilne w środowisku słabych kwasów.

–

Klasyfikacja.



Cefalosporyny dzieli

się

najczęściej na „generacje", co

przybliżeniu określa

również

chronologię

ich

powstawania

oraz

zakres

ich

działania

przeciwbakteryjnego.

– Mechanizm działania.

 Cefalosporyny, podobnie jak penicyliny, hamują rozwój

ściany

komórkowej

bakterii i są uznawane za bakteriobójcze.

– Oporność

bakterii



Cefalosporyny

są

wysoce oporne na penicylinazę.

 Niektóre bakterie wytwarzają laktamazç nazywaną cefalosporynaza. Działa ona

na jądro cefalosporyn i niszczy ich aktywność

przeciwbakteryjne.

Jednakże wiele

cefalosporyn jest odpornych na działanie tych

enzymów.

•

Działanie farmakologiczne. Wszystkie cefalosporyny są aktywne wobec

większości

ziarniaków

Gram-dodatnich,

m.in.

gronkowców

wytwarzających penicylinazę, i wielu pałeczek Gram-ujemnych.

Cefalosporyny na ogół nie są aktywu: wobec enterokoków.

•

Zastosowanie kliniczne



Cefalosporynami

leczy

się

skutecznie

schorzenia

wywołane

przez

penicilinowraż1iwy i penicylinooporny S. aureus, takie jak zakażenia skóry,

zapalenie szpiku kostnego, zapalenie wsierdzia.



W zakażeniach K. pneumonice cefalosporyny są stosowane jako leki wyboru.

 Leki te są stosowane z powodzeniem w leczeniu paciorkowcowych zapalań

płuc i zakażeń wywołanych przez S. pyogenes.

 Niektóre stosowane pozajelitowo cefalosporyny są skuteczne w terapii

schorzeń gonokokowych opornych na leczenie innymi środkami.



Na terapię cefalosporynami dobrze reagują schorzenia wywołane przez różne

bakterie Gram-ujemne, m.in. choroby układu oddechowego i moczowego.



Poszerzony zakres działania cefalosporyn obejmuje Proteus, B. fragilis,

Emerobacter, a także Pseudomonas. Środki te są skuteczne w leczeniu

zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego wrażliwymi na nie

szczepami.

• Profilaktyczna terapia cefalosporynami odgrywa ważną rolę w

redukowaniu liczby zakażeń okołooperacyjnych.

• Cefalosporyny pierwszej generacji

nie są aktywne wobec

indolododatnich gatunków Proteus, Pseudomonas, Serratia, Enterobacter i B. fragilis.

– Cefalotyna [Keflin]

 Nie jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego.
 Podaje się ją zazwyczaj dożylnie. Wstrzyknięcia domięśniowe są bolesne.

– Cefazolina [Kefzol, Cefamezin]

 Nie wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego. Jest podawana dożylnie lub

domięśniowo.

 Około 80% leku wiąże się odwracalnie z białkami surowicy, co w znaczny sposób przedłuża

okres półtrwania.

– Cefaleksyna [Keflex, Oracefi]

 Jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego, ponieważ jest stabilna w środowisku

kwaśnym.

 Jest dostępna w sprzedaży w postaci doustnych kapsułek, zawiesin i kropli pediatrycznych.

– Cefradyna [Sefril]

• Posiada właściwości podobne do cefaleksyny. Może być podawana doustnie, dożylnie lub

domięśniowo

– Cefadroksyl [Duracef]

• Podawany doustnie odpowiednikiem cefaleksyny. Stosuje się go w leczeniu zakażeń układu

moczowego.

• Cefalosporyny drugiej generacji

– Cefamandol [Mandol]



Jest to cefalosporyna o poszerzonym zakresie działania, aktywna wobec indolododatnich gatunków

Proteus i wytwarzającego -laktamazy H. influenzae.



Podaje się go wyłącznie pozajelitowo.

– Cefoksytyna [Mefoxin]



Jest to cefalosporyna o poszerzonym zakresie działania, aktywna wobec indolododatnich gatunków

Proteus i B. fragilis. Jest słabiej aktywna wobec zarazków Gram-dodatnich. Podaje się ją pozajelitowo.

–

Cefaklor [Alfacet, Ceclor]

•

Posiada działanie podobne do działania cefaleksyny, a ponadto jest skuteczny wobec H. influenzae

wytwarzającego -laktamazy. Podaje się go doustnie.

– Cefonicyd

 Cefonicyd ma zakres działania podobny do zakresu działania cefamandolu.
 Jego przedłużony okres półtrwania pozwala na stosowanie go raz na dobę. Jest podawany pozajelitowo.

–

Cefuroksym [Zinnat, Zinacef, Cinnat, Biofuroksym]

•

Jest cefalosporyną o szerszym zakresie działania, skuteczną w leczeniu groźnych zakażeń wywołanych

przez H. influenzae, a szczególnie układu oddechowego i zapaleń ucha środkowego. Jest dostępny w

preparatach do podawania pozajelitowego i doustnego.

– Ceforanid

• Posiada budowę podobną do cefamandolu, lecz cechuje go mniejsza aktywność wobec H. influenzae.

