Ubezpieczenia
Ubezpieczenia
obowiązkowe
obowiązkowe
Wybrane zagadnienia
Wybrane zagadnienia
Ubezpieczenia
Ubezpieczenia
obowiązkowe
obowiązkowe
Wybrane zagadnienia
Wybrane zagadnienia
2
2
Pojęcie przymusu
Pojęcie przymusu
ubezpieczeniowego
ubezpieczeniowego
Przymus ubezpieczeniowy oznacza
Przymus ubezpieczeniowy oznacza
nawiązywanie prawnych stosunków
nawiązywanie prawnych stosunków
ubezpieczenia z mocy prawa
ubezpieczenia z mocy prawa
(bez potrzeby zawierania umów
(bez potrzeby zawierania umów
ubezpieczenia)
ubezpieczenia)
albo zawieranie umów ubezpieczenia w
albo zawieranie umów ubezpieczenia w
wykonaniu ustawowego obowiązku, co
wykonaniu ustawowego obowiązku, co
oznacza wyłączenie lub ograniczenie
oznacza wyłączenie lub ograniczenie
swobody kontraktowej stron.
swobody kontraktowej stron.
3
3
Przesłanki przymusu
Przesłanki przymusu
ubezpieczeniowego
ubezpieczeniowego
1.
1.
Najszersza ochrona poszkodowanych przed
Najszersza ochrona poszkodowanych przed
skutkami szkód wyrządzonych przez inne
skutkami szkód wyrządzonych przez inne
podmioty (sprawców szkód), jeżeli szkody te:
podmioty (sprawców szkód), jeżeli szkody te:
a.
a.
zagrażają zdrowiu i życiu ludzi np. (w ruchu
zagrażają zdrowiu i życiu ludzi np. (w ruchu
drogowym lub medycynie),
drogowym lub medycynie),
b.
b.
wynikają z działalności szczególnie niebezpiecznej
wynikają z działalności szczególnie niebezpiecznej
(np. energetyka jądrowa)
(np. energetyka jądrowa)
c.
c.
powstają w związku ze świadczeniem
powstają w związku ze świadczeniem
specjalistycznych usług (np. w zakresie obsługi
specjalistycznych usług (np. w zakresie obsługi
prawnej, doradztwa podatkowego czy
prawnej, doradztwa podatkowego czy
architektury)
architektury)
4
4
Przesłanki przymusu
Przesłanki przymusu
ubezpieczeniowego
ubezpieczeniowego
2.
2.
Ważny interes ogólnospołeczny
Ważny interes ogólnospołeczny
w ochronie określonych dóbr,
w ochronie określonych dóbr,
przy jednocześnie zbyt niskiej
przy jednocześnie zbyt niskiej
świadomości zagrożonych
świadomości zagrożonych
podmiotów co do celowości
podmiotów co do celowości
ubezpieczeń.
ubezpieczeń.
