Charakterystyka
składników krwi
Dorota Król
Dział Preparatyki Krwi
Regionalne Centrum Krwiodawstwa
i Krwiolecznictwa w Katowicach
2014
Charakterystyka
składników krwi
Dorota Król
Dział Preparatyki Krwi
Regionalne Centrum Krwiodawstwa
i Krwiolecznictwa w Katowicach
2014
Wszystkie procedury związane
z pobieraniem, przetwarzaniem,
przechowywaniem oraz transportem krwi
i jej składników zmierzają do:
Podtrzymania żywotności i funkcji krwi
i jej składników.
Powstrzymania zmian fizycznych
powodujących zniszczenie tych
składników.
Ograniczenia procesu namnażania się
bakterii.
Głównymi wskazaniami do przetaczania krwi i
jej składników jest przywrócenie
i utrzymanie:
Zdolności przenoszenia tlenu.
Objętości krwi.
Czynności układu hemostazy.
Czynności komórek krwinek
białych.
Podczas przechowywania krwi w stanie płynnym
zachodzą w niej liczne zmiany:
Spadek zdolności przenoszenia tlenu.
Utrata żywotności krwinek czerwonych.
Obniżenie aktywności hemostatycznej
czynników krzepnięcia (cz. V, VIII).
Utrata zdolności funkcjonalnych i rozpad
krwinek płytkowych i białych (po 24 godz.
niewielkie ilośći żywych krwinek
płytkowych i białych).
Podczas przechowywania krwi w stanie płynnym
zachodzą w niej liczne zmiany:
Powstanie mikroagregatów
.
Uwalnianie składników
wewnątrzkomórkowych
(K,
proteazy leukocytarne).
Aktywacja pewnych czynników
osoczowych
(kalikreina)
Krew Pełna Konserwowana(KPK)
1 jednostka KPK zawiera 450 ml (+/- 10%) krwi pobranej
od dawcy, zmieszanej z odpowiednią objetością płynu
koserwującego (około 63 ml)
Zatosowane płyny konserwujące i
termin przechowywania:
•CPD
- 21 dni
•CPDA -1
- 35 dni
Temperatura przechowywania:
od +2°C do +6
°C
Krew Pełna Konserwowana (KPK)
Efektywność przetaczania:
przy wyznaczeniu maksymalnego
dopuszczalnego czasu przechowywania
kierowano się wymogiem odzyskania 75%
krwinek czerwonych w krwioobiegu po 24
godzinach od momentu ich przetoczenia
Krew Pełna Konserwowana (KPK)
dawkowanie i sposób przetaczania
Przetoczenie 1 jednostki dorosłemu biorcy -
wzrost hemoglobiny o około 1 g/dl (10 g/l)
Przetoczenie 1 jednostki dorosłemu biorcy -
wzrost hematokrytu o około 0,03 - 0,04
(3 - 4%)
dzieci (porcje pediatryczne), przetoczenie
KPK w ilości 8 ml/kg w.c. - wzrost
hemoglobiny o około 1 g/dl (10 g/l)
Preparatyka Krwi Pełnej Konserowanej (KPK)
KPK - 1j
(475 – 565 ml)
KKCz - 1j
(200 – 400 ml)
KKP – 1j
(50 - 65 ml)
Osocze - 1j
(od 150 ml)
Metody prepartyki
Układ zamknięty – termin ważności krwi
i jej składników zależy od płynów
konserwujących, charakterystyki
składnika i temperatury przechowywania.
Układ otwarty - termin ważności krwi
i jej składników zależy od temperatury
przechowywania bazowych składników
(temp. +4°C - 8 godzin, temp. +22°C - 6
godzin).
Metody prepartyki
Wirowanie
Przemywanie
Afereza
Zlewanie
Mrożenie
Rozmrażanie
Precypitacja
Filtracja
Napromieniowanie
Inaktywacja
patogenów
Koncentrat Krwinek Czerwonych (KKCz)
Jedna jednostka KKCz, to składnik krwi
uzyskany po usunięciu większości osocza z
jednej jednostki KPK, zawiera wszystkie
krwinki czerwone obecne w 1j KPK oraz
w zależności od warunków wirowania, różną
ilość płytek i leukocytów.
Objętość KKCz wynosi 280ml +/-50ml,
lub 280ml +/- 50ml +RW (100ml), lub
jest zależna od zastosowanego systemu
preparatyki (manualny, automatyczny)
Rodzaje KKCz (podstawowe)
•Koncentrat Krwinek Czerwonych /
CPDA
•Koncentrat Krwinek Czerwonych /
RW*
•Koncentrat Krwinek Czerwonych bez
kożuszka leukocytarno - płytkowego z
RW*
*roztwór wzbogacający (np.
ADSOL, SAGM)
Koncentrat Krwinek Czerwonych (KKCz)
Zatosowane płyny konserwujące i termin
przechowywania
• CPD
- 21 dni
• CPDA -1
- 35 dni
• CPD/RW
- 42 dni
Temperatura przechowywania:
od +2°C do +6
°C
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP) - metoda
manualna
Jedną jednostkę KKP stanowią krwinki płytkowe
uzyskane przez odpowiednie odwirowanie jednej
jednostki KPK
•
KKP z osocza bogatopłytkowego
• KKP z kożuszków leukocytarno -
płytkowych
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP) -
metoda manualna
1 j KKP zawiera od 0,45 do 0,95 x 10
11
(średnio 0,6 x 10
11
) krwinek płytkowych
zawieszonych w >40 ml osocza.
Zawiera również:
• 0,05 - 1,0 x 10
9
leukocytów
• 0,2 - 1,0 x 10
9
erytrocytów.
Liczba elementów komórkowych zależy
od sposobu preparatyki.
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP)
Przechowywanie i termin ważności
Temperatura przechowywania -
od +20°C do +24°C, stale mieszając.
Pojemniki standardowe - 3 dni.
Pojemniki oddychające - 5 dni
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP) - zlewany
Zazwyczaj zlewany KKP sklada się
z 4 - 8 pojedynczych jednostek ,
zawiera od 2,4 do 5,0 x 10
11
płytek
krwi
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP) - zlewany
Można łączć ze sobą wyłącznie KKP
identyczne w układzie ABO.
Dla biorcy Rh ujemny należy łączyć
wyłącznie jednostki o Rh ujemnym.
Dla biorcy Rh dodatni można łączyć
zarówno jednostki Rh ujemne i
dodatnie.
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKPaf) -
otrzymany metodą aferezy - trombafereza
KKPaf - jest to składnik krwi
wyizolowany przy użyciu separatora
komórkowego
z odpowiedniej objętości krwi jednego
dawcy.
Przy użyciu separatorów można
uzyskać KKP o liczbie krwinek
płytkowych
od 3,0 do 8,0 x 10
11
.
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP)
Standardowe dawki krwinek
płytkowych
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP)
Porównanie
KKP
Osocze Świeżo Mrożone (FFP)
•
Jest to składnik krwi otrzymany
metodą manualną (odpowiednie
odwirowanie KPK) lub automatycznej
plazmaferezy i całkowicie zamrożone
przed upływem 6 (afereza) –
8 (z KPK) godzin od chwili pobrania
krwi.
Osocze Świeżo Mrożone (FFP)
Jedna jednostka FFP zawiera wszystkie
stabilne czynniki układu krzepniecia,
albuminę, globuliny oraz nie mniej niż 70%
pierwotnej zawartości czynnika VIII i
podobną zawartość pozostałych labilnych
czynników krzepnięcia.
Osocze Świeżo Mrożone (FFP)
FFP nie powinno zawierać przeciwciał
odpornościowych o znaczeniu
klinicznym.
Osocze Świeżo Mrożone (FFP)
Przechowywanie i termin ważności;
Rozmrożony FFP nie może być
powtórnie zamrożony.
Osocze traci ważność po upływie 6
godzin
od chwili rozmrożenia.
Osocze Świeżo Mrożone (FFP)
Środki ostrożności podczas stosowania
Należy przetaczać FFP zgodnie w zakresie grup
układu ABO z biorcą.
Osocze musi być rozmrażane w temp. +37°C,
przy użyciu sprzętu umożliwiającego kontrolę
temperatury rozmrażania.
Po rozmrożeniu należy sprawdzić szczelność
pojemnika.
Nie należy przetaczać osocza, jeśli po całkowitym
rozmrożeniu w pojemnikach są nierozpuszczone
strąty.
Przemywanie komórkowych składników krwi
Przemywanie fizjologicznym roztworem NaCl ma na celu
usunięcie wszystkich białek osocza.
•
Eleminuje też znaczną ilość leukocytów,
krwinek płytkowych oraz
mikroagregatów.
• Nie zabezpiecza przed alloimmunizacją
antygenami HLA.
• Powoduje pewne straty krwinek
czerwonych.
Przemywanie komórkowych składników krwi
Hematokryt przemywanego KKCz powinien być
dostosowany do wymagań klinicznych (od 70 do
80%).
W koncentratach krwinek płytkowych zawiera
taką samą ilość elementów komórkowych jak
składnik macierzysty
Komórkowe składniki krwi mogą być zawieszone
również w roztworach wzbogacających
Przemywanie komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
Przemywany Koncentrat Krwinek
Czerwonych (PKKCz):
• temp. przechowywania: od +2 do +6°C
• przemywany w systemie otwartym - 8
godz.
od chwili zakończenia produkcji
• przemywany w systemie zamkniętym - 24
godz. od chwili zakończenia produkcji
Przemywanie komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
Przemywany Koncentrat Krwinek
Płytkowych (PKKP):
• temp. przechowywania od +20 do +24°C,
ciągle mieszając
• PKKP powinien być przetoczony jak
najszybciej, nie później jednak niż w ciągu 2
godz. od chwili zakończenia preparatyki
• roztwór NaCl nie zapewnia odpowiednich
warunków do przechowywania krwinek
płytkowych.
Filtracja komórkowych składników krwi
Zastosowanie filtrów antyleukocytarnych zapobiega wielu
powikłaniom potransfuzyjnym wywołanym przez krwinki
białe obecne w krwi i jej składnikach
Składniki krwi uzyskane przez usunięcie
leukocytów z jednej jednostki KPK, KKCz,
KKP.
Nie powinien zawierać więcej niż 1 x 10
6
krwinek białych w jednostce.
Filtracja komórkowych składników krwi
Ubogoleukocytarne składniki krwi zmniejszają
ryzyko alloimmunizacji antygenami HLA
i związanych z nimi powikłań: niehemolityczne
odczyny gorączkowe, oporność na transfuzje
płytek.
Filtracja ogranicza możliwość przeniesienia
niektórych infekcji wirusowych (CMV, HTLV I/II).
Filtracja przed przechowywaniem składników krwi
zmniejsza zawartość uwalnianych cytokin.
Filtracja komórkowych składników krwi
Rodzaje filtracji
Filtracja przyłóżkowa w czasie transfuzji
składnika krwi.
Filtracja laboratoryjna - wykonywana
w regionalnych centrach krwiodawstwa
w trakcie przechowywania skladników krwi.
Filtracja przed przechowywaniem składników
krwi. Pojemniki do poboru z wbudowanym
integralnie filtrem (filtracja on - line).
Filtracja komórkowych składników krwi
Zawartość leukocytów w poszczególnych
składnikach krwi
Krew Pełna Konserwowana (KPK)
3,0 x 10
9
Koncentrat Krwinek Czerwonych (KKCz)
3,0 x 10
9
Przemywany KKCz (PKKCz)
2,5 x
10
8
Rozmrożony KKCz (RKKCz)
5,0 x 10
7
Koncentrat Krwinek Płytkowych (KKP)
<5,0 x 10
7
Ubogoleukocytarny KKCz (UKKCz)
<1,0
x 10
6
Ubogoleukocytarny KKP (UKKP)<1,0 x
10
6
Filtracja komórkowych składników krwi
Czynniki wpływające na przbieg filtracji
Rodzaj
filtra:
materiał,
ładunek
powierzchni filtra, mechanizm eliminacji
krwinek białych.
Składnik krwi: początkowa ilość krwinek
białych,
czas
przechowywania
przed
filtracją.
Metoda filtracji: przed lub w czasie
preparatyki, w czasie przechowywania
składnika krwi, czas filtracji, prędkość
przepływu, temperatura składnika krwi oraz
w przypadku krwinek płytkowych ich
aktywacja.
Filtracja komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
temp. przechowywania od +2 do +6°C
filtrowany w systemie otwartym - 8 godz. od
chwili zakończenia produkcji
filtrowany w systemie zamkniętym - zgodnie z
terminem ważności macierzystej jednostki KKCz
do filtracji przeznaczamy KKCz przechowywany do
48 godzin lub do 5 dni od momentu poboru krwi
Ubogoleukocytarny Koncentrat Krwinek
Czerwonych (UKKCz)
Filtracja komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
przechowywać w temp. od +20 do +24°C, stale
mieszając
filtrowany w systemie otwartym - 6 godz. od
chwili zakończenia produkcji
filtrowany w systemie zamkniętym - zgodnie z
terminem ważności macierzystej jednostki KKP
do filtracji przeznaczamy KKP przechowywany do
6 godzin od wyprodukowania
Ubogoleukocytarny Koncentrat Krwinek
Płytkowych (UKKP)
Napromieniowanie komórkowych składników krwi
Napromieniowanie hamuje zdolność proliferacyjną limfocytów T,
co umożliwia zapobieganie potransfuzyjnej reakcji “przeszczep
przeciw biorcy”- GvHD. Nie obniża zdolności immunogennych
innych krwinek białych i nie zapobiega immunizacji antygenami
HLA.
Napromieniowanie komórkowych składników krwi
Składniki krwi są poddane działaniu dość
dużej dawki promieniowania jonizującego.
Optymalna wielkość dawki centralnej
powinna wynosić 25 Gy a minimalna
w każdym punkcie 15 Gy.
Napromieniowanie komórkowych składników krwi
Napromieniowaniu poddawane są komórkowe
składniki krwi, które są bezpieczne i mogą być
przeznaczone do ogólnego stosowania.
Nie ma potrzeby napromieniować osocza,
krioprecypitatu oraz koncentratów czynników
krzepniecia.
Składniki krwi są napromieniowane w specjalnych
irradiatorach, w których źrodłem promieniowania
zwykle jest cez 137, lub kobalt 60.
