Badanie układu krążenia

Układ sercowo- naczyniowy (układ krążenia)

ma fundamentalne znaczenie dla utrzymania

homeostazy organizmu. Pełnienie tej funkcji

zależy od sprawnego przepływu krwi przez

tkanki i narządy, co warunkuje prawidłowa

czynność serca i naczyń krwionośnych.

Badania fizykalne są niezwykle cenne, ważne,

proste do wykonania i przystępne.

Układ krążenia składa

się:

•

Serce – jest centralnym narządem

układu krążenia (mięsień pełniący

funkcję pompy ssąco-tłoczącej)

•

Naczynia krwionośne - stanowią

zamknięty układ. Dzielą się na:

- tętnice, tętniczki, naczynia

włosowate

- żyły, zyłki

Układ krążenia składa

się:

•

Tętnice - charakteryzują się dużą

elastycznością i napięciem ze względu na

panujące w nich wysokie ciśnienie

•

Żyły – służą głównie do transportu krwi

przy zmniejszonym ciśnieniu, ich ściany

mają słabo rozwiniętą błonę mięśniową z

mniejszą ilością włókien sprężystych.

•

Naczynia chłonne – rozpoczynają się ślepo

włośniczkami, następnie przedłużają się w

małe naczynia chłonne z zastawkami,

później łączą się w naczynia chłonne

średnie (pnie chłonne), które uchodzą do

dwóch przewodów chłonnych, a następnie

uchodzą do głównych pni żylnych.

Zasady badania układu

krążenia

•

Badanie przedmiotowe powinno być ściśle

związane z badaniem przedmiotowym

•

Należy wyjaśnić pacjentowi, na czym badanie

będzie polegało

•

W czasie badania pozycję pacjenta

dostosować do jego stanu i badanej okolicy

•

Pacjent powinien być rozebrany do pasa

•

Badanie przeprowadza się w odpowiednio

oświetlonym pomieszczeniu

•

Odnotować w dokumentacji badanego wyniki

badania

Badania fizykalne układu sercowo –

naczyniowego obejmują:

1. Zebranie wywiadu klinicznego i rodzinnego.

2. Badanie dłoni, skóry oraz błon śluzowych.

3. Badanie fizykalne serca:

- badanie palpacyjne i opukiwanie okolic serca

( położenie serca uderzenie koniuszkowe, pulsacje i drgania)

- osłuchiwanie tonów i szmerów serca.

4. Badanie naczyń obwodowych (palpacyjne, osłuchowe, pomiary

i próby) – dotyczy naczyń kończyn górnych, dolnych, szyi, tułowia

i brzucha.

a) badanie tętnic obwodowych:

- cel, zasady i techniki badania tętna na tętnicach obwodowych,

- pomiar ciśnienia krwi

b) badanie obwodowych naczyń żylnych,

- ocena tętna i ciśnienia żylnego na naczyniach szyi,

- ocena stanu naczyń i krążenia żylnego na kończynach.

c) badanie układu limfatycznego.

5. Obrzęki jako skutek niewydolności serca oraz obwodowego układu

naczyniowego.

WYWIAD KLINICZNY

•

Występowanie dyskomfortu w obrębie klatki piersiowej,

uwzględniając funkcjonowanie pacjenta w spoczynku i podczas

wysiłku w ciągu całej doby,

•

Obserwacja zachowania- częste nadmierne wzdychanie,

wykonywanie głębokiego wdechu lub poczucie niemożności

wykonania głębokiego wdechu bez udziału wysiłku fizycznego –

to objawy lęku i cierpienia,

•

Występowanie duszności, jej rodzaju, objawów towarzyszących,

różnicowanie z chorobami płuc,

•

Ból w klatce piersiowej, jego różnicowanie;

- dławicowy i zawałowy,

- osierdziowy,

- kostno – mięśniowy,

- opłucnowy,

- przy półpaśćcu.

WYWIAD KLINICZNY

•

Kołatanie serca pod postacią skurczów

dodatkowych, arytmii, częstoskurczu napadowego.

•

Występowanie omdleń- omdlenia proste – wolne

pobudzenia serca przez nerw błędny, przy nagłym

odruchu rozszerzenia naczyń krwionośnych.

•

Omdlenia z powodu podciśnienia ortostatycznego,

z powodu niewydolności kręgowo- podstawnej,

mikcyjne ( przy niedrożności sterczowej- spadek

powrotu żylnego, spowodowany utrudnieniem

opróżniania pęcherza i w konsekwencji stymulacją

współczulną, omdlenia z powodu przerywanego

bloku serca.

•

Chromanie przestankowe( niedrożność tętnic)

WYWIAD RODZINNY

•

Rodzinne występowanie chorób krążenia

( choroby naczyń, zawały, wady serca,

nadciśnienie, udary mózgu i inne)

•

Nawyki żywieniowe, używki,

przyjmowane leki,

•

Wykonywane zawody ( kierowca, pilot

itd..)