5
5
Źródła stosunku ubezpieczenia
Źródła stosunku ubezpieczenia
w kontekście przymusu
w kontekście przymusu
Ubezpieczenia
Ubezpieczenia
dobrowolne
dobrowolne
Umowa (1)
Umowa (1)
Ubezpieczenia
Ubezpieczenia
obowiązkowe
obowiązkowe
(2)umowa
(2)umowa
przepis
przepis
prawa(3)
prawa(3)
6
6
Źródła stosunku ubezpieczenia
Źródła stosunku ubezpieczenia
w kontekście przymusu
w kontekście przymusu
(1) swoboda zawierania umów
(1) swoboda zawierania umów
ubezpieczenia = ubezpieczenia
ubezpieczenia = ubezpieczenia
dobrowolne
dobrowolne
(2) obowiązek zawarcia umowy
(2) obowiązek zawarcia umowy
ubezpieczenia = przymus ubezpieczenia
ubezpieczenia = przymus ubezpieczenia
(3) stosunek ubezpieczenia nawiązany
(3) stosunek ubezpieczenia nawiązany
bezumownie = ubezpieczenie
bezumownie = ubezpieczenie
przymusowe
przymusowe
7
7
Zakres swobody umów w
Zakres swobody umów w
ubezpieczeniach
ubezpieczeniach
obowiązkowych
obowiązkowych
Przejawy swobody
Przejawy swobody
umów
umów
Ograniczenia/wyłączenia
Ograniczenia/wyłączenia
Swoboda zawarcia
Swoboda zawarcia
umowy
umowy
Wyłączenie swobody
Wyłączenie swobody
Swoboda w
Swoboda w
wyborze formy
wyborze formy
umowy
umowy
Swoboda stron
Swoboda stron
Swoboda w
Swoboda w
doborze
doborze
kontrahenta
kontrahenta
Swoboda stron
Swoboda stron
Swoboda w
Swoboda w
kształtowaniu
kształtowaniu
treści
treści
Ograniczenie swobody
Ograniczenie swobody
8
8
Ustawowa definicja
Ustawowa definicja
ubezpieczenia
ubezpieczenia
obowiązkowego
obowiązkowego
Ubezpieczeniem obowiązkowym jest
Ubezpieczeniem obowiązkowym jest
ubezpieczenie
ubezpieczenie
odpowiedzialności
odpowiedzialności
cywilnej
cywilnej
podmiotu lub
podmiotu lub
ubezpieczenie mienia
ubezpieczenie mienia
, jeżeli
, jeżeli
ustawa lub ratyfikowana przez
ustawa lub ratyfikowana przez
Rzeczpospolitą Polską umowa
Rzeczpospolitą Polską umowa
międzynarodowa nakłada obowiązek
międzynarodowa nakłada obowiązek
zawarcia umowy ubezpieczenia.
zawarcia umowy ubezpieczenia.
9
9
Podstawa ustawowa obowiązku
Podstawa ustawowa obowiązku
ubezpieczenia
ubezpieczenia
Ubezpieczenie obowiązkowe musi mieć
Ubezpieczenie obowiązkowe musi mieć
podstawę prawną w przepisach
podstawę prawną w przepisach
ustawy (lub ratyfikowanej przez RP
ustawy (lub ratyfikowanej przez RP
umowie międzynarodowej), a
umowie międzynarodowej), a
stosowany przepis ustawy musi być
stosowany przepis ustawy musi być
sformułowany jako obowiązek
sformułowany jako obowiązek
prawny.
prawny.
10
10
Konieczność zawarcia umowy
Konieczność zawarcia umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
Ubezpieczenia obowiązkowe są
Ubezpieczenia obowiązkowe są
ubezpieczeniami umownymi, mimo
ubezpieczeniami umownymi, mimo
ograniczeń swobody kontraktowej.
ograniczeń swobody kontraktowej.
Zawarcie umowy ubezpieczenia (jako
Zawarcie umowy ubezpieczenia (jako
spełnienie ustawowego obowiązku)
spełnienie ustawowego obowiązku)
jest koniecznym źródłem stosunku
jest koniecznym źródłem stosunku
ubezpieczenia obowiązkowego.
ubezpieczenia obowiązkowego.
11
11
Ograniczenie do ubezpieczeń
Ograniczenie do ubezpieczeń
OC i ubezpieczeń mienia
OC i ubezpieczeń mienia
Ubezpieczenia obowiązkowe mogą
Ubezpieczenia obowiązkowe mogą
dotyczyć wyłącznie
dotyczyć wyłącznie
odpowiedzialności cywilnej lub
odpowiedzialności cywilnej lub
mienia. Poza ubezpieczeniem
mienia. Poza ubezpieczeniem
budynków rolniczych od ognia i
budynków rolniczych od ognia i
innych zdarzeń losowych, pozostałe
innych zdarzeń losowych, pozostałe
ubezpieczenia obowiązkowe są
ubezpieczenia obowiązkowe są
wyłącznie ubezpieczeniami OC.
wyłącznie ubezpieczeniami OC.