Jest podawany pozajelitowo.

Cefalosporyny trzeciej generacji

– Cefotaksym [Tarcefoksym, Claforan], ceftizoksym,

ceftriakson

[Longa

ceph, Rocephin]

 Te stosunkowo nowe, półsyntetyczne cefalosporyny mają

większą

siłę

działania niż leki macierzyste.

 Są podawane pozajelitowo.



Z powodu długiego okresu półtrwania ceftriakson może być

poda

wany raz na dobę. Jest on szczególnie przydatny w leczeniu

każeń

wywołanych

szczepami

Neisseria

gonorrhoeae

wytwarzający

mi penicylinazę.

– Cefoperazon [Cefobid] i ceftazydym [Fortum, Kefadim, Biofort]

 Cechuje

większa niż inne cefalosporyny trzeciej generacji

aktywność

wobec

P. aeruginosa, lecz mniejsza skuteczność

wobec innych mikroorganizmów.

– Cefiksym

 jest skuteczny wobec szczepów H. influenzae

wytwarzających 

laktamazę. Może być podawany doustnie raz na dobę.

• 4. Imipenem

jest antybiotykiem -laktamowym, pochodną tienamycyny. Mechanizm jego

działania, podobnie jak innych antybiotyków -laktamowych, polega na zaburzaniu syntezy ściany komórki

bakteryjnej. Jest lekiem bakteriobójczym.

–

Farmakokinetyka



Imipenem [Conet] jest podawany wraz z cylastatyną [Tienam], inhibitorem dihydropeptydazy,

enzymu otwierającego jego pierścień -laktamowy w cewkach nerkowych i zapobiegającego

powstawaniu związków potencjalnie nefrotoksycznych.



Osoczowy okres półtrwania procesu eliminacji zarówno imipenemu, jak i cylastatyny wynosi około

godziny.

–

Działania farmakologiczne.

Ze wszystkich antybiotyków -1aktarnowych Imipenem ma najszerszy zakres

dzialania.



Jest aktywny wobec ziarniaków zarówno Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych (z wyjątkiem

gronkowców metycylinoopornych), wobec Entercbacteriaceae, P aeruginosa i bakterii

beztlenowych, włącznie z B. fragilis.



Szczepy gonokoków i H. influenzae oporne zarówno na penicylinę, jak i ampicylinę, są wrażliwe na

Imipenem.

– Zastosowanie kliniczne

–

Imipenem jest stosowany wyłącznie w leczeniu groźnych zakażeń wewnątrzszpitalnych szczepami

wrażliwymi na ten antybiotyk. Podaje się go dożylnie.



Jest stosowany w zakażeniach układu moczowego, oddechowego, skóry i tkanek miękkich.



Jest skuteczny w leczeniu zapaleń szpiku kostnego, septycznego zapalenia stawów, bakteriemii,

zakażeń ginekologicznych i zakażeń jamy brzusznej.

–

Ustalona jest skuteczność imipenemu w leczeniu gronkowcowego zapalenia wsierdzia. Jest on natomiast

nieużyteczny w leczeniu zakażeń OUN.

• 5. Aztreonam

[Azactam]

Aztreonam należy do monobaktamów. W przeciwieństwie do

penicylin i cefalosporyn, mających dwucykliczny układ -laktamowy, ma układ monocykliczny.

– Mechanizm działania

 Podobnie jak inne antybiotyki -laktamowe aztreonam zaburza syntezę

ścia

ny komórki

bakterii.

 Jego aktywność przeciwbakteryjna wynika z dużego powinowactwa do

bak

teryjnej proteiny 3,

wiążącej penicyliny.

– Farmakokinetyka

 Po podaniu domięśniowym biodostępność wynosi

100%.

 Okres półtrwania w surowicy krwi wynosi 1,7 godziny.

– Działanie farmakologiczne

 Aztreonam jest bardzo oporny na działanie -laktamaz.



Jest bardzo aktywny wobec tlenowych bakterii Gram-ujemnych

P aeruginosa i ze szczepami

H. influenzae wytwarzającymi penicylinazę oraz

gonokokami włącznie).

 Ma słabą aktywność wobec ziarniaków Gram-dodatnich i bakterii beztlenowych.

– Zastosowanie kliniczne



Aztreonam może być stosowany zamiast aminoglikozydów w leczeniu zakażeń układu

moczowego, zakażeń dolnych dróg oddechowych, skóry

tkanek miękkich. Ponadto jest

skuteczny w leczeniu zapaleń szpiku kostnego,

rzeżączki,

zakażeń ginekologicznych i jamy

brzusznej wywołanych wrażliwymi drobnoustrojami chorobotwórczymi.

 Z powodu wąskiego zakresu działania aztreonam często

jest

łączony z innymi środkami

przeciwbakteryjnymi.

 Aztreonam podaje

się

pozajelitowo.

• Budowa chemiczna

– Aminoglikozydy są związkami zawierającymi charakterystyczne

aminocukry, przyłączone wiązaniem aminoglikozydowym do układu

heksozy.

– Są to związki wielokationowe; stopień ich polaryzacji odpowiada za

właściwości farmakokinetyczne.

