radiofarmaceutyki
Związki fosfonianowe: znakowane
technetem 99m
Hydroksymetandifosfonian (HMDP)
Dikarboksyfosfonian (DDT)
Metylenodwufosfonian (MDP)
Mechanizm gromadzenia
Nie w pełni poznany
Gromadzenie na drodze wymiany
kompleksów fosfonianowych
W nowo powstałej kości na zasadzie
chemiabsorpcji
Fazy badania
Faza naczyniowa – 1 min po podaniu
znacznika, ocena przepływu krwi
Faza miąższowa – 7-10 min po
podaniu znacznika, ocena objętości
krwi w danym obszarze
Faza późna 2-3 godziny po podaniu
znacznika, ocena zmian
metabolicznych kości
dawka
675-925 MBq (18-25 mCi)
Badanie jednofazowe
Jedynie faza późna
Whole body lub scyntygrafia
kolejnych części układu kostnego
Badanie trójfazowe
W przypadku podejrzenia: zmian
zapalnych, złamania
obciążeniowego, martwicy
naczyniowej, pierwotnego guza kości
Wszystkie 3 fazy (akwizycja zaczyna
się bezpośrednio po podaniu
znacznika)
I faza dynamiczna, II i III statyczne
wskazania
Wykrywanie i obserwacja przerzutów
nowotworowych
Różnicowanie pomiędzy zapaleniem kości i
zapaleniem tkanek miękkich
Ocena żywotności kości: zawał lub martwica
Ocena złamań trudnych do interpretacji na
rutynowych rtg (złamania zmęczeniowe, złamania
wieloogniskowe, podejrzenie złamań u dziecka
maltretowanego)
Ocena protez stawowych
Wybór miejsca biopsji
Ocena bólów kostnych u pacjentów z prawidłowym
lub niejednoznacznym obrazem rtg
Diagnostyka różnicowa zmian przypadkowo
wykrytych w rtg
Przyczyny miejscowo wzmożonego
wychwytu znacznika
Pierwotny guz kości
Przerzuty nowotworowe
Zapalenie kości i szpiku kostnego
Uraz
Zmiany zwyrodnieniowe
Kostniak kostnawy
Choroba Pageta, dysplazja włóknista
Zapalenie stawów
Miejscowo zmożone ukrwienie
Przekrwienie
Zmniejszenie kontroli współczulnej
Zmniejszenie ilości otaczającej tkanki łącznej (np. po
mastektomii)
Gromadzenie w tkankach miękkich
Przyczyny uogólnionego
wzmożonego wychwytu znacznika
Pierwotna nadczynność przytarczyc
Wtórna nadczynność przytarczyc
Osteodystrofia nerkowa
Rozległe przerzuty
Choroby układu krwiotwórczego
Przyczyny zmniejszonego
wychwytu znacznika (miejscowe)
Artefakt powodujący zwiększone pochłanianie (rozrusznik,
papka barytowa)
Błędy aparaturowe
Naświetlania
Miejscowe zmniejszenie przepływu kostnego
Zawał
Wczesne stadium martwicy aseptycznej
Zajęcie szpiku kostnego przez guz
Wczesna faza osteomyelitis
Przerzuty do kości
Guzy anaplastyczne
Neuroblastoma
Rak nerki
Rak tarczycy
torbiele
Przyczyny uogólnionego
zmniejszenia gromadzenia
znacznika
Wiek
Niedostateczna ilość znacznika
chemioterapia
Zapalenie kości
Rodzaj
badania/znacznika
przekrwienie
Przepływ krwi
Objętość krwi
MDP (I i II faza)
obrzęk
Wzmożona
przepuszczalność
dla białek krwi
MDP (I faza)
Znakowane
globuliny
nadtechnecjan
Migracja leukocytów
Znakowane
leukocyty
Nanokoloid
Martwica
Odbudowa kości
MDP III faza
O zapaleniu świadczy wzmożone
gromadzenie znacznika we
wszystkich trzech fazach
badania
Martwica widoczna jako ognisko
braku gromadzenia znacznika w
obrębie pierwotnej zmiany zapalnej
różnicowanie
Wzmożone gromadzenie
znacznika w fazach:
osteomyelitis
I, II, III
celulitis
I, II
osteoartropatia
III
Łuszczycowe zapalenie
stawów
Zapalenie a obluzowanie
protezy
Wynik wątpliwy – scyntygrafia
znakowanymi leukocytami lub
galem
67
Zapalenie a obluzowanie
protez stawowych
Całkowite obluzowanie panewki i
trzpienia - wzrost gromadzenia
znacznika w III fazie badania
Częściowe obluzowanie panewki –
ogniskowe gromadzenia znacznika w
okolicy panewki w III fazie badania
Obluzowanie trzpienia – ogniskowe
gromadzenie znacznika w III fazie badania
w okolicy dystalnej części protezy
Zapalenie – wzmożone gromadzenie
znacznika we wszystkich 3 fazach
badania, wzdłuż trzpienia protezy
Obluzowanie panewki
Obluzowanie endoprotezy
Zmiany pourazowe
Faza ostra (3-4 tygodnie od urazu) –
uogólniony wzrost aktywności w
okolicy złamania
Faza podostra (2-3 miesiące) –
wzmożony wychwyt znacznika jest
ograniczony do miejsca złamania
Faza gojenia – powolny spadek
aktywności
Wskazania do
scyntygrafii
Podejrzenie złamania przy prawidłowym