12
12
Dział prawa ubezpieczeń
Dział prawa ubezpieczeń
gospodarczych odnoszących się do
gospodarczych odnoszących się do
ubezpieczeń obowiązkowych składa się
ubezpieczeń obowiązkowych składa się
z:
z:
1.
1.
Ustawa z 22.05.2003 r. o
Ustawa z 22.05.2003 r. o
ubezpieczeniach obowiązkowych,
ubezpieczeniach obowiązkowych,
2.
2.
Kodeks cywilny
Kodeks cywilny
3.
3.
Ustawy wprowadzające poszczególne
Ustawy wprowadzające poszczególne
rodzaje ubezpieczeń obowiązkowych
rodzaje ubezpieczeń obowiązkowych
4.
4.
Akty wykonawcze do ustaw
Akty wykonawcze do ustaw
wprowadzających ubezpieczenia
wprowadzających ubezpieczenia
obowiązkowe
obowiązkowe
13
13
Zasady prawa ubezpieczeń
Zasady prawa ubezpieczeń
obowiązkowych
obowiązkowych
1.
1.
Zasada jedności umowy
Zasada jedności umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
2.
2.
Zasada legalizmu
Zasada legalizmu
3.
3.
Zasada prymatu ustawy nad
Zasada prymatu ustawy nad
umową
umową
14
14
Odrębności umowy
Odrębności umowy
ubezpieczenia obowiązkowego
ubezpieczenia obowiązkowego
Etap zawierania umowy
Etap zawierania umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
Etap wykonywania umowy
Etap wykonywania umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
Etap likwidacji umowy ubezpieczenia
Etap likwidacji umowy ubezpieczenia
15
15
Etap zawierania umowy
Etap zawierania umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
W ubezpieczeniach OC obowiązuje minimalna
W ubezpieczeniach OC obowiązuje minimalna
suma gwarancyjna.
suma gwarancyjna.
Obowiązkowe ubezpieczenie OC obejmuje
Obowiązkowe ubezpieczenie OC obejmuje
zarówno OC deliktową, jak i OC kontraktową.
zarówno OC deliktową, jak i OC kontraktową.
Obowiązkowe ubezpieczenia OC posiadacza
Obowiązkowe ubezpieczenia OC posiadacza
pojazdu oraz OC rolnika obejmują rażące
pojazdu oraz OC rolnika obejmują rażące
niedbalstwo, a nawet winę umyślną sprawcy.
niedbalstwo, a nawet winę umyślną sprawcy.
16
16
Słowniczek
Słowniczek
Podstawą odpowiedzialności
Podstawą odpowiedzialności
deliktowej
deliktowej
jest delikt,
jest delikt,
czyli czyn niedozwolony. Jest nim każde działanie
czyli czyn niedozwolony. Jest nim każde działanie
albo zdarzenie powodujące szkodę wyrządzona
albo zdarzenie powodujące szkodę wyrządzona
osobie trzeciej lub w mieniu do niej należącym.
osobie trzeciej lub w mieniu do niej należącym.
Podstawą odpowiedzialności
Podstawą odpowiedzialności
kontraktowej
kontraktowej
jest
jest
niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie
niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie
określonego zobowiązania (kontraktu). Oznacza to,
określonego zobowiązania (kontraktu). Oznacza to,
iż pomiędzy sprawcą i poszkodowanym musi
iż pomiędzy sprawcą i poszkodowanym musi
istnieć najpierw pewien rodzaj umowy. Jeśli jakieś
istnieć najpierw pewien rodzaj umowy. Jeśli jakieś
nieprawidłowości w wykonaniu tego zobowiązania
nieprawidłowości w wykonaniu tego zobowiązania
spowodują zaistnienie szkody po jednej ze stron,
spowodują zaistnienie szkody po jednej ze stron,
ma ona prawo domagać się jej naprawienia.
ma ona prawo domagać się jej naprawienia.
17
17
Etap wykonywania umowy
Etap wykonywania umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
Nieopłacenie
Nieopłacenie
raty
raty
składki nie
składki nie
powoduje ustania odpowiedzialności.
powoduje ustania odpowiedzialności.
