Actiones
Actiones
adiecticiae
adiecticiae
qualitatis
qualitatis
Odpowiedzialność właściciela
Odpowiedzialność właściciela
za zobowiązania
za zobowiązania
KONTRAKTOWE niewolnika
KONTRAKTOWE niewolnika
lub osoby alieni iuris
lub osoby alieni iuris
Actiones
Actiones
adiecticiae
adiecticiae
qualitatis
qualitatis
Odpowiedzialność właściciela
Odpowiedzialność właściciela
za zobowiązania
za zobowiązania
KONTRAKTOWE niewolnika
KONTRAKTOWE niewolnika
lub osoby alieni iuris
lub osoby alieni iuris
Rodzaje skarg
Rodzaje skarg
Actiones adiecticiae qualitatis
Actiones adiecticiae qualitatis
–
–
skargi o „charakterze dodatkowym”
skargi o „charakterze dodatkowym”
Ulpian D.15.1.44:
Ulpian D.15.1.44:
„Kto zawarł umowę z synem pod
„Kto zawarł umowę z synem pod
władzą ma dwóch dłużników: syna
władzą ma dwóch dłużników: syna
na całość długu, a ojca z
na całość długu, a ojca z
ograniczeniem do wysokości
ograniczeniem do wysokości
peculium
peculium
”.
”.
Rodzaje skarg
Rodzaje skarg
Odpowiedzialność za zobowiązania
Odpowiedzialność za zobowiązania
w sytuacji istnienia
w sytuacji istnienia
peculium
peculium
Actio de peculio
Actio de peculio
Actio tributoria
Actio tributoria
Odpowiedzialność za zobowiązania
Odpowiedzialność za zobowiązania
niezależne od istnienia
niezależne od istnienia
peculium
peculium
Actio quod iussu
Actio quod iussu
Actio de in rem verso
Actio de in rem verso
Actio exercitoria
Actio exercitoria
Actio institoria
Actio institoria
Co to jest
Co to jest
peculium
peculium
?
?
Ulpian D.15.1.5.3-4.
Ulpian D.15.1.5.3-4.
Słowo
Słowo
peculium
peculium
oznacza wedle jego
oznacza wedle jego
pochodzenia mały majątek
pochodzenia mały majątek
[„mająteczek”].
[„mająteczek”].
Tubero definiuje jednak
Tubero definiuje jednak
peculium
peculium
(…)
(…)
jako to, co niewolnik ma za
jako to, co niewolnik ma za
pozwoleniem właściciela jako
pozwoleniem właściciela jako
majątek odrębny od majątku
majątek odrębny od majątku
właściciela.
właściciela.
Actio de peculio
Actio de peculio
– zakres
– zakres
odpowiedzialności
odpowiedzialności
właściciela
właściciela
Właściciel odpowiada za
Właściciel odpowiada za
zobowiązania kontraktowe
zobowiązania kontraktowe
niewolnika do wysokości
niewolnika do wysokości
peculium
peculium
(odpowiedzialność
(odpowiedzialność
pro viribus
pro viribus
patrimonii
patrimonii
)
)
Przysługuje mu
Przysługuje mu
prawo dedukcji
prawo dedukcji
Pozostałych wierzycieli spłaca
Pozostałych wierzycieli spłaca
według kolejności zgłoszeń
według kolejności zgłoszeń
Actio de peculio
Actio de peculio
– prawo
– prawo
dedukcji
dedukcji
Wartość
Wartość
peculium
peculium
należy obliczać po
należy obliczać po
odliczeniu tego, co było należne
odliczeniu tego, co było należne
właścicielowi [
właścicielowi [
prawo dedukcji
prawo dedukcji
],
],
ponieważ „uważa się, że właściciel ma
ponieważ „uważa się, że właściciel ma
pierwszeństwo przed wierzycielami”
pierwszeństwo przed wierzycielami”
Ponadto odlicza się to, co niewolnik był
Ponadto odlicza się to, co niewolnik był
dłużny innym osobom będącym pod
dłużny innym osobom będącym pod
władzą jego właściciela
władzą jego właściciela
Właściciel musi jednak doliczyć do
Właściciel musi jednak doliczyć do
peculium
peculium
własne długi wobec niewolnika
własne długi wobec niewolnika
Actio de peculio
Actio de peculio
jako
jako
skarga terminowa
skarga terminowa
Ulpian D.15.2.1.pr:
Ulpian D.15.2.1.pr:
Powiada pretor: „Po śmierci tego, kto
Powiada pretor: „Po śmierci tego, kto
był pod władzą innego, albo po
był pod władzą innego, albo po
uwolnieniu go spod władzy (przez
uwolnieniu go spod władzy (przez
emancypację, wyzwolenie, sprzedaż), i
emancypację, wyzwolenie, sprzedaż), i
[również] jeśli wskutek podstępu tego,
[również] jeśli wskutek podstępu tego,
pod czyją był władzą,
pod czyją był władzą,
peculium
peculium
zostało
zostało
zmniejszone, dam skargę do wysokości
zmniejszone, dam skargę do wysokości
peculium
peculium
przez rok, odkąd po raz
przez rok, odkąd po raz
pierwszy można było wytoczyć skargę.”
