UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE WYDZIAŁ EKONOMICZNY

Metoda bilansowa

- podwójne podejście do pewnych zjawisk

Działalność gospodarcza ma podwójny charakter:

rzeczowy i finansowy.

Z ruchem rzeczy związany jest przepływ wartości (pieniądza)

Dzięki

metodzie

bilansowej,

działalność

gospodarczą rozpatruje się z

2 różnych

punktów widzenia

, które są ściśle związane z

naturą gospodarowania

Klasyfikacja środków gospodarczych -

aktywów

Środki gospodarcze

(aktywa)

Majątek trwały

(aktywa trwałe)

Majątek obrotowy

(aktywa obrotowe)

Rzeczowe aktywa

trwałe

Należności

długoterminowe

Inwestycje

długoterminowe

Wartości niematerialne

i prawne

Zapasy

Należności

krótkoterminowe

Inwestycje

krótkoterminowe

Aktywa

(art. 3 ust. 1 pkt. 12) są to

zasoby

majątkowe

kontrolowane przez jednostkę

o

wiarygodnie określonej wartości

powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń

które

spowodują w przyszłości wpływ do

jednostki korzyści ekonomicznych

POKAZUJą W CO ZOSTAŁY
ZAINWESTOWANE PIENIĄDZE

Aktywa trwałe

to ta część aktywów

jednostki,

które nie są zaliczane do aktywów obrotowych.

- wykorzystywane w jednostce przez

okres

dłuższy niż 12 miesięcy

od dnia bilansowego

(jest to dzień, na który jednostka sporządza spraw. fin. - najczęściej
31.XII gdy rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym)

Na aktywa trwałe składają się:
I.

Wartości niematerialne i prawne.

II. Rzeczowe aktywa trwałe.
III. Należności długoterminowe.
IV. Inwestycje długoterminowe.
V. Długoterminowe rozliczenia
międzyokresowe

AKTYWA TRWAŁE

. Wartości niematerialne i prawne

1) nabyte autorskie prawa majątkowe i prawa
pokrewne (oprogramowanie
komputerów), prawa
do wynalazków, patentów i znaków
towarowych,
2) koszty prac rozwojowych,
3) wartość firmy,

II. Rzeczowe aktywa trwałe

1) Środki trwałe:
a)grunty (w tym prawo wieczystego użytkowania
gruntów),
b)budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i
wodnej,
c)urządzenia techniczne i maszyny,
d)środki transportu,
e)inne środki trwałe.
2) Środki trwałe w budowie

III. Należności długoterminowe

IV. Inwestycje długoterminowe

1)Nieruchomości,
2)Wartości niematerialne i prawne,
3)Długoterminowe aktywa finansowe

udziały lub akcje,

inne papiery wartościowe,

udzielone pożyczki długoterminowe,

inne długoterminowe aktywa
finansowe.

IV.

Długoterminowe rozliczenia

międzyokresowe

AKTYWA OBROTOWE

I. Zapasy (rzeczowe aktywa obrotowe

)

1) Materiały
2) Półprodukty i produkty w toku
3) Produkty gotowe
4) Towary

II. Należności krótkoterminowe

I. 1)

Należności z tytułu dostaw i usług, o

okresie spłaty:
J.- do 12 miesięcy,
K.- powyżej 12 miesięcy,

L.   2)  Należności z tytułu podatków, dotacji,
ceł,
M.        ubezpieczeń i innych świadczeń
N.   3) Inne należności (np. od pracowników,
O.        wewnątrzzakładowe)
P.   4)  Należności dochodzone na drodze
sądowej
Q.

III. Inwestycje krótkoterminowe

          1) Krótkoterminowe aktywa finansowe
                 a) akcje lub udziały przeznaczone
do obrotu
                 b) inne papiery wartościowe
                 c) udzielone pożyczki
                 d) inne krótkoterminowe aktywa
finansowe,
                 e) Środki pieniężne
                  - środki pieniężne w kasie
                  - środki na rachunkach bankowych
                    - inne środki pieniężne
           2) Inne inwestycje krótkoterminowe

IV.

