MIĘDZYNARODOWE
STOSUNKI
GOSPODARCZE
WYKŁAD 1 - 2
MIĘDZYNARODOWE
STOSUNKI
GOSPODARCZE
WYKŁAD 1 - 2
Najważniejsze teorie
Korzyści absolutnych
Korzyści komparatywnych
Obfitości zasobów
Współczesne teorie
Zaczynamy!
Starożytność
Brak intensywnego handlu mnar.
Brak bezpiecznych i tanich środków
transportu
Rozproszone ośrodki handlu
Handel na dużych odległościach tylko
dobrami luksusowymi
Stabilność struktury towarowej
praktycznie do okresu podbojów
kolonialnych
III-IVw
Szlak Jedwabny
III-IVw
Szlak Bursztynowy
III-IVw
Średniowiecze
XIII-XIVw
Mało intensywny handel
międzynarodowy
Tomasz z Akwinu
Podróże Marco Polo (XIII w.)
Handel głównie towarami potrzebnymi
do żeglugi (płótno, drewno, sól,
smoła), także przyprawami
Handel hanzeatycki
Marco Polo na
dworze chana
Kubilaja, ok. 1280
Handel hanzeatycki
XIII-XIVw
Era odkryć geograficznych
Udoskonalenia w nawigacji
Bartolomeo Diaz – Przylądek Dobrej Nadziei
(1487)
Vasco da Gama – nowa droga do Indii (1498)
Krzysztof Kolumb – „odkrycie” Ameryki (1492)
Ferdinand Magellan – wyprawa dookoła świata
(1519-21)
XV-XVIw
Zobacz:
http://www.bbc.co.uk/history/discovery/exploration/
oraz:
http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/
Merkantylizm
Podstawa – podbój kolonialny
Bardziej zbiór zaleceń politycznych
niż formalna teoria
Dodatni bilans handlowy
Celem rządu gromadzenie kruszców
Wysoki stopień protekcjonizmu
XV-XVIw
Rewolucja przemysłowa
Znaczący przyrost produkcji
Istotna zmiana struktury towarowej
i wolumenu światowego handlu
Pierwsze trwałe schematy handlu:
XVII-XVIIIw
(Europa)
Towary
przemysłowe
(Kolonie)
Towary tropikalne
Teoria kosztów absolutnych
Adam Smith, The Wealth of Nations”
1776
Pierwsza teoria klasyczna
Prosta analiza przyczyn handlu
Założenia: dwa kraje, dwa towary,
brak dodatkowych kosztów handlu,
praca jedynym czynnikiem produkcji
XVIIIw
Przykład:
Koszt
jedn.
(h)
KRAJ
ZAGRANICA
2
4
4
1
W jaki sposób Kraj może
pozyskać ropę?
Teoria kosztów absolutnych
XVIIIw
Przykład (cd.):
Koszt
jedn.
(h)
KRAJ
ZAGRANICA
Produkcja
Import
Produkcja
Import
2
4
4
1
4
2
1
4
Kraje produkują i eksportują te towary, których
koszty produkcji są u nich niższe!
Teoria kosztów absolutnych
XVIIIw
Teoria kosztów
komparatywnych
David Ricardo, 1817
Najbardziej znana teoria klasyczna
Założenia: dwa kraje, dwa towary,
brak dodatkowych kosztów handlu,
praca jedynym czynnikiem produkcji
Pytanie:
A co się stanie, jeśli Kraj wszystko produkuje
taniej?
XIXw
Przykład:
Koszt
jedn.
(h)
KRAJ
ZAGRANICA
1
4
2
3
Co teraz?
Teoria kosztów
komparatywnych
XIXw
Dlaczego to działa?
Porównaj koszty
alternatywne!
Koszt
jedn.
(h)
KRAJ
ZAGRANICA
Produkcja
Import
Produkcja
Import
1
2
4
3
2
1
3
4
Przykład (cd.):
Teoria kosztów
komparatywnych
XIXw
Przykład (cd.):
Koszt
jedn.
