Cechy i rodzaje
Cechy i rodzaje
emocji
emocji
Cechy i rodzaje
Cechy i rodzaje
emocji
emocji
Każdy proces emocjonalny zawiera trzy
cechy :
a. znak emocji
b. intensywność problemów emocjonalnych
c. treść emocji
Znak emocji
Znak emocji
Emocje dodatnie są wtedy gdy jednostka osiąga zamierzony cel.
Emocje ujemne są wtedy, gdy procesy regulacyjne ulegają
zakłóceniom : wszystko co utrudnia lub uniemożliwia zaspokojenie
potrzeb jednostki wzbudza emocje i uczucia negatywne.
Uczucia negatywne wywoływane są także przez sytuacje
zagrożenia ( gniew powoduje atak, lęk - ucieczkę ).
Intensywność przeżywania
Intensywność przeżywania
emocji
emocji
Wynika ona z określonego pobudzenia
ośrodkowego układu nerwowego, czyli aktywacji.
Od skrajnego podniecenia emocjonalnego, którego
przejawami są np. napad wściekłości, panika do
zupełnego braku podniecenia, np. stan śpiączki czy
też sen.
Wysoki czy też niski stan aktywności nie zawsze
uzewnętrznia się w zachowaniu, wzrost
podniecenia może prowadzić do wzmożonej
ruchliwości, może także wywoływać stan pozornej
obojętności i spokoju.
Treść emocji
Treść emocji
W toku nabywania doświadczenia indywidualnego,
jednostka uczy się świadomego odzwierciedlania
przeżyć emocjonalnych, uczy się kojarzyć szczegóły z
uruchomieniem określonych mechanizmów
regulacyjnych. Tym samym uczy się różnicować emocje
w aspekcie treściowym.
Wraz z rozwojem doświadczenia człowiek uczy się
uświadamiać sobie i odzwierciedlać procesy wywołane
ludzkimi potrzebami takimi jak miłość, szacunek,
władza, sukces.
Procesy emocjonalne wpływają na aktywność człowieka
Ekspresja emocji
Ekspresja emocji
Ekspresja emocji to wszelkie sygnały
(zmiany w wyglądzie organizmu, ruchy i
dźwięki) emitowane przez jednostkę,
będące dla kogo innego wskazówką
przeżywania przez tę osobę określonej
emocji
Ewolucyjne podstawy ekspresji
Ewolucyjne podstawy ekspresji
emocji - Darwin
emocji - Darwin
Główne działania ekspresyjne,
przejawiane przez człowieka i zwierzęta
niższe, są wrodzone albo dziedziczne, to
znaczy nie są u jednostki zachowaniami
wyuczonymi
Adaptacyjna funkcja ekspresji
Adaptacyjna funkcja ekspresji
emocjonalnej
emocjonalnej
•
Przystosowawcze odruchy organizmu,
optymalizujące jego działanie
•
Charakter komunikacyjny ekspresji
emocji
Mimika
Mimika
•
Są dwie główne grupy mięśniowe
odpowiedzialne za formowanie mimicznej
reakcji emocjonalnej:
– mięśnie jarzmowe większe – podlegają
stosunkowo dużej kontroli emocjonalnej
(ekspresja intencjonalna – drogi
piramidowe)
– mięśnie okrężne oka – są sterowane
odruchowo i bezwiednie (ekspresja
spontaniczna – drogi pozapiramidowe)
Twarz jako szczególny
Twarz jako szczególny
obiekt spostrzegania
obiekt spostrzegania
•
Mózg jest zaopatrzony w wyspecjalizowane struktury
odpowiedzialne wyłącznie za analizę informacji o twarzy
i jej wyrazie (mózgowy procesor twarzy – bruzda
skroniowa)
•
Mózg analizuje twarz pod dwoma względami: czy jest
znana (czy nowa) oraz jaką emocje wyraża. Najwięcej
wskazówek na temat strachu i smutku dostarcza
„obserwacja” oczu, na temat szczęścia i wstrętu - ust,
zdziwienia – czoła i brwi. Aby rozpoznać złość mózg
potrzebuje informacji o wszystkich częściach twarzy
•
Liczne dane kliniczne ofiar wylewów wykazują, że
analiza wyrazu twarzy zachodzi w prawej półkuli
obok obszarów zajmujących się rozpoznawaniem
twarzy. Nie są to jednak te same obszary, o czym
świadczą przypadki prozopagnozji, w której pacjenci
utracili umiejętność rozpoznawania, lecz zachowali
umiejętność o odczytania wyrazu twarzy
Asymetria ekspresji emocji
Asymetria ekspresji emocji
Asymetria ta jest charakterystyczna tylko
wówczas, gdy ekspresja ma charakter
intencjonalny.