lub niepewnym obrazie rtg
Uraz wielonarządowy i podejrzenie
złamań mnogich
Do kontroli gojenia się zmian
pourazowych, zwłaszcza ukrwienia
odłamu kostnego
Potwierdzenie lub ustalenia stopnia
zaawansowania powikłań po urazie
(zespół Sudecka)
Zmiany w obrazie scyntygraficznym
do 24 godzin po urazie
Normalizacja obrazu
scyntygraficznego zwykle do 2 lat po
urazie
Złamanie w obrębie
śródstopia
Mnogie złamania
przeciążeniowe
Złamanie szyjki kości
udowej
Złamanie kości krzyżowej i
żeber
Objaw
Hondy
Zespół Sudecka (plamisty
zanik kości)
Prawdopodobnie związany z uszkodzeniem
układu współczulnego i zaburzeniami
ukrwienia
Klinicznie: ból, obrzęk, zmiany troficzne
skóry, odwapnienie
Początkowo – wzrost przepływu (I i II faza), w
fazie III wzmożone gromadzenie znacznika w
okolicy drobnych stawów konczyny
Następnie – normalizacja przepływu i
nasilenie zmian widocznych w III fazie
badania
martwica
Początkowo brak gromadzenia
znacznika w obrębie ogniska
chorobowego
Następnie (jako wyraz procesów
naprawczych) obszar podwyższonego
gromadzenia znacznika
W okolicach bogatych w szpik
(zwłaszcza u dzieci) można zastosować
nanokoloid (ognisko zimne w miejscu
martwicy)
Martwica szyjki kości
udowej
Ch. Pertesa
Nowotwory pierwotne
kości
Scyntygrafia jest wykonywana gdy
wynik rtg jest niepewny lub podejrzewa
się przerzuty odległe
Dodatkowo
67
Ga – który nie gromadzi
się w zmianach łagodnych
Różnicowanie z zapaleniem niepewne,
w zapaleniu możliwy widoczny
wzmożony przepływ w otaczających
tkankach miękkich (wyraźnie widoczne
w fazie II)
Obraz w
scyntygrafii
Mięsak
kostny
Guz Ewinga
Mięsak
chrzęstny
Stopień
gromadzenia
znacznika
+++
+++
+
Rozkład
znacznika w
zmianie
Ogniska zimne
na tle
wysokiego
wychwytu
znacznika
równomierny
Ogniska
gorące na tle
nieznacznie
podwyższoneg
o wychwytu
znacznika
Zniekształceni
e kości
b. wyraźne
zaznaczone
niewielkie
Granica guza
zaznaczona
niewyraźna
wyraźna
osteosarcoma
Osteosarcoma przerzuty
do płuc
Przerzuty do kości
Częstość
przerzutó
w
Rzadsze
odmiany
scyntygr
afii
Zalecana
częstość
badania
znaczniki
uwagi
Rak
sutka
50%
6-12 mieś. MDP
Rak
prostaty
50%
superscan
6-12 mieś. MDP
Rak
tarczycy
30%
Ogniska
zimne
MDP
131
I
Tl
MIBI
Głównie za
folliculare
Czułość:
MDP –
41%,
131
I – 89%
Rak nerki 33%
Ogniska
zimne
objawy
MDP
Rak
oskrzeli
25%
Osteoartro
patia
płucna
objawy
MDP
W przypadku pojedynczego ogniska
gromadzenia znacznika (15-20%
pacjentów z potwierdzonymi
przerzutami) – najbardziej
prawdopodobną lokalizacją meta jest
kręgosłup oraz mostek w przypadku
raka piersi
Zjawisko flare
Pozorne nasilenie się lub pojawienie
się nowych zmian w kościach u
pacjenta leczonego wynikający z
procesu gojenia zmiany.
Ogniska, które pojawiają się po 6
miesiącach od leczenia prawie
zawsze znamionują progresję
choroby
Ca stercza
superscan
Ca sutka
Ca nerki – ognisko
fotopeniczna
Ca sutka ognisko
fotopeniczne
Osteoartropatia
paraneoplastyczna
Osteoartropatia nerkowa
Zwiększony wychwyt znacznika w
obrębie kręgosłupa i kości długich
Patognomoniczne: wzmożony
wychwyt znacznika w czaszce i
żuchwie
superscan
Choroba Pageta
Zwiększony wychwyt znacznika przez
całą lub większą część zajętej
procesem chorobowym kości
Zmiany mogą być wieloogniskowe
Może rozwinąć się mięsak
Pozakostne gromadzenie
znacznika
Uogólnione
Nieodpowiednie przygotowanie znacznika
Niewydolność nerek
Miejscowe
Miejsca iniekcji
Nerki
Nerka z zastojem lub poszerzony moczowód
Kontaminacja moczem
Martwica wątroby
Zawał tkanek (mózg, mięśnie, serce, śledziona)
Wapniejące zapalenie mięśni
Zapalenie wielomięśniowe
Zwapnienia w płucach, naczyniach
Sterydy (wychwyt w sutkach)
Krwiak
Chemioterapi (nerki)
c.d.
Radioterapia
Zwapnienie guza, zwapnienia przerzutowe i dystroficzne
Wapniejące zapalenie ścięgien
Amyloidoza
Nowotwory tkanek miękkich
Sutek
Jajnika
Jelito grube
Neuroblastoma
Rak endometrium
Mięśniaki
Chłoniak przewodu pokarmowego
Oponiak
Przerzuty do wątroby
Ca płuc
Wysięk nowotworowy lub wodobrzusze
Przerzuty ca jelita grubego do
wątroby
rabdomioliza
Niedrożność żyły próżnej
dolnej
Zawał śledziony
Udar mózgu