• Mechanizm działania

– Aminoglikozydy hamują syntezę białka przez bezpośrednie

oddziaływanie na rybosomy bakterii.

 Zaburzają, w procesie inicjującym syntezę białka, prawidłowe przyłączani,:

informacyjnego RNA do rybosomu.

 Powodują także błędne odczytanie kodu genetycznego, wskutek czego

zwalniają syntezę białka lub powodują syntezę białek nieprawidłowych.

– Aminoglikozydy mają także właściwość uszkadzania bakteryjnej błony

komórkowej.

– Żadne znane mechanizmy działania aminoglikozydów nie tłumaczą

jednak w sposób wystarczający ich szybkiego efektu bakteriobójczego.

C. Aminoglikozydy

• Farmakokinetyka

• Z powodu struktury wielokationowej wszystkie aminoglikozydy

słabo

wchłania

ją się po podaniu doustnym.

• Są szybko wchłaniane po podaniu domięśniowymi podskórnym.
• Wszystkie aminoglikozydy są bardziej aktywne w środowisku

zasadowym

• Oporność bakterii

może wynikać

działania enzymów

bakteryjnych

inaktywują

cych cząsteczkę aminoglikozydu.

• Plazmidy i czynniki R (oporności) przenoszą kod genetyczny

tych enzymów. Dlategoteż liczne szczepy bakterii, wrażliwe

początkowo na

aminoglikozydy.

stają się na nie oporne.

• Mechanizm ten może również prowadzić do zaniku działania

synergistycznego, między antybiotykami -laktamowymi i

aminoglikozydami wobec

emerokoków

• Zdarza się oporność krzyżowa między antybiotykami

aminoglikozydowymi.

• 5. Działania farmakologiczne

– Streptomycyna

• duże stężenia streptomycyny działają bakteriobójczo; małe stężenia bakteriostatycznie, jest aktywna wobec

organizmów wywołujących dżumę Yersinia pestis),

także w kombinacji

z penicyliną

wobec Gram-dodatnich

enterokoków i

paciorkow

ców. In vivo streptomycyna tłumi rozwój prątków gruźlicy

M tuberculosis

–

Neomycyna

•

działa skutecznie wobec wielu gatunków Gram-ujemnych, a także jest aktywna wobec

szeregu

Gram-dodatnich

bakterii (np. S. aureus) i

M tuberculosis

Paciorko

wce są na ogół niewrażliwe na neomycynę.

– Gentamycyna [Gentamicin, Gentaforj

• działa bakteriobójczo wobec różnych Gram-ujemnych mikroorganizmów z gatunkami indolododatnimi

Proteus,

Pseudomonas i Serratia włącznie. Niektóre szczepy Staphylococcus mogą być wrażliwe na gentamycynę.

– Tobramycyna [Tobrex, Brulamycin, Nebcin, Obracin]

• ma zakres działania przeciwbakteryjnego podobny do zakresu działania gentamycyny, lecz może być nieco

bardziej aktywna

wobec

Pseudomonas.

– Amikacyna [Amikacin, Amikin, Biodacin]

• także ma zakres działania zbliżony do gentamycyny, lecz stosuje

się

ją na ogół wyłącznie do leczenia zakażeń

bakteriami opornymi na gentamycynę oraz M tuberculosis

– Netylmycyna

• ma

zakres

działania podobny do zakresu działania amikacyny

może być skuteczna wobec bakterii opornych

na gentamycynę.

– Kanamycyna

• ma w porównaniu

gentamycyną znacznie węższy

zakres

działania stosowana przy M tuberculosis

• Zastosowanie kliniczne

– a. Streptomycyna

• Streptomycyną, zazwyczaj w kombinacji z penicyliną G, leczy się podostre zapalenie

wsierdzia spowodowane przez paciorkowca zieleniejącego, rzadko jest stosowana

monoterapii

powodu

częstego

rozwoju oporności bakteryjnej.

•

Jakkolwiek streptomycyna nie ma już zastosowania

monoterapii gruźlicy płuc, jest często

łączona z innymi środkami w celu leczenia groźnych postaci tej choroby.

– Gentamycyna,

tobramycyna, amikacyna

i netylmycyna [Netromycin, Guardocin]

•

Wiele zakażeń może być

powodzeniem leczonych tymi środkami, lecz toksyczność

ogranicza ich zastosowanie do zagrażających życiu zakażeń

wołanych przez: P

aeruginosa, Serratia, Enterobacter i Klebsiella, gronkowce

wrażliwe na gentamycynę.

•

Środki

te są

czasami używane jako składnik wstępnej, „ślepej terapii"

groźnych

zakażeń

nieznanej etiologii. W zakażeniach tych podaje

się

penicylinazooporne penicyliny lub

cefalosporyny w kombinacji

aminoglikozydami, np.

gentamycyną.

–

Neomycyna.

•

Z powodu poważnych objawów toksycznych występujących po podaniu systemowym jest

ona najczęściej używana jako maść dermatologiczna lub oczna. Ponadto neomycyna może

być stosowana doustnie przed zabiegami chirurgicznymi jamy brzusznej lub w leczeniu

śpiączki wątrobowej.