Ubezpieczający jest obowiązany
Ubezpieczający jest obowiązany
poddawać się kontroli.
poddawać się kontroli.
18
18
Etap likwidacji umowy
Etap likwidacji umowy
ubezpieczenia
ubezpieczenia
Sztywne terminy spełniania świadczeń.
Sztywne terminy spełniania świadczeń.
Odpowiedzialność Ubezpieczeniowego
Odpowiedzialność Ubezpieczeniowego
Funduszu Gwarancyjnego.
Funduszu Gwarancyjnego.
Szczególne obowiązki zakładu
Szczególne obowiązki zakładu
ubezpieczeń w toku likwidacji szkód
ubezpieczeń w toku likwidacji szkód
Dodatkowe świadczenia zakładu
Dodatkowe świadczenia zakładu
ubezpieczeń
ubezpieczeń
Obowiązki osób uczestniczących w
Obowiązki osób uczestniczących w
zdarzeniu
zdarzeniu
19
19
Obowiązki zakładu ubezpieczeń
Obowiązki zakładu ubezpieczeń
prowadzącego ubezpieczenia
prowadzącego ubezpieczenia
obowiązkowe
obowiązkowe
Obowiązek przyjmowania ofert:
Obowiązek przyjmowania ofert:
zakład ubezpieczeń, który w zakresie
zakład ubezpieczeń, który w zakresie
posiadanego zezwolenia zawiera
posiadanego zezwolenia zawiera
umowy określonego ubezpieczenia
umowy określonego ubezpieczenia
obowiązkowego, nie może odmówić
obowiązkowego, nie może odmówić
zawarcia takiej umowy.
zawarcia takiej umowy.
20
20
Obowiązki zakładu ubezpieczeń
Obowiązki zakładu ubezpieczeń
prowadzącego ubezpieczenia
prowadzącego ubezpieczenia
obowiązkowe
obowiązkowe
Szczegółowe obowiązki administracyjne,
Szczegółowe obowiązki administracyjne,
np. Zakład ubezpieczeń prowadzący
np. Zakład ubezpieczeń prowadzący
obowiązkowe ubezpieczenia OC
obowiązkowe ubezpieczenia OC
posiadaczy pojazdów, OC rolników lub
posiadaczy pojazdów, OC rolników lub
ubezpieczenie budynków rolniczych ma
ubezpieczenie budynków rolniczych ma
obowiązek przedstawienia organowi
obowiązek przedstawienia organowi
nadzoru informacji o taryfach składek
nadzoru informacji o taryfach składek
wraz z analizą szkodowości.
wraz z analizą szkodowości.
Klasyfikacja ubezpieczeń
Klasyfikacja ubezpieczeń
obowiązkowych
obowiązkowych
22
22
Ubezpieczenia w rolnictwie
Ubezpieczenia w rolnictwie
Ubezpieczenie OC rolników
Ubezpieczenie OC rolników
Ubezpieczenie budynków w
Ubezpieczenie budynków w
gospodarstwach rolnych.
gospodarstwach rolnych.
