Zasoby próchnicy
w glebach Polski,
przyczyny ubytku
próchnicy
i pogorszenie jej jakości.
Kalina Orłowska
Ochrona
Środowiska
Rok III semestr VI
Zasoby próchnicy
w glebach Polski,
przyczyny ubytku
próchnicy
i pogorszenie jej jakości.
Kalina Orłowska
Ochrona
Środowiska
Rok III semestr VI
Próchnica
„Część organicznego materiału glebowego, która
nie wykazuje rozpoznawalnej makroskopowo i
mikroskopowo struktury tkanek organizmów z
jakich powstała.(…)W jej skład wchodzą
wszystkie związki organiczne występujące w
glebach z wyjątkiem: nie rozłożonych tkanek
roślinnych i zwierzęcych, produktów ich
częściowego rozkładu oraz biomasy żywych
organizmów. W glebie próchnica tworzy jedną
genetyczną całość, charakteryzuje się ciemnym
zabarwieniem i bezpostaciową strukturą.”
Praca zbiorowa pod redakcją naukową prof. Dr hab. Saturnina Zawadzkiego, „Gleboznawstwo-
Podręcznik dla studenta”, Państwowe wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, str. 237.
Czynniki warunkujące zawartość
materii organicznej w glebach (wg.
Jenny)
• Czas
• Klimat
• Pokrywa roślinna
• Skała macierzysta gleby
• Ukształtowanie terenu
Źródła substancji organicznej w
glebie
• Obumarłe części nadziemne roślin,
które opadły w czasie wegetacji
• Resztki po zbiorze i korzenie roślin
wyższych
• Ekskrementy i wydzieliny organizmów
glebowych
• Obumarłe cała organizmów glebowych
• Nawozy organiczne
Wzbogacenie gleb różnych
użytków przez szczątki roślinne
Części
roślinne
Roczne w t/ha suchej masy
las
łąka
rola
Korzenie
30-100
30-80
3-30
Części
nadziemne
20-45
10-30
3-20
Źródło: wg. Kowalińskiego –za Gleboznawstwem (1995)
Podział próchnicy
Podział według Kubiena
( ze względu na stosunki wodne w jakiej się
tworzyła)
• Lądowa lub ziemna
– Próchnica surowa (mor)
– Próchnica moderowa (moder)
– Próchnica mullowa (mull)
• Półwodne i wodne
– Próchnica murszowa
– Próchnica torfowa
– Próchnica gytiowa
Podział z punktu widzenia
warunków siedliskowych
• Próchnica gleb uprawnych
• Próchnica gleb łąkowych (próchnica
darniowa)
• Próchnica gleb torfowych (próchnica
torfowa)
• Próchnica gleb leśnych (próchnica leśna)
• Próchnica gleb podwodnych (próchnica
gytiowa)
Podział za względu na stopień i
charakter wysycenia próchnicy
zasadami
• Próchnica słodka
– Substancje dobrze shumifikowane
– Duży udział kwasów huminowych
– Adosorpcyjnie nasycona kationami 2-wartościowymi (Ca
2+
-
próchnica)
– Odczyn obojętny, alkaliczny
• Próchnica kwaśna
– Adsorpcyjnie nienasycona (H
+
-próchnica)
– Stosunek kwasów huminowych do fulwowych (C
h
:C
f
)<1
– Gleby kwaśne
• Próchnica słona
– Wysycona jonami Na
+
– Pogarsza właściwości fizyczne gleby
Wpływ substancji
humusowych na:
• Właściwości fizyczne gleby:
– Zależy od niej żyzność i produkcyjność gleby
– Dostarcza składników pokarmowych
– Działa jako lepiszcze strukturotwórcze
– Polepszenie warunków wodnych
– Pochłania silne promieniowanie słoneczne
• Właściwości fizykochemiczne i
chemiczne gleb:
– Wpływają na zdolności sorpcyjne
– Zwiększenie zdolności buforowych
• Na mikroorganizmy i rozwój roślin
– Źródło węgla i azotu
– Zwiększenie uruchamianie mineralnych składników pokarmowych
– Stymulujący wpływ w procesach oddychania, aktywności enzymatycznej
• Na ochronę środowiska glebowego
– Fitosanitarny
– Większa odporność na zanieczyszczenia
Zawartość próchnicy i węgla w
warstwie 0-20cm ważniejszych gleb
Polski (wg Musierowicza)
Nazwa Gleby
Zawartość
próchnicy
Zawartość
węgla(C)
% wag.