– Kanamycyna

• również została w większości przypadków zastąpiona mniej toksycznymi i bardziej

skutecznymi lekami.

– Preparaty i

ich

podawanie

• Streptomycyna

• Najczęstszą drogą podawania jest iniekcja domięśniowa, w celu zapobiegania

rozwojowi oporności bakteryjnej

terapię

streptomycyną rzadko stosuje się dłużej niż

10 dni (z wyjątkiem leczenia gruźlicy

podostrego zapalenia wsierdzia).

• Gentamycyna

• Lek ten może być podawany domięśniowo, dożylnie lub pod postacią maści czy kremu.

•

Tobramycyna, amikacyna i netylmycyna

są podawane domięśniowo lub dożylnie.

• Kanamycyna

może być podawana domięśniowo, dożylnie lub (w celu działania

miejscowego, w przewodzie pokarmowym) doustnie.

•

Neomycyna

•

Lek ten jest dostępny w postaci kremów, maści, aerozoli, sam lub w

mie

szankach

polimyksynami, bacytracyną i

innymi antybiotykami oraz kortykosteroidami.

• Jest dostępna także w formie preparatu do podawania doustnego (w zakażeniach

przewodu pokarmowego)

pozajelitowego, jakkolwiek rzadko jest stosowana

pozajelitowo.

–

Działania niepożądane

•

Wszystkie aminoglikozydy mają wąski indeks terapeutyczny, ograniczający ich

pozajelitowe zastosowanie.

• Ototoksyczność i nefrotoksyczność są najpoważniejszymi objawami niepożądanymi

terapii.

D. Tetracykliny

• Budowa chemiczna. Tetracykliny

i związki im pokrewne są pochodnymi

policyklicznego naftacenokarboksyamidu.

• Mechanizm działania

 Tetracykliny działają głównie bakteriostatycznie hamując syntezę białek przez

wiązanie

się z

podjednostką 30 S rybosomu.

 Tetracykliny oddziałują na komórki zarówno eukariotyczne, jak i prokariotyczne,

lecz obecność aktywnego transportu w komórce drobnoustroju najwyraźniej ułatwia

przenikanie tetracyklin przez jego błony komórkowe.

• Oporność bakterii

 Bakterie Gram-dodatnie często stają

się

oporne na tetracykliny, co

znacznym

stopniu ogranicza przydatność tych leków.

 Występuje całkowita oporność krzyżowa między poszczególnymi preparatami

tetracyklin.

• Dzialania farmakoiogiczne

 Tetracykliny działają aktywnie na

wiele

bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.

 Tetracykliny są skuteczne wobec Mycoplasma, Borrelia, Chlamydia i riketsji.
 Są stosowane jako leki drugiego rzutu w schorzeniach wywołanych przez gatunki

Leptospira i Treponema.

 W dużych stężeniach tetracykliny hamują wzrost pierwotniaków Entamoeba

histolytica.

– Preparaty i drogi ich podawania

Tetracykliny są dostępne w preparatach do podawania doustnego, dożylnego i

domięśniowego. Mogą być także podawane miejscowo, również jako krople okulistyczne.

• Do grupy tetracyklin należą:



chlorotetracyklina



oksytetracyklina

 tetracyklina



demeklocyklina. W porównaniu z innymi tetracyklinami lek ten utrzymuje

się w surowicy krwi dłużej i w wyższych stężeniach.



Metacyklina [Rondomycin]. Lek ten jest bardzo szybko wchłaniany.

 Minocyklina. Obecność pokarmu i jonów wapnia nie wpływa na

wchłanianie tego leku.

 Doksycyklina [Vibramycin]. Po pierwszym dniu leczenia doksycyklina

może być podawana raz na dobę

• W przeciwieństwie do innych tetracyklin 90% leku jest wydalanych z kałem:

dlatego nie kumuluje się on w surowicy krwi u pacjentów z zaburzoną

czynnością nerek. Jest to więc jedna z najbezpieczniejszych tetracyklin,

możliwych do zastosowania w leczeniu zakażeń pozanerkowych u tych chorych.

• Działania niepożądane

•

Mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości pod postacią zarówno wysypek

skórnych, jak i gorączki polekowej. Powszechna jest w grupie tetracyklin alergia

krzyżowa.

•

Podczas doustnego podawania tetracyklin dość często występują objawy

podrażnienia przewodu pokarmowego.

•

Dożylne podawanie tetracyklin może być przyczyną zakrzepowego zapalenia żył

z powodu działania miejscowo drażniącego. Wstrzyknięcia domięśniowe są

bolesne, powodują miejscowe podrażnienie, a wchłanianie jest słabe.

•

Duże dawki tetracyklin mogą być przyczyną zaburzeń czynności wątroby.

Niebezpieczeństwo powstania tego powikłania nasila się w trakcie ciąży.

•

Zażycie przeterminowanych i rozłożonych tetracyklin może być przyczyną

powstania zespołu Fanconiego (dysfunkcji cewek nerkowych wiodącej do

niewydolności nerek).

•

Tetracykliny mogą podwyższać ciśnienie wewnątrzczaszkowe, szczególnie u

niemowląt.

