ATEŃSKIE POLIS
• Ateny (Atenai - miasto bogini
Ateny) były jedną z
największych i
najpotężniejszych polis,
obejmującą całą Attykę oraz
okoliczne wyspy (Salaminę i
inne). – ok. 2,5 tys. km²
• Powstały ok.. X-XI w. p.n.e.
• Ukształtowanie terenu
- kilka niewielkich żyznych równin
oddzielonych od siebie
pasmami górskimi,
-
liczne zatoki nadające się na
przystanie
-
(Południowoeubejska, Petalijska,
Sarońska, Koryncka)
-
granice biegnące grzbietami
górskimi lub morzem
-
W południowej części Attyki
występowały złoża srebra i
ołowiu, wydobywano marmur,
ślady wskazują, że również rudy
żelaza.
-
Miasto Ateny leżało na równinie,
w centralnej części Attyki, w
odległości ok. 10 km od morza.
Z ateńskim portem morskim
Pireusem połączone było tzw.
długimi murami
-
Ateny były ważnym ośrodkiem
rzemiosła, a zwłaszcza ceramiki,
którą eksportowano poza
Helladę.
WCZESNY USTRÓJ ATEŃSKIEJ POLIS
• Początkowo Ateny były
monarchią rządzoną przez
królów.
• Około X w. p.n.e. ich funkcję
przejęli archonci ( czyli
wyżsi urzędnicy obierani na 1
rok , którzy po zakończeniu
kadencji wchodzili dożywotnio
w skład rady zbierającej się
na wzgórzu Aresa zwanej
Aeropagiem ( forma ustroju
oligarchicznego ).
• Do VI w. p.n.e. podstawowe
grupy społeczną w
monarchicznych Atenach
stanowiły:
1). arystokracja , do której
należały majątki ziemskie
2). hektemoroj - ludność zależna
od arystokratycznych
właścicieli ziemskich i
zobowiązana do stałej opłaty
na ich rzecz.
WIDOK NA WZGÓRZE ARESA
GENEZA KONFLIKTÓW SPOŁECZNYCH W VIII w . P.N.E.
•
bezwzględna polityka arystokracji ateńskiej
mająca na celu przejęcie ziemi
wolnych chłopów doprowadziła do
wstrząsów wewnętrznych w
Atenach VIII w.p.n.e.
• stopniowy rozkład organizacji
rodowej i postępujący , podobnie
jak w całej Grecji , wzrost roli
jednostki , która wyłamywała się z
organizacji rodowej.
• najważniejszą rolę w konfliktach
odgrywała sprawa , ziemi a ściślej
położenie tych , którzy ją uprawiali.
- domagali się oni wolności osobistej ,
- ochrony prawnej ,
- poprawy warunków bytowych.
• chłopi wolni będący członkami
wspólnoty obywatelskiej , chcieli
uwolnić się od plagi długów i
zagrożenia jakie one ze sobą
pociągały . ( np : utrata wolności
osobistej i sprzedaż w niewolę ).
• skutkiem powyższego stanu rzeczy
była tyrania Kylona ( 643 r .p.n.e. )
zamordowanego przez możny ród
Alkmeonidów.
Zbiór oliwek
REFORMY DRAKONA 621 r. p.n.e.
• dla uniknięcia powtórzenia
się tyranii arystokracja
ateńska zgodziła się na
spisanie praw których
domagał się lud. Były to
tzw. ,, prawa Drakona "
• Uznaje się ten fakt za
początek kształtowania się
w Atenach ustroju
demokratycznego.
• prawa te uwzględniały
jednak głównie interesy
arystokracji, były tak
surowe , że mówiono o
nich wówczas , iż spisane
zostały krwią.
Temida
REFORMY SOLONA 509 r. p.n.e.
Niebezpieczeństwo rewolty
chłopskiej w Atenach w
ostatnich latach VII w. p.n.e.
zmusiło po raz kolejny
arystokrację do
przeprowadzenia reform
usuwających przyczyny
napięć społecznych.
a). społeczne.
• dokonał jednorazowej kasaty
długów i zorganizował wykup
Ateńczyków sprzedanych poza
granice Attyki.
• wprowadził zasadę , że na
przyszłość nie można było
udzielać pożyczek pod zastaw
osoby dłużnika.
• przyznał wolność osobistą
chłopom zależnym , natomiast
nie przyjął ich do
obywatelskiej społeczności ,
ani nie dał im ziemi na
własność.
archont Solon
REFORMY SOLONA 509 r. p.n.e.
b). ustrojowe.
• dostęp do urzędów , obowiązki
obywatelskie uzależnione zostały
od posiadanego majątku ( cenzusu
majątkowego ).
• podział na cztery grupy
majątkowe wedle uzyskiwanego
dochodu z ziemi a nie z
powierzchni gruntu
- pięsetmiarowcy(pentakosiomedimnoi)
czyli ciktórych roczny dochód był
równy przynajmniej500miar
-jeźdźcy(hippeis)czyli ciktórych roczny
dochód był równy 300 miar
-
zeugitai(ciktórzy znajdują się pod
wspólnym jarzmem)czyli ci których
roczny dochód był równy 200 miar
-
teci(thetes)czyli ciktórych roczny
dochód był poniżej 200 miar
• członkowie pierwszych dwóch
grup posiadali wyłączne prawo
sprawowania urzędów. ( gdyż
urzędy nie były płatne ).
• dwie pierwsze grupy społeczne w
czasie wojny tworzyły jazdę i
trzymały stałą gotowość bojową.
• członkowie pozostałych grup
tworzyli ciężkozbrojną piechotę i
służyli jako wioślarze. Nie
piastowali urzędów państwowych
triera
REFORMY SOLONA 509 r. p.n.e.
c). gospodarcze.
• reforma systemu miar i wag ,
• wybijanie monety ,
• zakaz wywozu zboża z Attyki.
Ustrój wprowadzony przez
Solona miał jeszcze
typowe znamiona
oligarchicznego.
Wprowadzał jednak
rewolucyjną zasadę , że nie
pochodzenie a majątek
decydował o piastowaniu
urzędów , tak , że zubożali
arystokraci zostali
wyeliminowani ze
współzawodnictwa o nie.
Funkcje urzędowe były
bezpłatne , dlatego
najwyższe stanowiska i
tak pełnili najbogatsi
Wczesne pieniądze ateńskie
TYRANIA PIZYSTRATA 560-527r.p.n.e.
Rządy Pizystrata uważano za "złoty
wiek".
• Pizystrat rozdzielił rolnikom
zabraną arystokracji ziemię,
• popierał rzemiosło (wazy
czarnofigurowe) i handel.
• wprowadził podatek dochodowy i
stałą armię.
• opiekun sztuk pięknych. Nakazał
zbudowanie nowego wodociągu
dla Aten (Enneakrunos), wzniósł
świątynię Ateny na Akropolis
(
),
* Zorganizował święta „Wielkie
Dionizje”
Harmodios i Aristogejton, zabójcy Hipparcha, jednego z Pizystratydów
REFORMY KLEJSTENESA 508/508 r. p.n.e.
W VI w. p.n.e. ponownie doszło do wprowadzenia
tyranii Pizystrata w Atenach i było to
powodem reform Klejstenesa .
cel - odebranie arystokracji rodowej wpływu na
życie polityczne Aten i zapobieżenie rządom
tyranów.
•
Zerwał z grupą arystokratyczną i
zdecydowanie opowiedział się po stronie ludu.
•
zmiana podziału administracyjnego kraju
poprzez wprowadzenie w miejsce podziału
plemiennego podziału Attyki na niewielkie
jednostki terytorialne tzw. demami (gminami ).
•
każdy obywatel przypisany dziedzicznie do
demu
•
demy pogrupowane zostały na 10 ( fyli ) czyli
okręgów administracyjnych , gdzie wyłaniano
urzędników w drodze losowania
•
utworzenie w miejsce Aeropagu nowej Rady
Pięciuset, po 50 przedstawicieli z każdej fyli
i zwiększenie jej roli oraz Zgromadzenia
Ludowego.
•
powołanie do życia instyutucji tzw.,, sądu
skorupkowego " czyli ostracyzmu -
kończącego się wygnaniem na 10 lat bez
utraty majątku i obywatelstwa Ateńczyka
dążącego do wprowadzenia tyranii i obalenia
demokracji.
•
dla osłabienia roli polemarcha
( arystokratycznego dowódcy wojskowego )
wprowadzono urząd strategów ( czyli
kolegialnego 10 osobowego dowództwa
armii ).