Ubezpieczenia upraw
Ubezpieczenia upraw
23
23
Ubezpieczenie OC w ruchu
Ubezpieczenie OC w ruchu
drogowym, powietrznym i
drogowym, powietrznym i
żegludze
żegludze
Ubezpieczenie OC posiadaczy
Ubezpieczenie OC posiadaczy
pojazdów mechanicznych
pojazdów mechanicznych
Ubezpieczenie OC użytkowników
Ubezpieczenie OC użytkowników
statków powietrznych i przewoźników
statków powietrznych i przewoźników
lotniczych
lotniczych
Ubezpieczenie OC morskich
Ubezpieczenie OC morskich
przewoźników pasażerskich
przewoźników pasażerskich
24
24
Ubezpieczenie OC w turystyce i
Ubezpieczenie OC w turystyce i
łowiectwie
łowiectwie
Ubezpieczenie OC organizatorów
Ubezpieczenie OC organizatorów
turystyki
turystyki
Ubezpieczenie OC pośredników
Ubezpieczenie OC pośredników
turystycznych
turystycznych
Ubezpieczenie OC organizatorów
Ubezpieczenie OC organizatorów
polowań w kraju i za granicą
polowań w kraju i za granicą
25
25
Ubezpieczenie OC zawodów
Ubezpieczenie OC zawodów
prawniczych i pokrewnych
prawniczych i pokrewnych
Prawników
Zagranicznych
Działających
W Polsce
Rzeczników
patentowych
Komorników
Radców
prawnych
Notariuszy
Adwokatów
Ubezpieczenie
OC
26
26
Ubezpieczenie OC doradców podatkowych
Ubezpieczenie OC biegłych rewidentów
Ubezpieczenie OC osób prowadzących księgi
rachunkowe
27
27
Ubezpieczenie OC pośredników
Ubezpieczenie OC pośredników
ubezpieczeniowych
ubezpieczeniowych
Ubezpieczenie OC agentów
Ubezpieczenie OC agentów
ubezpieczeniowych
ubezpieczeniowych
Ubezpieczenie OC brokerów
Ubezpieczenie OC brokerów
ubezpieczeniowych i
ubezpieczeniowych i
reasekuracyjnych
reasekuracyjnych
28
28
Ubezpieczenie OC w zakresie
Ubezpieczenie OC w zakresie
usług i badań medycznych
usług i badań medycznych
Ubezpieczenie OC podmiotów
Ubezpieczenie OC podmiotów
świadczących usługi medyczne
świadczących usługi medyczne
Ubezpieczenie OC ratowników
Ubezpieczenie OC ratowników
medycznych
medycznych
Ubezpieczenie OC badaczy i sponsorów
Ubezpieczenie OC badaczy i sponsorów
badań klinicznych
badań klinicznych
29
29
Ubezpieczenie OC w
Ubezpieczenie OC w
budownictwie
budownictwie
Ubezpieczenie OC architektów
Ubezpieczenie OC architektów
Ubezpieczenie OC inżynierów
Ubezpieczenie OC inżynierów
budowlanych
budowlanych
30
30
Ubezpieczenie OC w
Ubezpieczenie OC w
gospodarce nieruchomościami
gospodarce nieruchomościami
Ubezpieczenie OC rzeczoznawców
Ubezpieczenie OC rzeczoznawców
majątkowych
majątkowych
Ubezpieczenie OC pośredników w
Ubezpieczenie OC pośredników w
obrocie nieruchomościami
obrocie nieruchomościami
Ubezpieczenie OC zarządców
Ubezpieczenie OC zarządców
nieruchomości
nieruchomości
31
31
Ubezpieczenie OC z tytułu
Ubezpieczenie OC z tytułu
świadczenia innych usług
świadczenia innych usług
Ubezpieczenie detektywów
Ubezpieczenie detektywów
Ubezpieczenie OC podmiotów
Ubezpieczenie OC podmiotów
certyfikujących podpisy elektroniczne
certyfikujących podpisy elektroniczne
32
32
Ubezpieczenie OC z tytułu działalności
Ubezpieczenie OC z tytułu działalności
szczególnie niebezpiecznej
szczególnie niebezpiecznej
Ubezpieczenie OC organizatorów
Ubezpieczenie OC organizatorów
imprez masowych
imprez masowych
Ubezpieczenie OC za szkody jądrowe
Ubezpieczenie OC za szkody jądrowe
Ubezpieczenie OC szkody wynikające
Ubezpieczenie OC szkody wynikające
z zanieczyszczeń morza olejami
z zanieczyszczeń morza olejami
33
33
Organy kontroli obowiązku
Organy kontroli obowiązku
ubezpieczenia (wybrane
ubezpieczenia (wybrane
ubezpieczenia)
ubezpieczenia)
1.
1.
Obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy
Obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy
pojazdów
pojazdów
Organy zobowiązane do kontroli:
Organy zobowiązane do kontroli:
Policja, organy celne, Straż Graniczna,
Policja, organy celne, Straż Graniczna,
organy właściwe w sprawach rejestracji
organy właściwe w sprawach rejestracji
pojazdów, Inspekcja Transportu Drogowego.
pojazdów, Inspekcja Transportu Drogowego.
Organy uprawnione do kontroli
Organy uprawnione do kontroli
: UFG,
: UFG,
inne organy uprawnione do kontroli ruchu
inne organy uprawnione do kontroli ruchu
drogowego.
drogowego.
34
34
Organy kontroli obowiązku
Organy kontroli obowiązku
ubezpieczenia (wybrane
ubezpieczenia (wybrane
ubezpieczenia)
ubezpieczenia)
Inne obowiązkowe ubezpieczenia OC
Inne obowiązkowe ubezpieczenia OC
ubezpieczenie OC doradców
ubezpieczenie OC doradców
podatkowych
podatkowych
: Minister Finansów, Krajowa
: Minister Finansów, Krajowa
Rada Radców Podatkowych
Rada Radców Podatkowych
ubezpieczenia OC komorników:
ubezpieczenia OC komorników:
prezes
prezes
sądu rejonowego, przy którym działa komornik.
sądu rejonowego, przy którym działa komornik.
ubezpieczenia OC morskich przewoźników
ubezpieczenia OC morskich przewoźników
pasażerskich:
pasażerskich:
organy inspekcji morskiej
organy inspekcji morskiej
35
35
Sankcje za niedopełnienie obowiązku
Sankcje za niedopełnienie obowiązku
zawarcia umowy ubezpieczenia
zawarcia umowy ubezpieczenia
obowiązkowego
obowiązkowego
Sankcje finansowe (opłaty karne)
Sankcje finansowe (opłaty karne)
Sankcje karne (z tytułu wykroczeń)
Sankcje karne (z tytułu wykroczeń)
Sankcje administracyjne
Sankcje administracyjne
Sankcje korporacyjne (dyscyplinarne)
Sankcje korporacyjne (dyscyplinarne)
Sankcje w postaci zakazu ruchu (żeglugi)
Sankcje w postaci zakazu ruchu (żeglugi)
Sankcje typu regresowego
Sankcje typu regresowego
36
36
Przykład sankcji finansowych (opłaty)
Przykład sankcji finansowych (opłaty)
Pojazdy osobowe
Pojazdy osobowe
Równowartość 500
Równowartość 500
€
€
Pojazdy ciężarowe
Pojazdy ciężarowe
Równowartość 800
Równowartość 800
€
€
pozostałe
pozostałe
Równowartość 100
Równowartość 100
€
€
OC rolników
OC rolników
Równowartość 30
Równowartość 30
€
€
Budynki rolnicze
Budynki rolnicze
Równowartość 100
Równowartość 100
€
€
OC doradców
OC doradców
podatkowych
podatkowych
Równowartość 4700
Równowartość 4700
€
€
Radcy prawni
Radcy prawni
Równowartość 3100
Równowartość 3100
€
€
notariusze
notariusze
Równowartość 2400
Równowartość 2400
€
€
37
37
Sankcje typu regresowego
Sankcje typu regresowego
(przykład)
(przykład)
W ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów i
W ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów i
OC rolników: wobec posiadacza pojazdu albo
OC rolników: wobec posiadacza pojazdu albo
rolnika, którzy nie zawarli umów
rolnika, którzy nie zawarli umów
obowiązkowego ubezpieczenia OC, a
obowiązkowego ubezpieczenia OC, a
wyrządzone przez nich przez nich szkody
wyrządzone przez nich przez nich szkody
zostały pokryte przez Ubezpieczeniowy
zostały pokryte przez Ubezpieczeniowy
Fundusz Gwarancyjny, Fundusz może
Fundusz Gwarancyjny, Fundusz może
dochodzić roszczeń regresowych,
dochodzić roszczeń regresowych,
obejmujących zwrot wypłaconych
obejmujących zwrot wypłaconych
odszkodowań i świadczeń.
odszkodowań i świadczeń.