pierwszy można było wytoczyć skargę.”
Actio de peculio
Actio de peculio
jako
jako
skarga terminowa
skarga terminowa
Ulpian D.15.2.1.1:
Ulpian D.15.2.1.1:
Dopóki niewolnik lub syn są pod
Dopóki niewolnik lub syn są pod
władzą,
władzą,
actio de peculio
actio de peculio
jest wieczysta.
jest wieczysta.
Po śmierci, emancypacji, wyzwoleniu
Po śmierci, emancypacji, wyzwoleniu
lub sprzedaży [niewolnika lub syna],
lub sprzedaży [niewolnika lub syna],
skarga staje się temporalna, tj. roczna.
skarga staje się temporalna, tj. roczna.
Ulpian D.15.2.1.3:
Ulpian D.15.2.1.3:
Słusznie pretor uczynił skargę
Słusznie pretor uczynił skargę
czasową: bowiem wraz ze śmiercią lub
czasową: bowiem wraz ze śmiercią lub
sprzedażą wygasa
sprzedażą wygasa
peculium
peculium
, wystarczy
, wystarczy
rok na dochodzenie zobowiązania.
rok na dochodzenie zobowiązania.
Kiedy stosujemy actio de
Kiedy stosujemy actio de
in rem verso?
in rem verso?
Ulpian D.15.3.2-4:
Ulpian D.15.3.2-4:
I formułujemy regułę, że
I formułujemy regułę, że
actio de
actio de
in rem verso
in rem verso
jest udzielana
jest udzielana
zawsze tam, gdzie […] niewolnik
zawsze tam, gdzie […] niewolnik
coś tak wykorzystał, że
coś tak wykorzystał, że
sytuacja
sytuacja
majątkowa właściciela się
majątkowa właściciela się
poprawiła
poprawiła
, lub
, lub
nie pogorszyła
nie pogorszyła
.
.
Co to jest
Co to jest
versio
versio
?
?
Ulpian D.15.3.3.1: Przyjmuje się, że zostało dokonane
Ulpian D.15.3.3.1: Przyjmuje się, że zostało dokonane
przysporzenie w majątku w różnych przypadkach:
przysporzenie w majątku w różnych przypadkach:
czy to jeśli to, co niewolnik przyjął, obrócił na majątek
czy to jeśli to, co niewolnik przyjął, obrócił na majątek
właściciela (np. jeśli przyjął zboże i wykorzystał je na
właściciela (np. jeśli przyjął zboże i wykorzystał je na
wyżywienie niewolników swego właściciela),
wyżywienie niewolników swego właściciela),
czy to jeśli otrzymane od wierzyciela pieniądze
czy to jeśli otrzymane od wierzyciela pieniądze
wypłacił wierzycielowi [właściciela] […]
wypłacił wierzycielowi [właściciela] […]
czy też jeśli niewolnik dokonał jakiejś czynności dla
czy też jeśli niewolnik dokonał jakiejś czynności dla
prowadzenia spraw właściciela czy dla zarządzania
prowadzenia spraw właściciela czy dla zarządzania
[jego majątkiem] (np. jeśli zaciągnął pożyczkę aby
[jego majątkiem] (np. jeśli zaciągnął pożyczkę aby
kupić żywność lub odzież dla niewolników
kupić żywność lub odzież dla niewolników
właściciela),
właściciela),
czy też otrzymaną pożyczkę na cele
czy też otrzymaną pożyczkę na cele
peculium
peculium
przeznaczył na korzyść właściciela.