Badanie dłoni, skóry i błon śluzowych w

przebiegu chorób serca

1. ucieplenie, potliwość rąk ( chłodne, spocone-

zwężone naczynia obwodowe, zwiększona sekrecja

adrenaliny),

2. Zabarwienie dystalne ( sinica obwodowa),

3. Wygląd paznokci ( krwawienia podpaznokciowe –

zapalenie wsierdzia),

4. Pałeczkowatość palców ( sinicze wrodzone wady

serca),

5. Ocena stopnia wypełnienia kapilarów,

6. Zabarwienie i stan błony śluzowej jamy ustnej i warg.

BADANIE FIZYKALNE SERCA

Badanie palpacyjne okolic przedsercowych,

- ułożenie ręki z wyprostowanymi palcami na ścianie klatki piersiowej i wyczucie

drgań lub pulsacji na powierzchni,

- lokalizacja „ uderzenia koniuszkowego” – V lub VI lewa przestrzeń

międzyżebrowa w linii środkowo – obojczykowej ( pozycja ciała – pacjent leży na

plecach)

- osoby otyłe i z rozedmową klatką- pozycja na lewym boku

( oceniamy jakość i rodzaj uderzenia koniuszkowego)

silne- zwiększona pojemność minutowa np.: wysiłek, gorączka;

rozlane i słabe – uszkodzenie komór np.: w zawale, niewydolności;

kłapiące – przy wadach zastawki lewej.

- opukiwanie klatki piersiowej dla oceny położenia i wielkości serca

( III, IV, V międzyżebrze po lewej i prawej stronie mostka). Za pomocą

opukiwania serca określa się stłumienie bezwzględne czyli obszar przylegania do

klatki piersiowej , oraz stłumienie względne czyli żut sylwetki serca na przednią

ścianę klatki piersiowej

Osłuchiwanie tonów serca

•

Zasady osłuchiwania:

- sprawny stetoskop który ma zarówno membranę jak i lejek.

Membraną osłuchujemy tomy serca o najwyższej częstotliwości,

które występują w większości wad serca natomiast lejkiem

osłuchujemy tony o niskiej częstotliwości, które są

charakterystyczne dla zwężenia zastawki dwudzielnej.

UWAGA:

Membranę przyciskamy mocno do skóry, natomiast lejek powinien

do skóry przylegać lekko z uwagi na fakt iż mocne przyciśnięcie

lejka do skóry napnie skórę na kształt membrany co spowoduje

tłumienie szmerów serca o niskiej częstotliwości.

- zachowanie kolejności badania:

1. koniuszek,

2. podstawa serca

3. okolice aorty i tętnicy płucnej ( lewa i prawa strona mostka),

ułożenie pacjenta

i zachowanie podczas badania.

Osłuchiwanie tonów serca

- I ton serca( S1), najbardziej słyszalny na koniuszku serca, wiąże się

ze skurczem komór i można go wyczuć na tętnie obwodowym.

Pochodzi z zamknięcia zastawek dwudzielnej i trójdzielnej.

- II ton serca (S2), Oceniamy go po przyłożeniu stetoskopu w 2

przestrzeni międzyżebrowej po prawej stronie mostka ( pole

aortalne),

lub 2,3 przestrzeń międzyżebrowa po lewej stronie ( pole tętnicy

płucnej). Pochodzi z zamknięcia zastawek półksiężycowatych aorty i

tętnicy płucnej.

Słyszymy w/w tony jako dźwięki: „ lab-dab”

Oceniamy częstość, rytmiczność, rozległość i charakter.

- III i IV ton serca (S3, S4), to nieprawidłowe tony serca, które są

słyszalne jako dodatkowe oprócz prawidłowych tonów u pacjenta

w pewnych specyficznych stanach.

- III ton – fizjologicznie występuje u np. sportowców – zwiększona

pojemność wyrzutowa

- patologiczny występuje w ciężkim osłabieniu lewej komory

lub zatorze tętnicy płucnej. Tony te są określane jako galopujący

rytm.

- IV ton – jest tonem dodatkowym , występującym przy skurczu

przedsionków słyszalny u pacjentów z przerostem lewego

przedsionka

Osłuchiwanie tonów serca – schemat

osłuchiwania pierwszego (s1) i drugiego

(s2) tonu serca

•

M – zastawka dwudzielna

•

T – zastawka trójdzielna

•

A – zastawka aorty

•

P – zastawka pnia płucnego

Osłuchiwanie tonów serca - szmery

•

To bardziej lub mniej melodyjne dźwięki

występujące w specyficznych momentach

cyklu serca i wynikające z burzliwego

przepływu krwi.