Krótkterminowe rozliczenia

międzyokresowe

Aktywa

Wartości niematerialne i prawne

(art. 3,

ust. 1 pkt 14 ustawy)

to nie zaliczone do inwestycji:

• nabyte przez jednostkę prawa majątkowe

nadające

się do gospodarczego wykorzystania,

o przewidywanym

okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok,
przeznaczone do używania na potrzeby jednostki, a w
szczególności:

a) autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje, koncesje, (również programy

komputerowe – jako autorskie prawa lub licencje)

b) prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych oraz

zdobniczych,

c) know – how,

• nabyta wartość firmy

(

różnica między ceną nabycia określonej

jednostki lub zorganizowanej jej części a niższą od niej wartością godziwą
przyjętych aktywów netto),

• koszty zakończonych prac rozwojowych

(koszty badań lub w

inny sposób uzyskanej wiedzy, która może być wykorzystana do produkcji
nowych lub ulepszonych produktów / technologii)

Rzeczowe aktywa

trwałe

Rzeczowe aktywa trwałe - to zasoby mające postać rzeczy,

zaliczone do aktywów trwałych, którymi są:



środki trwałe

 środki trwałe w budowie

Środki trwałe to rzeczowe aktywa trwałe spełniające

następujące warunki:

 są

kompletne i zdatne do użytku,

 przewidywany okres ich ekonomicznej użyteczności jest

dłuższy niż rok

 przeznaczone są na potrzeby jednostki.

Środki trwałe

(art. 3, ust. 1 pkt 15)

Zalicza się do nich w szczególności:

•nieruchomości:
•grunty

(

w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu),

•budynki, budowle

a także będące odrębną własnością

lokale, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego
oraz spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

•maszyny, urządzenia, środki transportu,
•ulepszenia w obcych środkach trwałych,
•inwentarz żywy.

Należności długoterminowe

Należności długoterminowe - to ta cześć należności jednostki,

które stają się

wymagalne po upływie 12 miesięcy od

dnia bilansowego

Przykładem są np..

kaucje wpłacone z tytułu leasingu czy wynajmu lokali

jeżeli odpowiednie umowy wygasają później niż rok po dniu bilansowym.

Do należności długoterminowych

nie zalicza się należności z

tytułu dostaw i usług!!!

, które w całości (

niezależnie od

terminu wymagalności)

stanowią składnik aktywów

krótkoterminowych.

Inwestycje długoterminowe

Inwestycje - aktywa nabyte w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych

wynikających z przyrostu wartości tych aktywów, uzyskania z nich przychodów w
formie odsetek, dywidend (udziałów w zyskach)

lub innych pożytków, w tym również z

transakcji handlowej, a w szczególności:

•aktywa finansowe,
•oraz te nieruchomości i wartości niematerialne i prawne, które

nie są

użytkowane

przez jednostkę, lecz zostały nabyte w

celu osiągnięcia tych korzyści

Do inwestycji

zalicza się:

1) nieruchomości (grunty, budynki i inne obiekty) oraz
2) wartości niematerialne i prawne, które

nie są użytkowane

przez jednostkę,

lecz zostały nabyte w celu osiągnięcia określonych korzyści,
3) długoterminowe aktywa finansowe, którymi są udziały lub akcje w obcych
jednostkach

nabyte w celu sprawowania nad nimi kontroli, współkontroli lub

wywierania znaczącego wpływu

oraz osiągania innych korzyści,

4) inne inwestycje długoterminowe np. w dzieła sztuki, metale

szlachetne

AKTYWA OBROTOWE

stanowią tę cześć aktywów jednostki, które w przypadku:
 aktywów rzeczowych -

przeznaczone są do zbycia lub zużycia, w

ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego

lub w ciągu normalnego

cyklu operacyjnego właściwego dla danej działalności

 aktywów finansowych -

są płatne i wymagalne lub

przeznaczone do zbycia w ciągu 12 miesięcy

od dnia

bilansowego lub od daty ich założenia, wystawienia lub nabycia, albo
stanowią aktywa pieniężne

 należności krótkoterminowych - obejmują ogół należności

z tytułu dostaw i usług oraz całość lub część należności z
innych tytułów niezaliczonych do aktywów finansowych

 rozliczeń międzyokresowych - trwają

nie dłużej niż 12

miesięcy

od dnia bilansowego

Rzeczowe aktywa obrotowe (zapasy)

to:

materiały nabyte w celu zużycia  na własne  potrzeby, wytworzone
lub  przetworzone  przez  jednostkę  produkty  gotowe  (wyroby  i
usługi)  zdatne  do  sprzedaży  lub  w  toku  produkcji,  półprodukty
oraz towary nabyte w celu odprzedaży w stanie nieprzetworzonym

Zapasy to aktywa rzeczowe:


przeznaczone do sprzedaży w toku zwykłej działalności

gospodarczej
 będące w trakcie produkcji przeznaczonej na sprzedaż
 mające postać materiałów lub dostaw surowców
zużywanych w procesie produkcyjnym lub w trakcie
świadczenia usług.