Różnice te wynikają z tego, że kora
mózgowa zdecydowanie wyraźniej
wpływa na dowolne niż mimowolne
ruchy mięśni twarzy.
Funkcjonalne różnice międzypółkulowe
nie mają wpływu na ekspresję
spontaniczną (ale na udawaną tak).
Ekspresja zwykle silniejsza po
Ekspresja zwykle silniejsza po
lewej stronie twarzy
lewej stronie twarzy
Kulturowe aspekty ekspresji
Kulturowe aspekty ekspresji
emocji
emocji
Każda kultura zawiera zbiór przepisów dotyczących tego,
co wypada, a co nie wypada robić w różnych sytuacjach. I
tak np.:
•
uśmiechać się, gdy otrzymuje się prezent, nie okazywać
znudzenia przy nieciekawej rozmowie, nie złościć się przy
starszych rangą. Dzieci się tego uczą, a potem staje się to
nawykiem.
•
u Eskimosów naganne społecznie jest złoszczenie się, za to
u Arabów trzeba się złościć, bo zostanie się posądzonym o
brak honoru.
•
w kulturach kolektywistycznych typowe jest reagowanie
wstydem, a w indywidualistycznych poczuciem winy
Ekman
Ekman
- podstawowe czyli
- podstawowe czyli
uniwersalnie wyrażane i
uniwersalnie wyrażane i
rozpoznawane
rozpoznawane
1.
zdziwienie,
2.
szczęście,
3.
złość,
4.
strach,
5.
wstręt,
6.
smutek
Plutchik
Plutchik
- podstawowe czyli
- podstawowe czyli
właściwe ludziom i zwierzętom
właściwe ludziom i zwierzętom
1.
radość,
2.
smutek,
3.
strach,
4.
złość,
5.
zaskoczenie,
6.
oczekiwanie,
7.
wstręt,
8.
akceptacja
Koło emocji Plutchika
Koło emocji Plutchika
Trójwymiarowy diagram
Plutchika opisuje relacje między
różnymi emocjami,
analogicznymi do kolorów na
kole.
Wymiar pionowy reprezentuje
intensywność, a koło poziome
reprezentuje stopień
podobieństwa. Emocje
przeciwległe na kole są
emocjami przeciwnymi.
Według Plutchika nie możemy
doświadczać ich w tym samym
czasie. W dwuwymiarowym
rzucie diagramu, emocje w
pustych przestrzeniach tworzą
podstawowe diady, które są
mieszaniną dwóch
podstawowych emocji (emocje
złożone)
Emocje w pewien sposób sąsiadujące na
diagramie, gdy są odczuwane jednocześnie,
mogą być połączone w nowe emocje.
Mieszanina dwóch dowolnych pierwotnych
emocji jest nazywana przez Plutchika diadą.
Na przykład, diada radości i zaufania to miłość.
Diady z przeciwstawnych emocji nie mogą
zostać utworzone, gdyż zachodzi między nimi
konflikt
Przykłady diad i
Przykłady diad i
przeciwieństw
przeciwieństw
Podstawowe diady
(często odczuwalne)
Drugorzędne diady
(czasami odczuwalne)
Trzeciorzędne diady
(rzadziej odczuwalne)
Przeciwieństwa
radość + zaufanie →
miłość
radość + strach →
poczucie winy
radość + zaskoczenie
→ zachwyt
radość + smutek →
konflikt
zaufanie + strach →
uległość
zaufanie +
zaskoczenie →
ciekawość
zaufanie + smutek →
sentymentalizm
zaufanie + wstręt →
konflikt
strach + zaskoczenie
→ poruszenie
strach + smutek →
rozpacz
strach + wstręt →
wstyd
strach + gniew →
konflikt
zaskoczenie + smutek
→ rozczarowanie
zaskoczenie + wstręt
→ szok
zaskoczenie + gniew
→ oburzenie
zaskoczenie +
przeczuwanie →
konflikt
smutek + wstręt → żal smutek + gniew →
cierpienie
smutek +
przeczuwanie →
pesymizm
wstręt + gniew →
zawiść
wstręt +
przeczuwanie →
cynizm
wstręt + radość →
patologia
gniew +
przeczuwanie →
agresja
gniew + radość →
duma
gniew + zaufanie →
dominacja
przeczuwanie +
radość → optymizm
przeczuwanie +
zaufanie → fatalizm
przeczuwanie +
strach → lęk
Fehr i Russell
Fehr i Russell
- podstawowe
- podstawowe
czyli prototypowe
czyli prototypowe
1.
miłość,
2.
strach,
3.
złość,
4.
smutek,
5.
szczęście
6.
wstręt (rzadko)
Co pierwsze: emocje czy
Co pierwsze: emocje czy
poznanie?
poznanie?