przeznaczył na korzyść właściciela.
Granice działania
Granice działania
niewolnika
niewolnika
Ulpian D.15.3.2-4:
Ulpian D.15.3.2-4:
Stąd, jeśli niewolnik wykorzystał pieniądze, aby się
Stąd, jeśli niewolnik wykorzystał pieniądze, aby się
wyżywić i odziać zgodnie z obyczajem właściciela
wyżywić i odziać zgodnie z obyczajem właściciela
, to jest
, to jest
w tym zakresie, jak to zwykł zrobić właściciel, Labeo pisze,
w tym zakresie, jak to zwykł zrobić właściciel, Labeo pisze,
że przysporzył majątek właściciela. To samo dotyczy syna.
że przysporzył majątek właściciela. To samo dotyczy syna.
Jeśli jednak otrzymanymi jako pożyczka pieniędzmi
Jeśli jednak otrzymanymi jako pożyczka pieniędzmi
ozdobił ściany domu właściciela sztukaterią albo czym
ozdobił ściany domu właściciela sztukaterią albo czym
innym, co raczej należy do zbytków niż do rzeczy
innym, co raczej należy do zbytków niż do rzeczy
użytecznych, nie wydaje się, by doszło do przysporzenia,
użytecznych, nie wydaje się, by doszło do przysporzenia,
(…) chyba że otrzymał polecenie lub zgodę od właściciela.
(…) chyba że otrzymał polecenie lub zgodę od właściciela.
Ponieważ właściciel nie może być obciążony przez coś,
Ponieważ właściciel nie może być obciążony przez coś,
czego sam by nie zrobił.
czego sam by nie zrobił.
Co więc będzie? Właściciel musi
Co więc będzie? Właściciel musi
tylko znieść, że wierzyciel odbierze (wyprowadzi) te
tylko znieść, że wierzyciel odbierze (wyprowadzi) te
przysporzenia, oczywiście bez uszkodzenia domu, aby
przysporzenia, oczywiście bez uszkodzenia domu, aby
właściciel nie był zmuszony sprzedać domu, aby móc
właściciel nie był zmuszony sprzedać domu, aby móc
zwrócić to, o co [dom] stał się bardziej wartościowy.
zwrócić to, o co [dom] stał się bardziej wartościowy.
Granice działania
Granice działania
niewolnika
niewolnika
Ulpian D.15.3.6:
Ulpian D.15.3.6:
„Jeśli niewolnik wydał pożyczone
„Jeśli niewolnik wydał pożyczone
pieniądze na luksus lub niegodziwe
pieniądze na luksus lub niegodziwe
rozrywki
rozrywki
za zgodą właściciela
za zgodą właściciela
uznaje
uznaje
się, że nastąpiła
się, że nastąpiła
versio
versio
, bowiem nie
, bowiem nie
chodzi o to, czy do dóbr właściciela
chodzi o to, czy do dóbr właściciela
coś trafiło, lecz czy czynność można
coś trafiło, lecz czy czynność można
uznać za czynność właściciela”
uznać za czynność właściciela”
Actio de in rem verso
Actio de in rem verso
a
a
peculium
peculium
Ulpian D.15.3.1 pr-1:
Ulpian D.15.3.1 pr-1:
Jeśli ci, którzy są pod czyjąś władzą, nie mają nic w
Jeśli ci, którzy są pod czyjąś władzą, nie mają nic w
peculium
peculium
,
,
albo mają, ale nie w pełnej wysokości [ich długu], ich
albo mają, ale nie w pełnej wysokości [ich długu], ich
zwierzchnicy familijni odpowiadają, jeśli to co zostało nabyte
zwierzchnicy familijni odpowiadają, jeśli to co zostało nabyte
stanowi przysporzenie w ich majątku
stanowi przysporzenie w ich majątku
, ponieważ wówczas
, ponieważ wówczas
wydaje się raczej, że z nimi samymi kontrakt został zawarty.
wydaje się raczej, że z nimi samymi kontrakt został zawarty.