Na zapasy składają się:

Materiały,

które zostały nabyte w celu zużycia na własne

potrzeby (głównie przetworzenia w produkty pracy) lub też
zużywane na inne potrzeby, np.: konserwacji i remontów
maszyn, na utrzymanie czystości i higieny, na potrzeby
administracji itp.

Półprodukty i produkty w toku,

czyli niegotowe

jeszcze produkty własnej produkcji (produkcja w toku,
półfabrykaty) oraz wykonane roboty i usługi przed ich
ukończeniem.

Produkty gotowe

to wyroby gotowe, zakończone usługi i

roboty odpowiadające warunkom odbioru przez kupujących.

Towary

to składniki majątku nabyte w celu odsprzedaży

Należności krótkoterminowe

to ogół

należności
z tytułu dostaw i usług,

a także całość lub ta część

pozostałych należności, które mają zostać zapłacone w
ciągu 12 miesięcy.

W zależności od tytułu, z jakiego wynika należność

jednostki wyróżnia się:



należności z tytułu dostaw i usług



należności z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń
i innych świadczeń lub należnej dotacji



inne należności (od pracowników, ubezpieczycieli, związków
zawodowych



należności dochodzone na drodze sądowej

Inwestycje krótkoterminowe

to:

Krótkoterminowe aktywa finansowe

–

przeznaczone do odprzedaży w ciągu 12 miesięcy od dnia
bilansowego:



udziały lub akcje,



inne papiery wartościowe,



udzielone pożyczki, których spłata przypada w okresie nie dłuższym niż 12
miesięcy



inne krótkoterminowe aktywa finansowe (np. czeki, weksle obce, lokaty
bankowe) oraz odsetki od aktywów finansowych płatne i wymagalne w
ciągu 12 miesięcy.

Do krótkoterminowych aktywów finansowych zalicza
się również środki pieniężne i inne aktywa pieniężne,
którymi są:



środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych

formie krajowych środków płatniczych, walut obcych i dewiz,



inne środki pieniężne

(np.

środki pieniężne w drodze między kasą a

rachunkami bankowymi, lokaty terminowe, czeki i weksle obce) płatne w
terminie krótszym od 3 miesięcy),

 inne aktywa pieniężne

czeki, weksle obce, bony handlowe,

oszczędnościowe, skarbowe, pieniężne NBP, należne dywidendy lub zysk
wynikające z podjętej uchwały płatne w terminie dłuższym niż 3 miesiące od
daty ich wystawienia, a także naliczone od aktywów finansowych odsetki
płatne kwartalnie.

Krótkoterminowe aktywa finansowe cd:

Krótkoterminowe rozliczenia

międzyokresowe

obejmują aktywowane koszty

dotyczące przyszłych okresów, które podlegają rozliczeniu w
okresie krótszym niż 12 miesięcy, licząc od dnia bilansowego.

Przykładem są koszty z istoty swej dotyczące przyszłych

okresów jak np.

opłacone z góry na przyszły rok obrotowy

czynsze, ubezpieczenia, prenumeraty

Krótkoterminowe rozliczenia

międzyokresowe

PASYWA

• ŹRÓDŁA FINANSOWANIA MAJĄTKU

PRZEDSIĘBIORSTWA

• SKĄD POCHODZĄ PIENIĄDZE

• wskazują na

źródła pochodzenia aktywów

• mogą to być

źródła własne i obce

• Wyróżnia się zatem

kapitały (pasywa)

własne

oraz

kapitały (pasywa) obce

inaczej określane

zobowiązaniami.

Klasyfikacja źródeł finansowania majątku -

pasywa

Źródła pochodzenia

środków gospodarczych

(pasywa)

Kapitały

(fundusze) własne

Zobowiązania

Kapitał (fundusz)

zapasowy

Zysk

nierozdysponowany

Kapitał (fundusz)

podstawowy

Rezerwy na

zobowiązania

Zobowiązania

długoterminowe

Zobowiązania

krótkoterminowe

Kapitał własny

• W ustawie

brak jest definicji kapitałów

własnych

• kapitały własne to

równowartość

środków gospodarczych (aktywów)
finansowana przez szeroko
rozumianych właścicieli

(

np. Skarb

Państwa – w przedsiębiorstwach państwowych,
udziałowców, akcjonariuszy – w spółkach) lub

wygospodarowana przez samo przedsiębiorstwo
w toku działalności

Wśród kapitałów własnych wyróżnia

się zatem 2 części:

• kapitał podstawowy

, (zasadniczy,

powierzony) – czyli równowartość aktywów
(wniesionych w formie środków pieniężnych
lub aportów) finansowana przez właścicieli,

• kapitał samofinansowania

– np. zysk

wygospodarowany przez jednostkę, który nie
został podzielony na inne cele (

np. wypłatę

dywidend/odsetek)

lecz pozostał jako dodatkowe

źródło finansowania.