Charakterystyczne szmery pochodzą np.

ze sztucznych zastawek, podczas ich

otwierania, ze zwężonych i

niedomykalnych zastawek utrudniających

przepływ krwi, rozkurczowe i skurczowe z

naczyń głównych – aorty. Szmery serca

mogą się zmieniać podczas oddychania.

BADANIA NACZYŃ OBWODOWYCH

1.Badanie tętnic obwodowych (szyi, kończyn górnych i dolnych)

Tętnice i ich tętnienie widoczne jest tylko w zaawansowanej miażdżycy,

u osób wyniszczonych a także w tętniakach lub przetokach tętniczo –

żylnych.

2. Obmacywanie tętnic

Zwracamy uwagę na ich przebieg, gładkość, sprężystość ściany

oraz tętnienie. Wężykowaty przebieg, nierówna i mało sprężysta ściana

świadczy

o stwardnieniu tętnic. Tętnice należy badać symetrycznie.

3. Osłuchiwanie tętna

Badanie pozwala wysłuchać przez stetoskop szmery przepływu krwi

o różnej częstotliwości. Jest metodą wczesnego rozpoznawania przewężeń

w tętnicach. Możemy osłuchiwać w spoczynku i po niewielkim wysiłku -

szmery wtedy są bardziej słyszalne. Tętnice osłuchujemy z reguły

słuchawką

z lejkiem, nie uciskając zbyt mocno naczynia i zachowując kierunek

od obwodu ku głowie.

BADANIA NACZYŃ OBWODOWYCH -

OCENA

W czasie badania oceniamy:

•

Częstość tętna – zależy od wielu czynników prawidłowo

średnia wynosi u zdrowego człowieka 70 uderzeń na

min, a zakres od 55-115 uderzeń na minutę.

•

Miarowość tętna – to odstęp pomiędzy kolejnymi falami

•

Wypełnienie tętna – zależy od różnicy pomiędzy

ciśnieniem skurczowym a rozkurczowym (tętno duże,

małe, nitkowate)

•

Napięcia tętna – określone jest siłą oporu, jaką

przeciwstawia tętnica palcom badającego

•

Chybkość tętna – jest to szybkość wypełniania i

opróżniania się tętnicy. Prawidłowe tętno osoby dorosłej

jest dość wysokie, miarowe, prawidłowo napięte i

jednakowe na tętnicach jednoimiennych

Badając tętno, zwracamy

uwagę na:

- temperaturę powierzchni ciała,

- zabarwienie skóry,

- wzór naczyniowy,

- owłosienie,

- zmiany skórne ( odbarwienie,

obrzęki),

- czucie i czynność ruchową.

BADANIA NACZYŃ OBWODOWYCH

•

Tętno szyjne – można badać przy pomocy kciuka

i trzema palcami ręki.

Delikatne i zdecydowane uciśnięcie tętnicy szyjnej obok

krtani powoduje wyczuwanie tętna, odzwierciedlającego

pracę lewej komory. Jeśli tętno jest słabo lub trudno

wyczuwalne a dobrze wyczuwamy na obwodzie

( promieniowe, ramienne), sugeruje między innymi

zmiany aortalne.

•

Tętno na tętnicy ramiennej – badamy kciukiem,

skupiając się na jego cechach ( największa wrażliwość

ruchowa kciuka).

•

Tętno na tętnicy promieniowej – zasada: prawa tętnica –

lewa ręka bada.

Oceniamy szybkość i rytm, objętość i czas pojawienia

się.

Może być pomocne badanie tętna na obydwu tętnicach

promieniowych.

BADANIA NACZYŃ OBWODOWYCH

•

Tętno na tętnicy udowej – tętno udowe jest równie

cenne jak tętno szyjne.

U pacjentów z chorobą aorty lub tętnicy biodrowej jest

ono słabsze lub nieobecne. Pacjent leży płasko, końce

palców umieszczamy w okolicy więzadła

pachwinowego.

•

Tętno na tętnicy podkolanowej- zlokalizowane głęboko

w dole podkolanowym przez dociśniecie do kości

udowej (kolano lekko zgięte).

Badanie ocenia pacjentów z chorobą naczyń

obwodowych, szczególnie z objawami chromania

przestankowego.

•

Tętno grzbietu stopy i piszczelowe tylne- stosowane

również w ocenie chorób naczyń obwodowych, czasem

podczas znieczulenia i wybudzenia. Tętno grzbietowe

stopy jest badane wzdłuż grzbietu a piszczelowe za

kostką przyśrodkową.

Test Allena

•

Test ten jest badaniem mającym na

celu określenie prawidłowości

unaczynienia tętniczego ręki, czyli

drożności tętnicy promieniowej i

tętnicy łokciowej oraz tętniczego

łuku dłoniowego łączącego obie

tętnice

POMIAR CIŚNIENIA

TĘTNICZEGO

•

Pomiaru dokonuje się po 5 minutach odpoczynku w pozycji

siedzącej podpartymi plecami.