Działania niepożądane

– Podawanie tetracyklin dzieciom może doprowadzić do

powstania żółto-brązowego przebarwienia zębów i
zaburzeń wzrostu kośćca.

 Tetracykliny odkładają się w zębach i w kościach wskutek

właściwości chelatujących, tworząc związki tetracykliny z
ortofosforanem wapnia.

 Stopień przebarwienia zębów zależy od dawki całkowitej

tetracyklin i czasu trwania terapii.

 Ryzyko powstania przebarwień zębów wzrasta, gdy

tetracykliny są podawane niemowlętom przed
pojawieniem się pierwszych zębów.

 Jednakże przebarwienia zębów stałych mogą powstać,

jeżeli tetracykliny były podawane dzieciom w wieku od 2
miesięcy do 7 lat, czyli w okresie kalcyfikacji zębów.

 Podawanie tetracyklin w trakcie ciąży może spowodować

przebarwienia zębów u potomstwa.

E. Chloramfenikol

 Budowa chemiczna. Chloramfenikol jest pochodną nitrobenzenu.

 Mechanizm działania

 Chloramfenikol hamuje syntezę białek przez wiązanie się

podjednostką 50 S rybosomu,

podobnie jak antybiotyki makrolidowe i klindamycyna.

 Lek ten działa głównie bakteriostatycznie, chociaż wobec niektórych szczepóNN może

działać bakteriobójczo

 Farmakokinetyka

 Chloramfenikol szybko wchłania

się z

przewodu pokarmowego.



Jest rozprowadzany w płynach organizmu

osiąga stężenia terapeutyczne w płynie mózgowo-

rdzeniowym. Przenika także do żółci, mleka

cieczy wodnistej gałki ocznej.

 Chloramfenikol jest metabolizowny w wątrobie

udziałem transferazy glukuronowej.

 Jego metabolity są wydalane do moczu

 Działania

farmakologiczne

Chloramfenikol ma względnie

szeroki

zakres działania, obejmujący m.in.:

 wiele organizmów Gram-ujemnych (np. jest bakteriobójczy wobec H. influ

enzie),

 bakterie beztlenowe, takie jak gatunki Bacteroides (np. B.

fragilis),

 niektóre szczepy Streptococcus i Staphylococcus (przy dużych stężeniach antybiotyku),

 gatunki drobnoustrojów

rodzaju Clostridium, Chlamydia, Mycoplasma,

 riketsje, których wzrost jest hamowany przez chloramfenikol.

•

Zastosowanie kliniczne. Potencjalnie silne działania toksyczne ograniczają

zastosowanie chloramfenikolu do tych zakażeń, które nie mogą być skutecznie

leczone innymi antybiotykami. Jeżeli inny środek przeciwinfekcyjny jest tak

samo skuteczny jak chloramfenikol, a przy tym potencjalnie mniej toksyczny, to

powinien być zastosowany zamiast chloramfenikolu.

 Chloramfenikol jest lekiem z wyboru w leczeniu duru brzusznego.



Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez H. influenzae

może być skutecznie leczone chloramfenikolem. U dzieci polecane jest w

początkowym okresie terapii łączenie chloramfenikolu z ampicyliną.

 Większość zakażeń bakteriami beztlenowymi reaguje na leczenie chloramfenikolem.
 Zakażenia riketsjami i brucelozą mogą być leczone chloramfenikolem; jednakże

preferowanymi środkami są tetracykliny.

• Preparaty i ich podawanie

 Chloramfenikol i jego sól palmitynową podaje się doustnie.
 Chloramfenikol w postaci bursztyniam sodu jest podawany dożylnie [Chlorocid]. Nie

ma on działania przeciwbakteryjnego, zanim nie zostanie zhydrolizowany do

chloramfenikolu. Osiąga stężenie maksymalne w ciągu godziny.

 Dostępne są także roztwory i maści [Detreomycyna] do stosowania w okulistyce.

E Erytromycyna, klindamycyna i

wankomycyna

•

Budowa chemiczna



Erytromycyna jest antybiotykiem makrolidowym. Makrolidy zawierają pierścień laktonowy

i jedną lub więcej cząsteczek dezoksycukru.



Klindamycyna [Klimicin,DalacinC]jest7-dezoksy,7-chloropochodn41ekumacie‑

rzystego, linkomycyny [Lincocin, Cillimycin, Neloren], którą zasadniczo zastąpiła.



Wankomycyna jest złożonym glikopeptydem.

•

Mechanizm działania



Erytromycyna i klindamycyna hamują syntezę białek, łącząc się z podjednostką 50S

rybosomu wrażliwego mikroorganizmu: działają one zazwyczaj bakteriostatycznie, lecz w

pewnych warunkach mogą być bakteriobójcze.



Wankomycyna hamuje syntezę bakteryjnej ściany komórkowej. W przeciwieństwie więc do

erytromycyny i klindamycyny jest oczywiście bakteriobójcza.

•

Działanie farmakologiczne

–

Erytromycyna



Jest aktywna wobec bakterii Gram-dodatnich, z niektórymi szczepami S. aureus, opornymi

na leczenie penicyliną G włącznie.