I nie wydaje się
I nie wydaje się
actio de in rem verso
actio de in rem verso
niepotrzebna, gdy
niepotrzebna, gdy
wystarczyłaby
wystarczyłaby
actio de peculio
actio de peculio
. Najsłuszniej mówi bowiem
. Najsłuszniej mówi bowiem
Labeo, że może zdarzyć się tak, że wystąpiło przysporzenie w
Labeo, że może zdarzyć się tak, że wystąpiło przysporzenie w
majątku (
majątku (
rem versum sit
rem versum sit
), a
), a
actio de peculio
actio de peculio
nie znajduje
nie znajduje
zastosowania. Cóż bowiem, jeśli właściciel [niewolnika]
zastosowania. Cóż bowiem, jeśli właściciel [niewolnika]
odebrał
odebrał
peculium
peculium
bez podstępu? Co, jeśli
bez podstępu? Co, jeśli
peculium
peculium
wygasło
wygasło
wskutek śmierci niewolnika i upłynął rok, podczas którego
wskutek śmierci niewolnika i upłynął rok, podczas którego
można było wytoczyć
można było wytoczyć
actio de peculio
actio de peculio
?
?
Actio de in rem verso
Actio de in rem verso
jest mianowicie
jest mianowicie
nieograniczona
nieograniczona
i znajduje zastosowanie
i znajduje zastosowanie
również wtedy,
również wtedy,
gdy właściciel odebrał
gdy właściciel odebrał
peculium
peculium
nie
nie
działając podstępnie
działając podstępnie
, albo
, albo
actio de peculio
actio de peculio
po upływie
po upływie
roku nie jest już dostępna
roku nie jest już dostępna
.
.
Actio tributoria
Actio tributoria
– zakres
– zakres
odpowiedzialności
odpowiedzialności
właściciela
właściciela
Peculium
Peculium
przeznaczone na cele
przeznaczone na cele
handlowe (w tym zakłady rzemieślnicze)
handlowe (w tym zakłady rzemieślnicze)
Właściciel odpowiada za zobowiązania
Właściciel odpowiada za zobowiązania
kontraktowe niewolnika do wysokości
kontraktowe niewolnika do wysokości
peculium
peculium
(odpowiedzialność
(odpowiedzialność
pro viribus
pro viribus
patrimonii
patrimonii
)
)
Właścicielowi nie przysługuje prawo
Właścicielowi nie przysługuje prawo
dedukcji
dedukcji
Wierzycieli spłaca
Wierzycieli spłaca
proporcjonalnie do
proporcjonalnie do
wysokości ich wierzytelności
wysokości ich wierzytelności
Actio quod iussu
Actio quod iussu
Ulpian D.15.4.1 pr.:
Ulpian D.15.4.1 pr.:
Słusznie jest udzielana skarga
Słusznie jest udzielana skarga
quod iussu
quod iussu
przeciwko
przeciwko
właścicielowi niewolnika do pełnej wysokości
właścicielowi niewolnika do pełnej wysokości
zobowiązania, ponieważ
zobowiązania, ponieważ
kontrakt zawarty jest z tym, kto
kontrakt zawarty jest z tym, kto
udziela polecenia
udziela polecenia
(
(
iussum
iussum
)
)
Ulpian D.15.4.1.1:
Ulpian D.15.4.1.1:
Należy przyjąć, że zostało udzielone
Należy przyjąć, że zostało udzielone
iussum
iussum
, gdy ktoś
, gdy ktoś
przy świadkach, pisemnie lub przez formalne słowa, przez
przy świadkach, pisemnie lub przez formalne słowa, przez
posłańca, czy też co do jednej czynności lub ogólnie,
posłańca, czy też co do jednej czynności lub ogólnie,
upoważnia [osobę podlegającą władzy] np. przez
upoważnia [osobę podlegającą władzy] np. przez
stwierdzenie (…) „jaką chcesz czynność [jaki kontrakt]
stwierdzenie (…) „jaką chcesz czynność [jaki kontrakt]
chcesz zawrzeć ze Stichusem niewolnikiem moim,
chcesz zawrzeć ze Stichusem niewolnikiem moim,
zawieraj na moje ryzyko” [co oznacza, że właściciel
zawieraj na moje ryzyko” [co oznacza, że właściciel
przejmuje odpowiedzialność za swego niewolnika]
przejmuje odpowiedzialność za swego niewolnika]
Ulpian D.15.4.1.6:
Ulpian D.15.4.1.6:
Jeśli ktoś
Jeśli ktoś
zatwierdzi czynność
zatwierdzi czynność
, dokonaną przez niewolnika
, dokonaną przez niewolnika
lub
lub
filius familias
filius familias
, jest udzielana przeciw niemu
, jest udzielana przeciw niemu
actio
actio
quod iussu
quod iussu
.
.
Praepositio
Praepositio
Ustanowienie kierownikiem
Ustanowienie kierownikiem
(statku lub przedsiębiorstwa)
(statku lub przedsiębiorstwa)
połączone z powierzeniem
połączone z powierzeniem
obowiązków
obowiązków
Wyznaczenie zakresu czynności
Wyznaczenie zakresu czynności
za które właściciel będzie ponosił
za które właściciel będzie ponosił
odpowiedzialność w wypadku
odpowiedzialność w wypadku
actio exercitoria
actio exercitoria
i
i
actio institoria
actio institoria
Granice
Granice
praepositio
praepositio
określają
określają
Rodzaj
Rodzaj
negotiatio
negotiatio
(jakiego typu działalnością ma się
(jakiego typu działalnością ma się
zajmować
zajmować
magister navis
magister navis
)
)
Typowe czynności służące
Typowe czynności służące
osiągnięciu zysku w danym
osiągnięciu zysku w danym
rodzaju aktywności
rodzaju aktywności
Granice
Granice
praepositio
praepositio
określają
określają
Locus praepositionis
Locus praepositionis
czynności dodatkowe, naturalnie
czynności dodatkowe, naturalnie
związane lub konieczne dla normalnego
związane lub konieczne dla normalnego
funkcjonowania przedsiębiorstwa
funkcjonowania przedsiębiorstwa
(statku)
(statku)
Wszystkie czynności, których podjął się
Wszystkie czynności, których podjął się
magister navis
magister navis
w ramach
w ramach
cura navis
cura navis
obciążają armatora np. najem statku
obciążają armatora np. najem statku
dla przewozu osób i rzeczy, zakup
dla przewozu osób i rzeczy, zakup
wyposażenia, naprawa lub polepszenie
wyposażenia, naprawa lub polepszenie
statku, rozliczenie załogi
statku, rozliczenie załogi
Granice
Granice
praepositio
praepositio
określają
określają
Deklaracja woli
Deklaracja woli
exercitor
exercitor
navis
navis
Może ona modyfikować to, co
Może ona modyfikować to, co
wynika z
wynika z
locus praepositionis
locus praepositionis
Może w ten sposób dojść do
Może w ten sposób dojść do
ograniczenia odpowiedzialności
ograniczenia odpowiedzialności
exercitora
exercitora
Actio exercitoria
Actio exercitoria
Ulpian D.14.1.1.1:
Ulpian D.14.1.1.1:
Za
Za
magister navis
magister navis
[kapitana statku] musimy
[kapitana statku] musimy
uznać tego, któremu powierzona jest opieka nad
uznać tego, któremu powierzona jest opieka nad
statkiem.
statkiem.
Ulpian D.14.1.1.3
Ulpian D.14.1.1.3
Magistri navis
Magistri navis
są ustanowieni dla wynajmu
są ustanowieni dla wynajmu
statków, lub dla przewozu towarów lub
statków, lub dla przewozu towarów lub
pasażerów lub dla kupowania sprzętów
pasażerów lub dla kupowania sprzętów
[„uzbrojenia” statku]; lecz choćby
[„uzbrojenia” statku]; lecz choćby
magister navis
magister navis
był ustanowiony dla zakupu lub sprzedaży
był ustanowiony dla zakupu lub sprzedaży
towaru, również z tego tytułu zobowiązuje
towaru, również z tego tytułu zobowiązuje
exercitora
exercitora
. (…)
. (…)
Actio exercitoria
Actio exercitoria
Ulpian D.4.1.1.4
Ulpian D.4.1.1.4
Nie ma różnicy, jakiego status jest sam
Nie ma różnicy, jakiego status jest sam
magister navis
magister navis
:
:
czy jest osobą wolną, czy
czy jest osobą wolną, czy
niewolnikiem
niewolnikiem
,
,
czy należy do
czy należy do
exercitora
exercitora
, czy do
, czy do
innej osoby
innej osoby
(…)
(…)
Ulpian D.4.1.1.5
Ulpian D.4.1.1.5
Za
Za
magister navis
magister navis
uważamy nie tylko tego, kogo
uważamy nie tylko tego, kogo
ustanowił
ustanowił
exercitor
exercitor
, lecz również tego, kogo
, lecz również tego, kogo
ustanowił sam
ustanowił sam
magister
magister
. I tak odpowiedział uczony
. I tak odpowiedział uczony
Iulian w odniesieniu do nieświadomego
Iulian w odniesieniu do nieświadomego
exercitora
exercitora
.
.
Jeśli
Jeśli
exercitor
exercitor
wie o tym i pozwala, by ten [tzn.
wie o tym i pozwala, by ten [tzn.
osoba ustanowiona przez
osoba ustanowiona przez
magister navis
magister navis
]
]
wykonywał obowiązki
wykonywał obowiązki
magister navis
magister navis
, uznaje się, że
, uznaje się, że
sam go ustanowił (…)
sam go ustanowił (…)
Actio exercitoria
Actio exercitoria
Ulpian D.14.1.1.7:
Ulpian D.14.1.1.7:
Pretor nie przyznaje
Pretor nie przyznaje
actio exercitoria
actio exercitoria
z
z
każdej przyczyny, lecz [tylko] z tytułu
każdej przyczyny, lecz [tylko] z tytułu
sprawy, do której
sprawy, do której
magister
magister
został
został
ustanowiony (…)
ustanowiony (…)
np. jeśli wynajął statek do transportu
np. jeśli wynajął statek do transportu
towarów, albo jeśli kupił rzeczy użyteczne do
towarów, albo jeśli kupił rzeczy użyteczne do
żeglowania, albo jeśli zawarł kontrakt dla
żeglowania, albo jeśli zawarł kontrakt dla
naprawy statku lub jeśli ktoś [w tym celu]
naprawy statku lub jeśli ktoś [w tym celu]
poniósł nakłady na statek, albo jeśli żeglarze
poniósł nakłady na statek, albo jeśli żeglarze
żądają wynagrodzenia za swą pracę.
żądają wynagrodzenia za swą pracę.