(h)
KRAJ
ZAGRANICA
1
(0,5)
4
(1,33)
2
(2)
3
(0,75)
Niższy koszt utraconych
możliwości prowadzi do przewagi
komparatywnej
Teoria kosztów
komparatywnych
XIXw
Terms of trade
Terms of trade - stosunek ceny dobra pierwszego do ceny
dobra drugiego, nazywane warunkami wymiany. Terms of
Trade może być cenowy lub nominalny. Wskaźnik ten
pokazuje zmiany siły nabywczej eksportu w stosunku do
importu poszczególnych krajów. Zmiany w czasie tego
wskaźnika wskazują jak zmieniają się korzyści krajów
prowadzących wymianę. Poprawa terms of trade
następuje gdy ceny dóbr eksportowanych w okresie 1
roku rosną szybciej niż ceny dóbr importowanych. Za
eksport będzie można kupić więcej dóbr importowanych,
rośnie siła nabywcza eksportu a więc zapłacimy mniej za
import. Jeżeli sytuacja jest odwrotna - relacja jest
odwrotna - za eksport można kupić mniej. Na
kształtowanie się wskaźnika terms of trade decydujący
wpływ mają ceny na rynkach światowych.
Rewolucja transportowa
Rozwój transportu lądowego i
morskiego o napędzie parowym (kolej,
parowiec)
Handel towarami na dużą skalę
Zmniejszające się koszty transportu i
komunikacji napędzają rozwój handlu
Nowy schemat przepływu towarów
(Zachód – kraje rozwijające się)
XIXw
Teoria obfitości zasobów
E. Hecksher, B. Ohlin, lata 30te
Dwa kraje – dwa towary
Dwa czynniki produkcji: praca i
kapitał
Ta sama technologia produkcji
Brak kosztów transportu
XXw
Przykład:
Czynnik
produkcji
KRAJ
ZAGRANIC
A
Technologia
800
400
4
1
100
600
2
6
Porównajmy obfitość w czynniki produkcji i
czynnikochłonność
Teoria obfitości zasobów
XXw
Przykład (cd.):
Kraj jest obfity w pracę
Zagranica jest obfita w kapitał
Pomarańcze są towarem pracochłonnym
Samochody są towarem kapitałochłonnym
Kraj będzie eksportował pomarańcze a Zagranica -
samochody.
Teoria obfitości zasobów
XXw
Wojny i kryzys gospodarczy
Załamanie gospodarki światowej
wskutek działań wojennych i
Wielkiego Kryzysu (1929 – lata 30te)
Wzrost protekcjonizmu w gospodarce
Struktura handlu odpowiadająca
doraźnym potrzebom militarnym
XXw – I poł
Odbudowa gospodarki
światowej
1944 – konferencja w Bretton Woods
utworzenie Międzynarodowego
Funduszu Walutowego
utworzenie Międzynarodowego Banku
Odbudowy i Rozwoju
1947 – w trakcie negocjacji nad umową
o utworzeniu ITO 23 kraje podpisują
GATT
XXw – I poł
Paradoks Leontiefa
Leontief weryfikował poprawność teorii H-O na
podstawie danych empirycznych na temat
gospodarki amerykańskiej
Nieoczekiwanie stwierdził, że USA – kraj obfity w
kapitał – eksportuje towary pracochłonne
Możliwe wyjaśnienie paradoksu: założenia teorii H-
O przestały odpowiadać zmieniającej się sytuacji w
światowej gospodarce
Badanie te zainspirowały ekonomistów do
poszukiwania nowych teorii wymiany mnar.
XXw –
50te
Nowe trendy w światowej
gospodarce
Rozpad imperiów kolonialnych –
wzrost liczby niezależnych państw
1935
II poł.
XXw
2005
Źródło:
WTO
Nowe trendy w światowej
gospodarce
Różnorodność podmiotów
gospodarki światowej
II poł.
XXw
RZĄDY KRAJÓW
Kształtują zagraniczną
politykę ekonomiczną kraju
oraz prawo gospodarcze
kraju.
FIRMY KRAJOWE
Prowadzące transakcje
gospodarcze z podmiotami
zagranicznymi (eksport,
import, inwestycje zagr.)
OSOBY FIZYCZNE
GOSPODARSTWA
DOMOWE
Np. turyści , prywatni
inwestorzy, osoby
pracujące za granicą
ORGANIZACJE
MIĘDZYNARODOWE
Skupiające rządy krajów
(rządowe) lub inne podmioty
(pozarządowe)
KORPORACJE
MIĘDZYNARODOWE
Prowadzą operacje w skali
globalnej poprzez
zagraniczne filie
UGRUPOWANIA
INTEGRACYJNE
Regionalne grupy krajów
znoszących wzajemnie
bariery wymiany
gospodarczej.
Poziom krajowy Poziom międzynarodowy
Nowi aktorzy – organizacje mnar.
Nowe trendy w światowej
gospodarce
II poł.
XXw
Źródło:
WTO
Źródło:
WTO
Nowi aktorzy – organizacje mnar.
Nowe trendy w światowej
gospodarce
II poł.
XXw
Poz.