Wrażliwe na erytromycynę są gatunki Neisserria, niektóre szczepy H. influenzam,

Bordetella, Legionella, Treponema i Mycoplasma.

–

Klindamycyna



Klindamycyna jest aktywna wobec:bakterii Gram-dodatnich i beztlenowych paciorkowców,

wielu innych bakterii beztlenowych, szczególnie B. fragilis.

–

Wankomycyna działa głównie na bakterie Gram-dodatnie.

– G. Chinolony

•

Budowa chemiczna. Norfloksacyna i cyprofloksacyna są fluorochinolonami. Te

nowsze syntetyczne środki przeciw drobnoustrojom mają budowę zbliżoną do

starszego chinolonu - kwasu nalidyksowego.

• Mechanizm działania. Chinolony działają na gyrazę DNA - enzym biorący udział w

replikacji DNA. Jest to szybkie działanie bakteriobójcze.

• Oporność bakterii. Oporność na fluorochinolony nie rozwija się tak szybko jak

oporność na kwas nalidyksowy.

• Farmakokinetyka

 Po podaniu doustnym norfloksacyna [Nolicin] i cyprofloksacyna [Ciprobay, Ciprinol]

szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego.

 Okres półtrwania wynosi 3-4 godziny.

 Oba leki są częściowo metabolizowane przez wątrobę.

• Działania farmakologiczne



Norfloksacyna i cyprofloksacyna działają na wiele bakterii Gram-dodatnich i Gram-

ujemnych. Ponadto cyprofloksacyna jest aktywna wobec niektórych prątków. Są bardzo

aktywne wobec gonokoków.

 Norfloksacyna i cyprofloksacyna działają na prawie wszystkie zarazki wywołujące

zakażenia układu moczowego.

 cyprofloksacyna jest wysoce aktywna wobec bakterii będących przyczyną zapalenia jelit i

wobec gronkowców, w tym także opornych na metycylinę.

A. Nystatyna

• Budowa chemiczna.

Nystatyna jest antybiotykiem polienowym.

• Mechanizm działania

• Lek działa grzybostatycznie i grzybobójcze.

•

Przyłącza się do steroli, szczególnie ergosterolu, występującego w dużych ilościach w błonie

komórki grzybów i drożdży. Wydaje się, że w wyniku tego połączenia w obrębie błony

powstają kanały, przez które małe cząstki przenikają na zewnątrz komórki.

• Farmakokinetyka

• Nystatyna nie jest wchłaniana w uchwytnych ilościach z przewodu pokarmowego.
• Nie wchłania się ze skóry i błon śluzowych.
• Nie jest podawana pozajelitowo.
• Jest słabo rozpuszczalna i rozpada się gwałtownie w środowisku wodnym.

• Zastosowanie kliniczne

• Nystatyna jest używana do leczenia zakażeń skóry, błon śluzowych i przewodu

pokarmowego wywołanych przez Candida.

• Pleśniawka (kandydiaza jamy ustnej) i zapalenie pochwy są leczone miejscowo, w

zakażeniach przewodu pokarmowego nystatyna jest podawana doustnie.

• Preparaty.

• Nystatyna jest dostępna jako maść, zawiesina do stosowania doustnego, tabletki doustne, krople i zasypka.

• Działania niepożądane.

• Po podaniu doustnym sporadycznie występują zaburzenia żołądkowe-jelitowe.

B. Amfoterycyna B [Fungizone]

• Budowa chemiczna.

Lek ten jest antybiotykiem polienowym.

• Mechanizm działania

jest taki sam jak nystatyny.

•

Farmakokinetyka

 Amfoterycyna B jest słabo wchłaniana z przewodu pokarmowego.
 Okres półtrwania po podaniu dożylnym wynosi około 24 godzin.

• Działania farmakologiczne

 Amfoterycyna B jest środkiem przeciwgrzybiczym o szerokim zakresie działania.
 Wrażliwe na nią są: Histoplasma capsulatum, Cryptococcus neoformans, Coccidioides

immitis, Candida, Blastomyces dermatitidis oraz niektóre szczepy Aspergillus i

Sporotrichum.

 Stężenie amfoterycyny B decyduje o jej działaniu grzybostatycznym lub grzybobójczym.

• Preparaty

 Do iniekcji dożylnych dostępna jest amfoterycyny B w postaci zliofilizowanego proszku.
 Amfoterycyna B występuje także w postaci preparatów do stosowania miejscowego w

leczeniu skórnej i śluzówkowej postaci kandydiazy.

• Działania niepożądane.

Wszyscy chorzy poddawani leczeniu amfoterycyną B powinni być

hospitalizowani przynajmniej w początkowym okresie terapii.

 Mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości.



Po podaniu dożylnym często pojawiają się gorączka, dreszcze, bóle głowy; zaburzenia

żołądkowe-jelitowe. Zazwyczaj, w miarę trwania terapii amfoterycyną B. pacjenci tolerują

lek coraz lepiej.

 Występują także zakrzepowe zapalenia żył w trakcie terapii dożylnej.

C. Gryzeofulwina [Gricin]

• Budowa chemiczna.

Lek ten jest wytwarzany przez Penicilliitm griseofulvum. Jest słabo rozpuszczalny w

wodzie.