Actio exercitoria
Actio exercitoria
Afrykanus D.14.1.1.7 pr:
Afrykanus D.14.1.1.7 pr:
„Tycjus ustanowił Stichusa
„Tycjus ustanowił Stichusa
kapitanem statku (
kapitanem statku (
magister
magister
navis
navis
). Ten zaciągnął pożyczkę,
). Ten zaciągnął pożyczkę,
zapewniając, że zaciąga ją na
zapewniając, że zaciąga ją na
naprawę statku. Zapytano, czy
naprawę statku. Zapytano, czy
Tycjusz odpowiada na podstawie
Tycjusz odpowiada na podstawie
actio exercitoria
actio exercitoria
tylko wtedy, gdy
tylko wtedy, gdy
wierzyciel udowodni, że pożyczkę
wierzyciel udowodni, że pożyczkę
rzeczywiście zużyto na naprawę…
rzeczywiście zużyto na naprawę…
Actio exercitoria
Actio exercitoria
„…
„…
Julian odpowiedział, że wierzyciel może
Julian odpowiedział, że wierzyciel może
skutecznie skarżyć, jeśli w chwili udzielania pożyczki
skutecznie skarżyć, jeśli w chwili udzielania pożyczki
statek wymagał naprawy. Albowiem z jednej strony
statek wymagał naprawy. Albowiem z jednej strony
nie można wymagać od wierzyciela, by przejmował
nie można wymagać od wierzyciela, by przejmował
nadzór nad naprawą i prowadził w ten sposób bez
nadzór nad naprawą i prowadził w ten sposób bez
zlecenia sprawy Tycjusza, co miałoby miejsce,
zlecenia sprawy Tycjusza, co miałoby miejsce,
gdyby musiał udowodnić, że pieniądze naprawdę
gdyby musiał udowodnić, że pieniądze naprawdę
zużyto na naprawę. Z drugiej strony można odeń
zużyto na naprawę. Z drugiej strony można odeń
wymagać, by wiedział, że pożycza na cel wchodzący
wymagać, by wiedział, że pożycza na cel wchodzący
w zakres ustanowienia kapitana statku. To z kolei
w zakres ustanowienia kapitana statku. To z kolei
może istnieć tylko wtedy, gdy wie on, że pieniądze
może istnieć tylko wtedy, gdy wie on, że pieniądze
są konieczne do naprawy. Z tego powodu, nawet
są konieczne do naprawy. Z tego powodu, nawet
gdyby statek wymagał naprawy, a pożyczono by
gdyby statek wymagał naprawy, a pożyczono by
znacznie więcej niż było w tym celu konieczne,
znacznie więcej niż było w tym celu konieczne,
pretor nie udzieli pożyczkodawcy skargi na całość.”
pretor nie udzieli pożyczkodawcy skargi na całość.”
Actio exercitoria
Actio exercitoria
Ulpian D.14.1.1.12:
Ulpian D.14.1.1.12:
Praepositio
Praepositio
określa zatem warunki dla
określa zatem warunki dla
kontrahentów.
kontrahentów.
Stąd jeśli
Stąd jeśli
exercitor
exercitor
ustanowił
ustanowił
magister navis
magister navis
jedynie
jedynie
do tego, by dochodził pieniędzy za przewóz, nie zaś
do tego, by dochodził pieniędzy za przewóz, nie zaś
do tego, by wynajmował statek (np. dlatego że sam
do tego, by wynajmował statek (np. dlatego że sam
oddał statek w najem),
oddał statek w najem),
exercitor
exercitor
nie będzie
nie będzie
odpowiadał, jeśli magister wynajął. (…)
odpowiadał, jeśli magister wynajął. (…)
lub jeśli magister był ustanowiony dla przewozu
lub jeśli magister był ustanowiony dla przewozu
pasażerów, a nie dla transportu towarów i
pasażerów, a nie dla transportu towarów i
odwrotnie, przekroczywszy granice ustanowienia,
odwrotnie, przekroczywszy granice ustanowienia,
[magister] nie zobowiązuje
[magister] nie zobowiązuje
exercitora
exercitora
.
.
Lecz również jeśli [magister] jest ustanowiony, by
Lecz również jeśli [magister] jest ustanowiony, by
wynajmował statek dla przewozu określonych
wynajmował statek dla przewozu określonych
towarów, np. jarzyn lub konopi, ten [zaś] wynajął
towarów, np. jarzyn lub konopi, ten [zaś] wynajął
dla transportu marmuru lub innego budulca,
dla transportu marmuru lub innego budulca,
exercitor
exercitor
nie będzie odpowiadał.
nie będzie odpowiadał.