Firma
Kraj
Watość
rynkowa
(mld USD) -
2004
1
ExxonMobil
USA
405,2
2
General
Electric
USA
372,1
3
Microsoft
USA
273,7
4
Citigroup
USA
247,7
5
BP
UK
231,9
6
Royal
Dutch/Shell
Group
NED /
UK
221,5
7
Wal-Mart
Stores
USA
218,6
8
Pfizer
USA
198,0
9
Johnson&Johns
on
USA
194,7
10
Bank of
America
USA
188,8
Żródło: Forbes
Nowi aktorzy – korporacje wielonarodowe
Nowe trendy w światowej
gospodarce
II poł.
XXw
Handel wewnątrzgałęziowy – wymiana w
ramach tej samej grupy towarowej
Nowe trendy w światowej
gospodarce
II poł.
XXw
IIT =
| Eksport
branża
- Import
branża
|
Eksport
branża
+ Import
branża
Nowe trendy w światowej
gospodarce
Struktura handlu 2004
II poł.
XXw
Wartosc
2004
(mld USD)
TOWARY
8907
Produkty rolne
783
Paliwa i minerały
1281
Artykuły przemysłowe
6570
USŁUGI
2125
Transport
500
Turystyka
625
Pozostałe
1000
Źródło:
WTO
Zmiana struktury handlu - towary
Nowe trendy w światowej
gospodarce
II poł.
XXw
II poł.
XXw
II poł.
XXw
II poł.
XXw
%
II poł.
XXw
%
Globalizacja
Powstanie globalnego rynku
finansowego
Rozwój instytucji zajmujących się
handlem międzynarodowym
Globalna ujednolicenie preferencji
konsumentów w stosunków do
niektórych towarów i usług (tzw.
„makdonaldyzacja” )
Wzrost wartości bezpośrednich
inwestycji zagranicznych
Dominacja korporacji
transnarodowych
II poł.
XXw
Globalizacja
Geograficzne rozciągnięcie kanałów
dystrybucji towarów i dostaw
komponentów (tzw. łańcucha wartości
dodanej) w skali globalnej
Powstanie ekonomii opartej na wiedzy
Powstanie czwartego sektora
gospodarki – obok rolniczego,
przemysłowego i usługowego można
mówić o sektorze „zarządzania
wiedzą”
Osłabienie znaczenia instytucji
państwa
II poł.
XXw
„Nowe” teorie
Teorie opóźnienia naśladowczego (Posner, 1961):
Luka technologiczna pomiędzy
Liderem
oraz
Resztą Świata
XXw, 60te
Opóźnienie
popytu
Opóźnienie
reakcji
Lider
rozpoczyna
produkcję
W Reszcie
Świata
pojawia się
popyt
HANDEL
Reszta Świata
rozpoczyna
produkcję
Teoria nakładających się popytów (Linder,
1961)
Wyjaśnienie handlu wewnątrz-
gałęziowego
Kraj A
wysokie PKB
Kraj B
średni PKB
Kraj C
niski GDP
„Nowe” teorie
XXw, 60te
„Nowe” teorie
Teoria międzynarodowego cyklu życia produktu
(Vernon, 1966)
Wykorzystuje marketingowe pojęcie cyklu
życia produktu
Obejmuje takie zjawiska jak: handel m-nar.,
inwestycje bezpośrednie (FDI) , handel
wewnątrzgałęziowy (IIT).
Trzy podmioty:
Lider
Kraje Rozwinięte (KR)
Reszta Świata (RŚ)
Dane empiryczne potwierdzają, że teoria ta
dobrze obrazuje ewolucję międzynarodowego
handlu sprzętem RTV
XXw, 60te
Czas: T0
Lider rozpoczyna produkcję
samochodów. Na razie
handel międzynarodowy
nie występuje.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Eksport
netto
Czas: T1
Rynek krajowy Lidera nasyca
się. Pojawia się popyt na
samochody w KR.
Rozpoczyna się handel.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: po T1
Lider jest jedynym
eksporterem samochodów.
Rosnący popyt w KR
powoduje wzrost handlu.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T2
Lider nadal jest jedynym
producentem samochodów.
W RŚ pojawia się popyt
na samochody. RŚ zaczyna
je importować
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T2
Rozwój technologiczny KR
oraz FDI Lidera sprawiają, że
KR mogą rozpocząć
produkcję samochodów.