• Mechanizm działania.

 Dokładny mechanizm działania nie jest poznany. Prawdopodobnie gryzeofulwina łączy się z

polimeryzującymi nićmi wrzeciona, rozrywając wrzeciono mitotyczne. Działa grzybostatycznie.

Farmakokinetyka.

 Gryzeofulwina po podaniu doustnym jest wchłaniana z górnej części jelita cienkiego.
 Większość leku wydala się w formie nie zmienionej z kałem.

• Działania farmakologiczne.

 Gryzeofulwina jest aktywna wobec grzybów skórnych z Microsporum, Epidermophyton i szczepami

Trichophyton włącznie. Nie

działa

na drożdże.

•

Zastosowanie kliniczne.

 Z powodu dużego powinowactwa do keratyny gryzeofulwina jest używana do leczenia grzybiczych

schorzeń skóry, włosów, paznokci, grzybicy skóry owłosionej, stóp, podudzi, tułowia i grzybicy

obrączkowatej. Podaje się ją doustnie. Stosowanie miejscowe jest mało skuteczne.

• Preparaty.

 Gryzeofulwina,

jest

dostępna w postaci tabletek, kapsułek i zawiesin do podawania doustnego.

• Działania niepożądane.

 Szerokie stosowanie gryzeofulwiny wykazało jej stosunkowo małą toksyczność.
 Wśród możliwych objawów niepożądanych występują: bóle głowy, zaburzenia neurologiczne, podrażnienia

przewodu pokarmowego, reakcje skórne z pokrzywką i nadwrażliwością na światło włącznie.

D. Flucytozyna [Ancotil]

• Budowa chemiczna.

Lek ten jest fluoropirymidyną.

• Mechanizm działania.

 Flucytozyna jest przetwarzana wewnątrz komórki grzyba (lecz nie w komórce gospodarza) w 5-

fluorouracyl - antagonistę metabolicznego, który doprowadza do hamowania syntetazy

tymidylowej.

• Farmakokinetyka.

 Flucytozyna jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego i szeroko rozprowadzana w

organizmie. Przenika nawet do płynu mózgowo-rdzeniowego.

 Jest wydalana do moczu, głównie w postaci nie zmetabolizowanej.

• Działanie farmakologiczne.

 Lek jest aktywny wobec C. neoformans. Działa na niektóre szczepy Candida, ze szczepami

Candida albicans włącznie.

 Jednakże w trakcie terapii C albicans może stać się oporna na flucytozynę.

• Zastosowanie kliniczne .

 Jakkolwiek flucytozyna nie jest tak skuteczna jak amfoterycyna B, jest jednak mniej toksyczna i

może być podawana drogą doustną. Jest stosowana w leczeniu ogólnoustrojowych zakażeń

wywołanych przez C albicans i C neoformans (Cryptococcus meningitidis).

 Najczęściej stosuje się ją w kombinacji z amfoterycyną B.

• Preparaty.

Flucytozyna jest dostępna w postaci kapsułek do podawania doustnego.

• Działania niepożądane

. śmiertelna w skutkach depresja szpiku, zaburzenia żołądkowe-jelitowe,

wysypki skórne, zaburzenia czynności wątroby.

E. Ketokonazol [Nizoral, Oronazol]

• Budowa chemiczna.

Ketokonazol jest podstawioną pochodną imidazolu.

• Mechanizm działania

 Ketokonazol zmienia przepuszczalność błony komórkowej przez blokowanie syntezy

ergosterolu - głównego sterolu komórki grzyba.

• Farmakokinetyka

 Ketokonazol jest wchłaniany z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie w

surowicy występuje po upływie 1-2 godzin od podania doustnego.



Aby lek mógł dobrze się rozpuścić, powinien się znajdować w środowisku kwaśnym.

Dlatego środki podwyższające pH środowiska przewodu pokarmowego mogą

zmniejszać biodostępność ketokonazolu.

• Działanie farmakologiczne i zastosowanie kliniczne



Ketokonazol

jest

skuteczny

leczeniu

blastomykozy,

kokcydioidomykozy,

histoplazmozy, parakokcydioidomykozy, przewlekłej kandydiazy skóry i błon śluzowych

oraz opornych zakażeń grzybiczych skóry.



Ketokonazol działa wolniej niż inne, dostępne środki przeciwgrzybicze, wymaga więc

długiego okresu podawania. W związku z tym jest mniej użyteczny w leczeniu ciężkich

i ostrych zakażeń ogólnoustrojowych.

 Słabo przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego, dlatego też nie jest zalecany do

leczenia zapalenia grzybiczego opon mózgowych.

• Preparaty.

Ketokonazol występuje w formie tabletek do podawania doustnego.

• Działania niepożądane.

Najczęściej występującymi objawami niepożądanymi są

nudności i wymioty. Rzadziej występują reakcje nadwrażliwości (pokrzywka i anafilaksja).

E Flukonazol [Diflucan]

• Budowa chemiczna.

Lek jest bis-triazolem.

• Mechanizm działania.

Hamuje enzymy związane z cytochromem P-450, blokując

syntezę ergosterolu.