t/ha
%wag.
t/ha
Gleby bielicowe wytworzone z
piasków
0,6-1,8
18-54
0,35-
1,04
10,5-31,2
Gleby płowe wytworzone z gliny
zwałowej
1,2-2,3
36-69
0,69-
1,33
20,7-39,9
Gleby płowe wytworzone z
utworów płowych pochodzenia
wodnego
1,0-2,2
30-66
0,58-
1,28
17,4-38,4
Gleby płowe z utworów eolicznych 2,0-2,5
60-75
1,16-
1,45
34,8-43,5
Gleby brunatne
1,5-2,5
45-75
0,87-
1,45
26,1-43,5
Czarnoziemy
2,6-4,0
78-120 1,51-
2,32
39,5-69,6
Czarne ziemie
1,8-5,6
54-168 1,05-
3,25
31,5-97,5
Rędziny
2,0-6,0
60-180 1,16-
3,50
34,8-
105,0
Mady
1,1-4,2
33-126 0,64-
2,44
19,2-73,2
Zawartość materii organicznej w poziomach
akumulacyjnych A i O ważniejszych gleb Polski
(Turowski 1996-zmienione JNL)
Rząd
Typ, rodzaj, gatunek
Zawartość MO [%]
Gleby wapniowcowe
Rędziny
1,5-7,0
Gleby czarnoziemne
Czarnoziemy
1,8-4,0
Gleby brunatnoziemne
Brunatne z piasku
0,9-2,2
Brunatne z gliny
1,1-3,7
Płowe z lessu
1,0-2,2
Płowe z gliny
1,0-2,6
Gleby bielicoziemne
Bielice z piasku
0,6-1,1
Czarne ziemie
Czarne ziemie z piasków
1,2-4,1
Czarne ziemie z glin
1,2-5,6
Gleby aluwialne
Mady z pyłów i iłów
1,7-6,8
Gleby hydrogeniczne-
Bagienne
pobagienne
Torfowe-organiczne
>20
Murszowe, murszowate
organiczne
>20
Mineralno-organiczne
10-20
Mineralno-próchnicze
3-10
Mapa pochodzi za strony
http://wiking.edu.pl/article.php?
id=46
Przyczyny ubytku próchnicy
i pogorszenie jej jakości
• Intensyfikacja produkcji rolnej
• Niewłaściwego użytkowania gleby,
• Niewłaściwe stosowanie nawozów
sztucznych
• Zanieczyszczenia chemicznego (np.
metale ciężkie, środki ochrony
roślin),
• Odwodnienia,
• Zachwianiem równowagi życia
mikrobiologicznego w glebie
• Zakwaszenie gleby
• erozja (wodna, wiatrowej,
biologicznej),
• katastrofy naturalne (pożary, susze,
powodzie, trzęsienia ziemi).
Kategorie degradacji gleb
według zapasów próchnicy
(Siuta 1985)
Kategorie degradacji
Zawartość próchnicy Mg/ha
Gleby słabo zdegradowane
50-40
Gleby średnio zdegradowane
40-30
Gleby zdegradowane
30-20
Gleby silnie zdegradowane
20-10
Utwory bez glebowe
do10
Sposoby regulowania zapasów
próchnicy w glebach
• Racjonalny system uprawy roli i roślin
• Odpowiednie zmianowanie
• Uprawianie wieloletnich roślin
motylkowych
• Stosowanie nawozów organicznych
• Utrzymanie w glebie odpowiednich
warunków wodno-powietrznych
• Glinowanie i iłowanie
• Utrzymanie odpowiedniego odczyny gleby
Bibliografia
• Stanisław Kowalik „Zagadnienia z gleboznawstwa dla studentów
inżynierii środowiska”, AGH uczelniane wydawnictwa Naukowo-
Dydaktyczne, Skrypty Uczelniane AGH, Kraków 2004r.
• Praca zbiorowa pod redakcją naukową prof. Dr hab. Saturnina
Zawadzkiego, „Gleboznawstwo-Podręcznik dla studenta”,
Państwowe wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa
• Saturnin Zawadzki, „Podstawy Gleboznawstwa”, Państwowe
Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa