Samorząd terytorialny na Łotwie

Łotwa (Republika

Łotewska)

Łotwa jest państwem

położonym w Europie

północno-wschodniej, na

wschodnim wybrzeżu

Morza Bałtyckiego.

Powierzchnia Łotwy

wynosi 64,5 tys. km

ludność – 2,3 mln

mieszkańców.

Graniczy

z Estonią, Rosją,

Białorusią i Litwą. Jej

stolicą jest Ryga.

Ustrój polityczny

Łotwa jest republiką parlamentarną z jednoizbowym

parlamentem

Saeima

(Sejm)

liczącym 100 miejsc.

Deputowani do parlamentu wybierani są na kadencję

czteroletnią w wyborach powszechnych, w

głosowaniu równym, bezpośrednim, tajnym i

proporcjonalnym. Głową państwa jest prezydent,

wybierany przez Sejm na 4-letnią kadencję.

Reprezentuje on m.in. państwo na arenie

międzynarodowej, jest najwyższym zwierzchnikiem

sił zbrojnych Łotwy

Organem wykonawczym jest Gabinet Ministrów

(

Ministru kabinets)

, składający się z premiera i

ministrów przez niego powołanych. Premier

wyznaczany jest przez prezydenta państwa.

Podział administracyjny

kraju

Łotwa jest państwem unitarnym, w skład którego wchodzą

cztery krainy historyczne: Liwonia, Łatgalia, Kurlandia i

Semigalia. Do 30 czerwca 2009 Łotwa podzielona była na

26 okręgów (regionów –

rajons

) i 7 miast wydzielonych

(

lielpils

ta).

1 lipca 2009 weszła w życie reforma

administracyjna uchwalona 18 grudnia 2008, w wyniku

której zniesiono jednostki administracyjne wszystkich

szczebli wprowadzając w zamian 109 powiatów (

novads)

i 9

miast wydzielonych (

republikas pils

ta).

Jednostki te nie

mają dalszego wewnętrznego podziału administracyjnego,

jednak nadal stosowany jest ich podział na jednostki zwane

pagasts

(parafia lub gmina wiejska),

pils

ta ar lauku

teritoriju (gmina miejsko-wiejska)

oraz

pils

ta (gmina

miejska)

, czyli dawne jednostki drugiego rzędu, będące

obecnie jednostkami pomocniczymi (niemającymi obecnie

statusu jednostek administracyjnych).

Podstawy prawne

funkcjonowania samorządu

- Ustawa o Samorządach Lokalnych z 19 maja 1994r

z ostatnimi zmianami z 17 lutego 2005 roku

- Ustawa o Reformie Administracyjno-Terytorialnej z

1998 roku z ostatnimi zmianami z 22 września

2005 roku

- Ustawa o Rozwoju Regionalnym z ostatnimi

zmianami z 10 marca 2005 roku

Warto także wspomnieć o ratyfikowaniu przez Sejm

Republiki Łotewskiej Europejskiej Karty

Samorządu Terytorialnego w 1996 roku.

Władza lokalna

Konstytucja Republiki Łotewskiej pomija

kwestie struktury administracyjno-

terytorialnej państwa oraz systemu

władzy lokalnej. Materia ta uregulowana

jest w ustawodawstwie zwykłym. Władzę

państwową w terenie sprawują

samorządy. Ustawa o samorządach z

1994 roku wskazuje na: samorządy

rejonowe, miejskie i gminne.

Kompetencje samorządów

Do kompetencji samorządów gminnych i miejskich należą

wszystkie sprawy związane ze sprawowaniem władzy

państwowej w terenie oraz jego rozwojem społeczno-

ekonomicznym. W szczególności odniesiono do nich m.in.

Kwestie usług komunalnych, zagospodarowania

przestrzennego, porządku publicznego, ochrony środowiska

naturalnego, edukacji i kultury, opieki zdrowotnej na

szczeblu podstawowym, pomocy społecznej i walki z

bezrobociem, funduszu mieszkaniowego czy rozwoju lokalnej

przedsiębiorczości. Samorządy rejonowe natomiast – poza

realizacją ogólnych funkcji wynikających ze sprawowania

władzy państwowej w terenie – koordynują działalność

samorządów miejskich i rejonowych.

Samorządy miejskie, które zostały bezpośrednio

podporządkowane władzy centralnej, realizują zadania

przewidziane dla obu grup samorządów.

Rada

Najwyższym organem samorządu jest pochodząca z wyboru

Rada. Jej kompetencje ujęto w sposób rozszerzający,

stanowiąc iż może rozpatrywać wszystkie kwestie w

ramach zadań samorządu. Jest równocześnie organem

nadrzędnym wobec wszystkich innych instytucji

samorządowych. Część spraw odniesiono do wyłącznej

właściwości Rady. Zaliczono do nich m.in. Uchwalanie

regulaminu samorządu, określanie struktury

administracyjnej samorządu i jego podział terytorialny,

przyjmowanie programów rozwoju terenu, tworzenie

(likwidację) przedsiębiorstw lokalnych. W granicach nie

zastrzeżonych przez ustawy (lub Gabinet Ministrów) dla

innych organów, Rada jako jedyny organ samorządowy jest

uprawniona do określania wysokości opłat i podatków

lokalnych, ustalania zasad korzystania z bogactw

naturalnych oraz warunków prywatyzacji majątku.

Tryb działania Rady

Rada obraduje na posiedzeniach, którym przewodniczy wybierany z grona

radnych przewodniczący. Posiedzenia dla swojej prawomocności

wymagają obecności ponad połowy członków. Posiedzenia Rady są

otwarte i mogą w nich uczestniczyć zarówno mieszkańcy, kierownictwo

instytucji i przedsiębiorstw znajdujących się na danym terenie, jak i

dziennikarze.

Dla wyeliminowania procesów korupcyjnych ustawa szczegółowo limituje

kwestie niepołączalności stanowisk oraz jawności statusu majątkowego.

Przewodniczący Rady może uzyskiwać dodatkowe dochody wyłącznie z

prowadzonej przez siebie działalności twórczej, naukowej lub

edukacyjnej. Radny natomiast (rady gminnej lub miejskiej) równocześnie

może piastować stanowiska jedynie w przedsiębiorstwach, instytucjach i

organach rewizyjnych, które pozostają na utrzymaniu budżetu

samorządowego lub też w inny sposób są powiązane gospodarczo z

samorządem. Ograniczenia te (w aspekcie otrzymywania wynagrodzenia)

rozciągają się na małżonka radnego, jego rodziców i dzieci.

Każdy członek Rady zobligowany jest dwa razy w roku do złożenia w Służbie

Dochodów Państwowych deklaracji majątkowej. Deklaracje są jawne dla

mieszkańców i mediów.

Komitety

W Radzie działają stałe komitety, których członkowie

są wybierani spośród radnych. Skład osobowy

komitetów powinien w maksymalnym stopniu

zapewniać reprezentację wszystkich sił politycznych

zasiadających w Radzie. Zgodnie z ustawą zawsze

powołuje się:

- Komitet ds. Finansowych

- Komitet ds. Społecznych

- Komitet ds. Edukacji i Kultury.

W samorządzie, którego minimum ¼ stanowią

cudzoziemcy, może zostać utworzony Komitet ds.

Cudzoziemców. Komitety obradują na posiedzeniach

zamkniętych.

Komisja Rewizyjna

W każdym samorządzie na okres kadencji

Rady (tj. na dwa lata) powoływana jest

komisja rewizyjna. W jej skład wchodzą

mieszkańcy proporcjonalnie do liczby

radnych wybranych z poszczególnych

partii i list wyborczych. Komisja

kontroluje wykorzystanie środków

finansowych i majątku samorządu.

Instytucje samorządowe

Pracą instytucji samorządowych na

bieżąco kieruje dyrektor wykonawczy

(lub przewodniczący Rady, jeśli

dyrektor nie został powołany)

powoływany przez Radę na wniosek

jej przewodniczącego. Dyrektor nie

może być radnym.

Podstawą ekonomiczną działalności

samorządu jest jego własność, podległy

majątek oraz środki finansowe

pochodzące z podatków, dotacji,

kredytów, lokalnych ceł, opłat, kar, a

także zyski z działalności gospodarczej

prowadzonej przez przedsiębiorstwa

samorządowe i dobrowolne celowe

wpłaty mieszkańców.

Przychody samorządów

łotewskich

Przychody samorządów na Łotwie to w połowie

podatki lokalne oraz udział w podatkach

krajowych, z czego: w całości w podatku od

nieruchomości, w 73% w podatku

dochodowy, w 60% w podatku od zasobów

naturalnych oraz w 25% w podatku od

hazardu. Drugim źródłem przychodów są

środki z budżetu państwa – ok. 33%, a

następnie: sprzedaż dóbr i usług – ok. 9%, a

także fundusz stabilizacyjny – ok. 7%, oraz

inne dochody.

Bibliografia:



Broszura

Samorządy w Unii

Europejskiej,

Warszawa 2007.



Zieliński J.,

Systemy konstytucyjne

Łotwy, Estonii i Litwy,

Warszawa

2000.

Document Outline