Lider zaczyna importować
tańsze auta z KR (IIT)
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Produk
cja
Czas: po T2
Zmniejsza się eksport Lidera
do KR, a zwiększa do RŚ,
która rozpoczyna też
import aut z KR.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Produk
cja
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T3
Głównym producentem aut
stają się KR. Udział Lidera
zmniejsza się ze względu
na wysokie ceny aut.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T4
Lider zaprzestaje produkcji
aut i w poszukiwaniu
obniżki kosztów zaczyna
przenosić ją do RŚ
poprzez FDI.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T4
Wkrótce po rozpoczęciu
produkcji RŚ rozpoczyna
eksport aut zarówno
do Lidera, jak i do KR.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T4 – T5
Stopniowo KR także
przenoszą produkcję do RŚ.
RŚ staje się głównym
producentem i eksporterem
samochodów.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Czas: T5 – T6
RŚ staje się jedynym
producentem i eksporterem
samochodów.
Symulacja międzynarodowego cyklu życia produktu
XXw, 60te
RESZTA
ŚWIATA
LIDER
KRAJE
ROZWINIĘTE
Produk
cja
Eksport
netto
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
T
6
Nowsze Teorie
Ekonomia skali/Krzywa doświadczenia
Teoria nakładających się popytów (Lindler)
Teoria przewagi konkurencyjnej narodów
(Porter)
Teoria nakładających się popytów
(Lindler)
Koncentruje się na dobrach wytworzonych
Handel odbywa się pomiędzy krajami o
zbliżonym poziomie PKB per capita (tzn. w
przeliczeniu na 1 obywatela)
Podobieństwo struktur popytu (nakładanie
się wzorców popytu)
Teoria przewagi konkurencyjnej
narodów (Porter)
Cztery czynniki przewagi konkurencyjnej
struktura popytu
zasoby czynników produkcji
gałęzie przemysłu
strategie firm, struktura rynku,
konkurencja na rynku
INSTRUMENTY POLITYKI
HANDLOWEJ
TARYFOWE (CŁA),
• PARATARYFOWE: OPŁATY
WYRÓWNAWCZE, PODATKI
IMPORTOWE, SUBWENCJE (SUBSYDIA),
• POZATARYFOWE: OGRANICZENIA
ILOŚCIOWE, OGRANICZENIA
DEWIZOWE, BARIERY TECHNICZNE.
Cło (dawniej myto) jest specyficzną opłatą pobieraną przez
państwo przy przekraczaniu przez towar granicy celnej danego
kraju. Jest to najstarszy i najczęściej stosowany instrument
(środek) polityki handlowej o charakterze działania podobnym
do podatków (dla przedsiębiorstw i konsumentów jest kosztem;
zaś dla państwa to źródło wpływów budżetowych i narzędzie
polityki).
We współczesnej gospodarce światowej dominują cła
importowe, podczas gdy bardzo rzadko nakłada się cła
eksportowe (tylko w niektórych krajach słabo rozwiniętych) i cła
tranzytowe.
Wg kryterium celu wyodrębnia się cła fiskalne (zapewniają
głównie wpływy budżetowe) obok ceł ochronnych (chroniących
producentów krajowych przed zagranicznymi konkurentami).
Zależnie od sposobu obliczania wysokości opłat celnych można
wyróżnić cła ad valorem (% wartości celnej towaru),
specyficzne (stawka od ilości towaru) i mieszane (np. opłata
za 1 kg plus % od wartości).
Taryfa celna zawiera wykaz towarów (klasyfikacja wg grup i
pozycji) oraz obowiązujących stawek celnych;
Pozataryfowe instrumenty polityki handlowej (zwane też
barierami pozataryfowymi, czyli - pozacelnymi) to wszystkie
inne środki tej polityki poza cłami.
Zazwyczaj dzieli się je na 3 poniższe grupy:
Pierwszą ich grupę stanowią bariery parataryfowe, tj.środki
o mechanizmie działania podobnym do ceł. Są to podatki
importowe na towary luksusowe, opłaty za czynności celno-
administracyjne, depozyty importowe oraz opłaty wyrównawcze
(choć te ostatnie zostały już zakazane przez WTO).
Do drugiej grupy barier pozataryfowych trzeba zaliczyć zakaz
importu lub eksportu, ograniczenia dewizowe (przy braku lub
niepełnej wymienialności waluty krajowej) oraz utrzymywanie
państwowego monopolu handlu zagranicznego.
Do trzeciej, najważniejszej grupy barier pozataryfowych
należą ograniczenia ilościowe importu, tzw. dobrowolne
ograniczenia eksportu, normy techniczne i sanitarne, zakupy
rządowe, wymóg składnika krajowego, jak też subsydia produkcji
krajowej i eksportowej oraz dumping i postępowanie
antydumpingowe.