• Farmakokinetyka

 Flukonazol jest rozpuszczalny w wodzie lepiej niż ketokonazol i charakteryzuje

się dużą biodostępnością.

 Maksymalne stężenie w surowicy występuje po upływie 1-2 godzin od podania. a

okres półtrwania wynosi 30 godzin.

 Jest wydalany w postaci nie zmienionej z moczem.

• Działanie farmakologiczne i zastosowanie kliniczne



Flukonazol jest aktywny wobec szeregu ogólnoustrojowych patogenów

grzybiczych z Aspergillus, B. dermatitidis, C. albicans, C. neoformans, C immitis i

H. capsulatum włącznie.



Jest skuteczny w leczeniu kandydiazy jamy ustnej, gardła i przełyku, groźnych

ogólnoustrojowych zakażeń kandydiazowych i kryptokokowego zapalenia opon.

• Preparaty.

Flukonazol może być podawany doustnie i dożylnie.

• Działania niepożądane

 Jest mniej toksyczny od amfoterycyny B i flucytozyny i tolerowany przez chorych

lepiej niż ketokonazol.

 Podawanie flukonazolu powinno być przerwane u chorych z postępującą

dysfunkcją wątroby.

G. Naftyfina

• Budowa chemiczna. Ten syntetyczny środek przeciwgrzybiczy

jest alliloaminą.

• Mechanizm działania.

• Naftyfina zwalnia syntezę ergosterolu, istotnego składnika grzybiczej

błony komórkowej, przez hamowanie enzymu epoksydazy - skwalenu

• Działanie farmakologiczne i zastosowanie kliniczne

• In vitro naftyfina działa grzybobójcze na grzyby zakażające

skórę i

grzybostatycznie na drożdżaki, np. C albicans.

• W leczeniu znalazła zastosowanie w terapii grzybicy stóp, podudzi i

tułowia. Nie działa ani w grzybiczych zakażeniach włosów, ani w

zakażeniach paznokci.

• Preparaty i ich podawanie.

• Naftyfina jest dostępna pod postacią 1% kremu do

stosowania miejscowego.

• Działania niepożądane.

• Opisano uczucie parzenia skóry, nadmierną suchość,

zaczerwienienie i świąd.



Metronidazol

Jest

lekiem

bardzo

skutecznym

leczeniu

zakażeń

pierwotniakowych, z rzęsistkowicą, inwazjami Giardia lamblia-i amebiazą wywołaną

przez E. histolytica włącznie. Jest także aktywny w terapii zakażeń bakteriami

beztlenowymi (np. wywołanymi przez szczepy Bacteroides).

 Diloksanid (diklofurazol) działa pełzakobójczo. Stosuje się go w leczeniu

bezobjawowych nosicieli cyst ameby.



Suramina jest niemetalicznym, wieloanionowym związkiem stosowanym w leczeniu

afrykańskiej trypanosomatozy (inwazji świdrowców) zarówno we wczesnym, jak i

zaawansowanym stadium choroby. Jest także bardzo skuteczna w leczeniu

onchocerkozy, lecz została w dużym stopniu zastąpiona mniej toksyczną

iwermektyną.



Nifurtymoks jest lekiem stosowanym w leczeniu południowoamerykańskiej

trypanosomatozy



Styboglukonian, związek antymonowy, jest lekiem z wyboru do leczenia

leiszmaniozy.



Pentamidyna. Pentamidyna jest skuteczna w leczeniu wczesnych postaci

afrykańskiej trypanosomatozy oraz w profilaktyce i leczeniu zapalenia płuc

wywołanego przez P carinii. To ostatnie schorzenie jest oportunistycznym

zakażeniem występującym u chorych z AIDS. pentamidyna może być bardzo

skuteczna u chorych, u których terapia związkami antymonowymi jest nieskuteczna.

•

Chlorochina [Arechin] jest lekiem z wyboru do leczenia niepowikłanej, ostrej

malarii wywołanej przez którykolwiek z mikroorganizmów Plasmodium (z

wyjątkiem postaci opornych) oraz stosowanym w celach profilaktycznych podczas

pobytu w rejonach endemicznych.

•

Prymachina jest stosowana do leczenia i zapobiegania nawrotom malarii

wywołanej przez Plasmodium vivax i Plasmodium ovale po opuszczeniu rejonów

endemicznych Jest podawana wraz z chlorochiną lub z innym lekiem

przeciwzimniczym.

•

Pirymetamina [Daraprim] i sulfadoksyna są stosowane zamiennie w

profilaktyce i leczeniu zakażeń wywołanych przez oporne na chlorochinę szczepy

Plasmodiumfalciparum. Kombinacja pirymetaminy z sulfadoksyną jest dostępna

jako [Fansidar].

•

Chinina

–

Siarczan chininy podawany doustnie jest skuteczny w leczeniu ostrych,

nieskomplikowanych ataków malarii wywołanych przez oporne na

chlorochinę szczepy Plasmodium falciparum.

–

Dwuchlorowodorek chininy, podawany pozajelitowo, jest stosowany w

leczeniu ciężkich schorzeń spowodowanych przez oporne na chlorochinę

szczepy P. falciparum.

Document Outline