1.
Stanowisko Roberta Zajonca –
afekt jest pierwotny wobec poznania
Argumenty empiryczne:
•
Efekt „czystej ekspozycji” (Zajonc,
1980)
•
Paradygmat afektywnego
poprzedzania (Murphy i Zajonc,
1984)
•
Dane psychoneurologiczne LeDoux
(2000) – „dolna” droga wzbudzania
emocji.
Co pierwsze: emocje czy
Co pierwsze: emocje czy
poznanie?
poznanie?
2
.
Stanowisko Richarda Lazarusa (i innych) – poznanie jest
pierwotne wobec emocji
Argumenty Lazarusa:
•
Warunkiem pojawienia się emocji jest ocena bodźca. Bodziec
może wywołać emocje, gdy dotyczy istotnych cech relacji między
organizmem a środowiskiem.
•
Ocena ma charakter poznawczy i obejmuje komponenty
pierwotne i wtórne.
•
Do komponentów pierwotnych Lazarus zalicza to czy:
dany bodziec może wpłynąć na realizację celów jednostki (jeśli
nie, emocja nie powstanie)
jednostka ocenia dany bodziec jako zgodny z realizowanym celem,
czy też nie (gdy zgodny - emocja pozytywna, gdy niezgodny –
emocja negatywna)
ocena dotyczy zaangażowania ego: czy dane zdarzenie (bodziec)
pojawiło się w wyniku działania intencjonalnego innej osoby lub
własnego, czy też zdarzenie ma charakter nieintencjonalny (to
różnicuje modalność emocji).
Co pierwsze: emocje
Co pierwsze: emocje
czy poznanie?
czy poznanie?
Współczesne podsumowanie dyskusji:
W sytuacjach prostych, w których bodziec afektywny jest
bardzo dobrze określony, a także w sytuacjach wymagających
natychmiastowej reakcji, uruchamiana jest dolna droga
wzbudzania afektu, a tym samym ludzie zachowują się
zgodnie z modelem prymatu afektu.
Natomiast w sytuacjach złożonych, w których nie wymaga się
od człowieka natychmiastowej decyzji, uruchamiana jest
droga górna. Nasuwa się tu oczywiste rozróżnienie na emocje
pierwotne i wtórne.
Te pierwsze nie muszą być poprzedzane analizą poznawczą,
drugie zaś są nią poprzedzane.
Analiza ekspresji
Analiza ekspresji
emocjonalnych.
emocjonalnych.
Ekspresja radości
•
rozszerzone źrenice(ale
rozszerzone źrenice także w
zakłopotaniu i lekceważeniu);
•
napięcie mięśni jarzmowych
wokół oczu (autentyczna radość);
•
uśmiech (choć nie zawsze).
Ekspresja złości
•
zwężenie źrenic;
•
nozdrza rozszerzają się;
•
brwi opuszczone (litera V);
•
wargi zwężone;
•
czasem zaczerwienienie twarzy
Ekspresja strachu
•
brwi podniesione;
•
górne powieki podniesione,
dolne napięte;
•
oczy zaokrąglone, wręcz
wybałuszone;
•
zmarszczki podłużne nad
brwiami i nosem
Ekspresja smutku
•
opuszczenie kącików ust
(podbródek na stałym miejscu);
•
końce brwi uniesione do góry
(górne powieki – kształt
trójkąta, zmarszczki na środku
czoła)
•
spoglądanie w dół
Ekspresja zaskoczenia
•
brwi podniesione;
•
zmarszczki podłużne czoła;
•
oczy wytrzeszczone, ale dolna
powieka rozluźniona ( w strachu –
napięta)
•
wargi owalne, nie napięte
.
Ekspresja wstrętu
•
kąciki ust skierowane do dołu;
•
zmarszczony nos;
•
wewnętrzne końcówki brwi
skierowane do dołu;
•
napięte mięśnie wokół oczu.