• Kapitały: podstawowy i samofinansowania posiadają specyficzne

nazwy w zależności od formy prawnej jednostki (patrz tabela poniżej).

Kapitał obcy

• oznacza dysponowanie dodatkowymi

(obok

kapitałów właścicieli)

źródłami finansowymi

(

np.

zaciągniętymi kredytami, pożyczkami, środkami pozostającymi do
dyspozycji firmy na skutek przesuniętego w czasie terminu zapłaty
dostawcom, pracownikom, itp

.) a

które podlegają

zwrotowi

(w okresie dłuższym lub krótszym)

często

dysponowanie nim wiąże się z dodatkowym
kosztem

(

np.odsetki od kredytów).

• Definicja „ustawowa” kapitałów obcych

(inaczej

zobowiązań

)

określa, że zobowiązanie (art. 3, ust. 1 pkt 20) – to

„wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania
świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują
wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki.

Kapitał własny

stanowi różnice pomiędzy wartością
aktywów jednostki, a jej
zobowiązaniami

Aktywa – Zobowiązania = Kapitał

własny

Jest to wiec

równowartość majątku, jaka

pozostaje po spłacie zobowiązań.

Sposób tworzenia kapitału zależy od zasad

gospodarki finansowej danej jednostki,

którą

określają przepisy prawa regulujące jej
działalność.

Na kapitały własne składają się:

Kapitał (fundusz) podstawowy

, którym jest:

 kapitał zakładowy - w spółkach akcyjnych, będący

równowartością określonej w statucie kwoty, która podlega
wpłaceniu przez akcjonariuszy (w formie pieniężnej lub
aportów niepieniężnych), stanowiąc podstawę działania
spółki,

 kapitał zakładowy (udziałowy) - w spółkach z

ograniczoną odpowiedzialnością, będący równowartością
udziałów wniesionych przez wspólników zgodnie z umową
spółki,

 fundusz udziałowy - w spółdzielniach, będący

równowartością wniesionych udziałów członkowskich, w
wysokości określonej w statucie spółdzielni,

 fundusz założycielski - w przedsiębiorstwach

państwowych, stanowiący równowartość majątku
przekazanego przedsiębiorstwu do jego dyspozycji, jako
część mienia będącego własnością Skarbu Państwa.
Fundusz ten wyraża udział Skarbu Państwa w finansowaniu
majątku przedsiębiorstwa.

Na kapitały własne składają się cd:

II.

Kapitał (fundusz) zapasowy

- tworzony

ustawowo (w spółkach akcyjnych) lub zgodnie
ze statutem lub umową spółki, z następujących
źródeł:

ze sprzedaży akcji powyżej wartości nominalnej,

2) z innych źródeł (np. z dopłat wspólników, z zysku

III.

Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny

tworzony ustawowo w momencie
przeszacowania środków trwałych, a także
inwestycji długoterminowych.

III.

Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe

których tworzenie jednostka może przewidywać
w statucie lub umowie, z przeznaczeniem na
pokrycie ewentualnych strat.

Na kapitały własne składają się cd:

IV.

Zysk (strata) z lat ubiegłych

- czyli nie

podzielony zysk (lub nie pokryta strata)
osiągnięte w latach poprzedzających rok
obrotowy, za który sporządzane jest
sprawozdanie finansowe.

Zysk (strata) netto

- czyli wynik finansowy

netto jaki jednostka osiągnęła w roku
obrotowym, za który sporządzane jest
sprawozdanie.

Rezerwy na zobowiązania

Rezerwy to

zobowiązania

, których termin

wymagalności lub kwota

nie są pewne.

