Rodzaj Salmonella

 Gram- pałeczki o urzęsieniu 

peritrichalnym

 otoczka-, przetrwalniki- 

 rosną dobrze na zwykłych podłożach       

      w warunkach tlenowych w temp. 37 

stopni

 laktozo-, sacharozo-, glukoza+, H2S+

 są wrażliwe na temperaturę                     

     i środki dezynfekcyjne

 w wodzie mogą przeżyć                        

nawet 200 dni

 S.typhi, S. paratyphi,                                

 S. cholerasuis,                                         

   S. enteritidis

Budowa antygenowa

• antygen somatyczny O 

(ciepłostały) 

• antygen rzęskowy H 

(ciepłochwiejny)

• antygen otoczkowy Vi (u 

niektórych szczepów,                   
                          względnie           
                       ciepłochwiejny)

Czynniki chorobotwórczości

 endotoksyna –  temp,  glu,  WBC,  RR, 

wstrząs, zaburzenie perfuzji podstawowych 

narządów, uczynnienie C3 i kaskady 

dopełniacza, DIC, zgon

 inwazyny – białka warunkujące przyleganie 

           i penetrację do nabłonka jelit

 katalaza, dysmutaza nadtlenkowa

 czynniki neutralizujące defenzyny        

uniemożliwiające zabicie bakterii przez 

fagolizosomy

 czynniki odporności na kwaśne pH 

 antygen Vi – otoczkowy polisacharyd S. 

typhi o właściwościach antyfagocytarnych 

Patogeneza i epidemiologia

• rezerwuar – zwierzęta domowe, bydło, 

drób, trzoda chlewna

• wrota zakażenia – nabłonek jelita 

cienkiego

• zakażenie drogą pokarmową – skażone 

mięso drobiowe, jaja – slamonellozy

• zakażenie drogą fekalno-oralną              

       – skażona woda, posiłki skażone      

       podczas przygotowywania przez      

     bezobjawowych nosicieli –                 

       dur brzuszny, dury rzekome

Postacie kliniczne zakażeń 

pałeczkami Salmonella sp.

• dur brzuszny = typhus abdominalis – S. 

typhi

• paradury = dury rzekome – S. paratyphi 

A B C

• zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy = 

salmonellozy – S. enteritidis, S. 
paratyphi

• bakteriemia ze zmianami ogniskowymi 

–       S. cholerasuis

Diagnostyka zakażeń 

pałeczkami Salmonella sp.

• materiał do badania – salmonelloza (kał), dur 

brzuszny (krew w 1 tyg. – kał w 2,3 tyg. – 

mocz – 3 tyg.; żółć, wymioty, treść 

pokarmowa)

• posiew na podłoża: SF, SS,           

MacConkeya, Levine’a

• preparat barwiony                              metodą 

Grama

• Api 20E
• badania serologiczne,                               PCR

Zapobieganie 

1. Profilaktyka nieswoista

 stosowanie środków sanitarnych i higieny 

osobistej

 kontrola sanitarna wody i żywności

 eliminacja nosicieli mających kontakt z żywnością

 okresowe badanie kału

 walka z gryzoniami

2. Profilaktyka swoista

 szczepionka zawierająca zabite S.typhi

 szczepionka p/durowi brzusznemu zawierająca 

atenuowany szczep Ty21a

 szczepionka z oczyszczonym polisacharydem Vi

 szczepionka durowo-tężcowa (zabite pałeczki 

duru i toksoid tężcowy)

Leczenie

• dur brzuszny – ampicylina, 

kotrimoksazol, norfloksacyna, 
ciprofloksacyna + płyny, elektrolity

• salmonellozy – tylko leczenie 

wspomagające za wyjątkiem 
pacjentów poniżej 6 mż i powyżej 
50 rż ze współistniejącymi 
chorobami przewlekłymi

• nosiciele – ciprofloksacyna, 

norfloksacyna + cholecystectomia

Rodzaj 

Rodzaj 

Shigella

Shigella

 Gram- pałeczki

 bytują w przewodzie pokarmowym człowieka

 czynnik etiologiczny czerwonki bakteryjnej

 nie posiadają rzęsek ani otoczek

 są wrażliwe na czynniki zewnętrzne (70 stopni 15 min) 

oraz antyseptyki

 dobrze rośnie na zwykłych podłożach

 laktozo-, glukozo+, H2S-

Podział ze względu na właściwości                             

     biochemiczne i różnice w budowie antygenu O:

 Grupa A – S. dysenteriae 

 Grupa B – S. flexneri 

 Grupa C – S.boydi

 Grupa D – S. sonnei

Czynniki chorobotwórczości

• białka związane z 

wewnątrzkomórkowym szerzeniem się

• inwazyjne antygeny kodowane przez 

plazmidy

• LPS
• toksyna czerwonkowa Shiga – 

ciepłochwiejna, cytotoksyczna egzotoksyna 
wytwarzana przez S.dysynterie typ 1, 
inaktywuje ona podjednostkę 60S 
rybosomu hamując w ten sposób syntezę 
białek

Patogenez i 

epidemiologia

• tylko ludzkie patogeny, nie mają 

zwierzęcych rezerwuarów

• z człowieka na człowieka szerzą się drogą 

fekalno-oralną przez skażony pokarm, 
wodę lub przez kontakt bezpośredni

• Shigella sp. po przedostaniu się do 

przewodu pokarmowego lokalizuje się w 
j. grubym powodując tam: mikroropnie,    
       martwicę błony śluzowej,                    
   płytkie owrzodzenia                            
pokryte pseudobłoną 

Czerwonka bakteryjna

 silne kurczowe bóle brzucha 
 częste i bolesne oddawanie małych ilości stolca z 

krwią, śluzem i ropą 

 gorączka 
 po 2-5 dniach choroba może ustąpić samoistnie
 u dzieci i osób starszych na skutek silnego 

odwodnienia – zgon

 po wyzdrowieniu stan nosicielstwa lub wznowień 

choroby

 zespól hemolityczno-mocznicowy – S. dysynteriae 

typ 1 – egzotoksyna Shiga (wewnątrznaczyniowe 

wykrzepianie + hemoliza + niewydolność nerek)

 tylko wodniste biegunki

Diagnostyka zakażeń 

pałeczkami Shigella sp.

• materiał do badania: kał, wymazy odbytnicze
• preparat barwiony metodą Grama (Gram- 

pałeczki + dużo WBC)

• posiew na podłoża SS, MacConkeya
• API 20E
• aglutynacja szkiełkowa z surowicami 

diagnostycznymi p/poszczególnym szczepom

• określanie poziomu p/c

Zapobieganie I leczenie

1.Profilaktyka nieswoista
 higiena osobista, poprawne warunki sanitarne
 kontrola sanitarna mleka, żywności, wody
 izolacja chorych
 dezynfekcja wydalin i ścieków
 wykrywanie nosicieli

2. Leczenie
 płyny, elektrolity
 ampicylina, amoksycylina, kotrimoksazol, 

chinolony

Rodzaj Proteus

• Gram- pałeczki szeroko 

rozpowszechnione w przyrodzie (gleba, 
ścieki, woda, przewód pokarmowy ludzi i 
zwierząt)

• biorą udział w procesach gnilnych
• peritrichalne urzęsienie
• mają fimbrie, nie mają otoczek 
• ureaza+, H2S+, rozkład indolu+, 
• posiadają antygeny K, O, H
• dobrze rosną na podłożach zwykłych – 

wzrost mgławicowy

• P. vulgaris, P. mirabilis, P. morgani

Chorobotwórczość        Proteus 

sp.

• czynniki chorobotwórczości: endotoksyna, 

ureaza

• zakażenia dróg moczowych
• zakażenia ran
• zatrucia pokarmowe                                     i 

biegunki u niemowląt

• zapalenie ucha środkowego
• zapalenie płuc
• ZOMR
• bakteriemia, posocznica

Diagnostyka zakażeń 

pałeczkami Proteus sp.

 materiał: mocz, kał, żółć, ropa, płyn 

mózgowo-rdzeniowy

 preparat barwiony metodą Grama

 agar (wzrost mgławicowy), podłoże Mac 

Conkeya, API 20E

Profilaktyka I  leczenie

• profilaktyka nieswoista  - przestrzeganie zasad 

higieny

• nie ma profilaktyki swoistej
• antybiotykoterapia po wykonaniu 

antybiogramu – pałeczeki z rodzaju Proteus są 
najczęściej oporne na większość antybiotyków – 
ampicylina, cefalosporyny III generacji, 
kotrimoksazol, imipenem, aztreonam