•

Ramię, na którym jest dokonywany pomiar, powinno być

podparte oraz wolne od ściśle przylegającej odzieży.

•

Mankiet należy umieścić na wysokości serca.

Część powietrzna mankietu powinna otaczać co najmniej 3/4,

a optymalnie cały obwód ramienia. Dla osób dorosłych zaleca

się stosowanie mankietu o szerokości 12-13 cm i długości

35 cm.

•

Szybkość obniżania ciśnienia w mankiecie ok. 2 - 3 mm Hg /

•

Precyzja pomiaru: 2 mm Hg

•

Za ciśnienie rozkurczowe należy przyjąć 5 fazę Korotkowa

(zanik tonów)

POMIAR CIŚNIENIA

TĘTNICZEGO

•

Częstość akcji serca podaje się w przeliczeniu na 1

minutę. Minimalny czas zliczania uderzeń serca

powinien wynosić 30 s.

•

Ponowny pomiar można przeprowadzać najwcześniej po

30 s.

•

U osób starszych, chorych na cukrzycę, jak również

w przypadku podejrzenia ortostatycznych spadków

ciśnienia należy dokonać pomiaru w pozycji stojącej.

•

Przy okazji pierwszej wizyty należy zmierzyć ciśnienie

na obu ramionach. Następnie, przy zachowaniu

pozostałych warunków pomiaru, zmierzyć 3 x ciśnienie

na ramieniu na którym było ono wyższe. Przy kolejnych

wizytach należy dokonywać pomiaru ciśnienia na

kończynie wybranej podczas pierwszej wizyty.

Badanie krążenia żylnego

1. Stwierdzamy wypełnienie żył, czy widoczne są

rozszerzone kanały żylne w postaci siatki naczyń

( jeśli uniesiemy ku górze kończynę

z rozdętymi żyłami, które nie zapadną się,

świadczy to o wzroście ciśnienia żylnego).

Oceniamy wygląd skóry, barwę, napięcie,

zmiany troficzne, tzw. doły, obrzęki.

2. Obmacywanie

Można wyczuć powrózkowate, bolesne zgrubienia

lub niebolesne, przy zamknięciu światła żyły.

3. Osłuchiwanie

Najczęściej w przypadku przetoki tętniczo- żylnej.

Badanie krążenia żylnego

4. Ocena tętna żylnego na szyi

Przy pozycji leżącej, płaskiej żyła szyjna wewnętrzna jest

całkowicie wypełniona, pozycja pod kątem 45

jest

widoczne tętnienie jej dokładnie ponad obojczykiem

i w tej pozycji wykonujemy pomiar. Pamiętać należy

o zniesieniu napięcia mięśni mostkowo - sutkowych,

odginając lekko szyję.

Tętno żylne należy odróżnić od tętniczego, oceniając

kształt fali (posiada dwa szczyty w cyklu).

Obserwowane tętnienie w pozycji siedzącej może

świadczyć o podwyższeniu ciśnienia żylnego szyjnego

( zaburzenia prawej strony serca).

5. Ocena stanu krążenia żylnego kończyn dolnych

Zwracamy uwagę na zmiany wzoru naczyń, obecność

żylaków, owrzodzeń.

Badanie krążenia

włośniczkowego (nawrót

kapilarny)

•

Czas powrotu tętna

włośniczkowatego ocenia się,

ciskając przez 5 sekund płytkę

paznokciową

•

Obserwujemy powrót jej zabarwienia

•

W warunkach prawidłowych powrót

zabarwienia wynosi mniej lub równo

2 sekundy

Bibliografia

•

1. Redakcja naukowa Dr hab. n. med. Danuta Dyk Badania

fizykalne w pielęgniarstwie. Wydawnictwo Lekarski PZWL,

Warszawa 2010.

•

2. Bickley L. S.: Bates” Guide to Ph Examination and

History Taking. Lip pmcott Williams 8c Wi]kins,

Philadelphia 1999.

•

3. Epstein O., Perkin D., dc Bono D., Cookson J.: Badanie

kliniczne (wyd. polskie pod red. M. Sikorskiego, A.

Sikorskiej). Wydawnictwo Czelej, Lublin 2001.

•

4. Krajewska-Kułak E., Szczepański M.: Badanie fzykalne w

praktyce pielęgnia rek i położnych. Wydawnictwo Czelej,

Lublin 2008.

•

5. Obuchowicz A.: Badanie podmiotowe i przedmiotowe w

pediatrii. Wydawnic two Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.

•

6. Woźniak W.: Anatomia człowieka. Urban Sc Partner,

Wrocław 2003.

Document Outline