W bilansie wyodrębnia się:


rezerwy z tytułu odroczonego podatku dochodowego

 rezerwy na świadczenia emerytalne i podobne np. na

zaległe urlopy

 pozostałe rezerwy na zobowiązania np. na dostawy

energii, usługi transportowe jeszcze nizafakturowane

Zobowiązania długoterminowe

to ta część

zobowiązań jednostki, które są wymagalne po
upływie 12 miesięcy od dnia bilansowego

Do zobowiązań długoterminowych nie zalicza się

zobowiązań  z  tytułu  dostaw  i  usług,  zobowiązań  wobec
pracowników  i  innych,  które  wiążą  się  z  normalnym  cyklem
operacyjnym.  Zaliczane  są  one  w  całości  do  zobowiązań
krótkoterminowych, nawet jeżeli są wymagalne po upływie 12
miesięcy od dnia bilansowego

Zobowiązania długoterminowe mogą być

zaciągane w jednostkach powiązanych lub w
innych jednostkach.

Wykazuje się je w podziale na następujące grupy:
 kredyty i pożyczki – ta część która podlega spłacie w

roku lub latach dalszych niż rok następujący po dniu
bilansowym

 zobowiązania z tytułu emisji na dłużej niż rok dłużnych

papierów (obligacji, bonów),

 inne zobowiązania finansowe (z tytułu opcji),
 inne zobowiązania długoterminowe (z tytułu umów

leasingu finansowego).

Zobowiązania krótkoterminowe

to ogół

zobowiązań
z tytułu dostaw i usług, a także całość lub ta
część pozostałych zobowiązań, które są
wymagalne w ciągu
12 miesięcy od dnia bilansowego.

Na zobowiązania krótkoterminowe składają się:
1)

zobowiązania z tytułu dostaw i usług

zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek

3)  zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń
4)  zobowiązania z tytułu wynagrodzeń
5)  inne zobowiązania

1) zobowiązania z tytułu dostaw i usług

Zobowiązania wobec dostawców występują wówczas, gdy

moment dostawy materiałów, towarów itp. wyprzedza
moment zapłaty za tę dostawę.

Występujące wówczas dwie strony są określane jako dłużnik

(odbiorca) i wierzyciel (dostawca).

Zobowiązania z tytułu dostaw i usług, z uwagi na zaliczanie ich

w całości do zobowiązań krótkoterminowych - wykazuje się
z uwzględnieniem okresu ich wymagalności:

- do 12 miesięcy,
- powyżej 12 miesięcy.

Rodzaje zobowiązań krótkoterminowych

2) zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek

ta część która podlega spłacie w ciągu 12 miesięcy od dnia
bilansowego

3) zobowiązania z tytułu podatków, ceł,

ubezpieczeń

i innych świadczeń.

Do zobowiązań publicznoprawnych zalicza się przede wszystkim

naliczone, lecz jeszcze nie zapłacone, podatki:

(dochodowy –

PIT, CIT; od towarów i usług - VAT, od nieruchomości itp.), opłaty i
obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne.

Są to zobowiązania wobec budżetów, ZUS, PZU i innych instytucji

publicznoprawnych

Rodzaje zobowiązań krótkoterminowych

cd:

5) inne zobowiązania

- np. z tytułu ubezpieczeń

majątkowych (wobec ubezpieczycieli), wobec
pracowników z tytułu należnych im
ekwiwalentów za używanie prywatnych
samochodów do celów służbowych, z tytułu
kosztów podróży służbowej i inne.

Ponadto mogą wystąpić zobowiązania z tytułu emisji obligacji,

zobowiązania

wekslowe,

zobowiązania

tytułu

kwot

potrącanych pracownikom na rzecz innych osób fizycznych lub
prawnych, otrzymanych wadiów przetargowych, błędów w
wyciągach bankowych itp.

Rodzaje zobowiązań krótkoterminowych

cd:

Do zobowiązań krótkoterminowych zalicza się również

fundusze specjalne.

Fundusze specjalne

tworzone są poprzez zaliczenie

ich równowartości do kosztów działalności lub z
zysku pozostającego do dyspozycji jednostki, z
przeznaczeniem ich na określone cele, np.:



zakładowy fundusz świadczeń socjalnych

przeznaczony na finansowanie działalności mającej
na celu zaspokojenie potrzeb socjalnych
pracowników i ich rodzin (organizowanie
wypoczynku, turystyki, kolonii itp.), na udzielanie
pomocy finansowej w uzyskiwaniu mieszkań, ich
remontów i modernizacji itp.,



inne fundusze specjalne

, np. fundusz nagród i

premii przyznawanych pracownikom.

Rodzaje zobowiązań krótkoterminowych

cd:

Document Outline