Napromieniowanie komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
temp. przechowywania od +2 do +6°C
do napromieniowania przeznaczamy KKCz
niestarszy niż 14 dniowy, po napromieniowaniu
należy go przetoczyć w ciągu 28 dni od daty
pobrania
porcje pediatryczne (dla płodów, wcześniaków,
noworodkówi) powinny być przetoczone do 24
godzin po napromieniowaniu
Napromieniowany Koncentrat Krwinek
Czerwonych (NKKCz)
Napromieniowanie komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
temp. przechowywania od +20 do +24°C, stale
mieszając
termin przydatności napromieniowanego KKP
pozostaje taki sam jak dla składnika wyjściowego
KKP może by napromieniowany w czasie 5 dni od
daty produkcji i przetaczany w ciągu tych 5 dni
Napromieniowany Koncentrat Krwinek
Płytkowych (NKKP)
Mrożenie komórkowych składników krwi
Połączenie elementów komórkowych krwi
z odpowiednim płynem krioochronnym;
glicerolem
dla krwinek czerwonych lub DMSO dla płytek
krwi
i zamrożenie w utraniskiej temperaturze
od -80°C do -196°C
Cele zastosowania kriokonserwacji:
• bankowanie erytrocytów o rzadkim
fenotypie
• transfuzje autologiczne
• jako rezerwa KKP w przypadku braku
świeżych
• krew do szczepień
Mrożenie komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
Przechowywanie przez 10 lat i dłużej w dwóch
zakresach temperatur: -80°C i w -196 °C
Po rozmrożeniu KKCz jest przepłukiwany
i zawieszony w roztworze soli fizjologicznej lub
w roztworze wzbogacającym, zachowuje ważność
przez 8 godzin, do czasu przetoczenia musi być
przechowywany w temp. od +2 do +6 °C
Koncentrat Krwinek Czerwonych
(MKKCz, roz. KKCz)
Mrożenie komórkowych składników krwi
Przechowywanie i termin ważności
Przechowywanie przez 2 lata w temperaturze
-140 °C i 12 miesięcy w temperaturze -80 °C
Po rozmrożeniu KKP jest przepłukiwany i
zawieszony w roztworze soli fizjologicznej,
zachowuje ważność przez 2 godziny, do czasu
przetoczenia musi być przechowywany w
temperaturze od +22 do +24 °C.
Koncentrat Krwinek
Płytkowych
(MKKP, roz. KKP)
Krew Pełna Rekonstytuowana
Jest to składnik krwi uzyskany przez resuspendowanie krwinek
czerwonych grupy O w osoczu grupy AB lub identycznym z
grupą krwi biorcy
.
Krew Pełna Rekonstytuowana
Krwinki
Krwinki
czerwone
czerwone
grupy
grupy
0
0
o antygenach
o antygenach
układu Rh zgodnych z krwią dziecka.
układu Rh zgodnych z krwią dziecka.
Jeżeli przyczyną immunizacji były inne
Jeżeli przyczyną immunizacji były inne
antygeny krwinek czerwonych - wybór
antygeny krwinek czerwonych - wybór
krwinek determinują przeciwciala
krwinek determinują przeciwciala
wytworzone przez matkę.
wytworzone przez matkę.
W każdym przypadku należy przygotować
W każdym przypadku należy przygotować
składnik krwi
składnik krwi
z krwinek czerwonych o
z krwinek czerwonych o
fenotypie wskazanym przez pracowni
fenotypie wskazanym przez pracowni
ę
ę
serologiczną
serologiczną
Krew Pełna Rekonstytuowana
Transfuzja wymienna u noworodków.
Masywne transfuzje u noworodków i małych
dzieci.
Wskazania do
stosowania
:
Przechowywanie i termin ważności:
8 godzin w temp. od +2 do
+6°C
Krew Pełna Rekonstytuowana
Środki ostrożności podczas stosowania:
kontrola szybkości transfuzji (aby uniknąć
gwałtownych zmian objętości krwi).
KKCz ubogoleukocytarny i nie starszy
niż pięciodniowy.
Gotowy składnik musi być
napromieniowany.
KKP rekonstytuowany
• Otrzymuje się go przez usunięcie osocza z
KKP
i zawieszenie płytek w osoczu.
• RKKP może być stosowany dla każdego
biorcy, bez względu na posiadaną przez niego
grupę krwi.
• Decyzja o konieczności stosowania RKKP nie
powinna opierać się wyłącznie na niskiej
liczbie płytek krwi u chorego.
KKP rekonstytuowany
Składnik ten może być stosowany jako rezerwa,
w razie braku danej grupy pacjenta.
Przechowywanie i termin ważności:
6 godzin w temp. od +22 do
+24°C
KKP rekonstytuowany - -
zachowanie reguł serologicznych
Biorca grupy AB Rh+ może otrzymać
krwinki płytkowe grupy 0 Rh+, 0 Rh-, A Rh+,
A Rh-, B Rh+, B Rh- zawieszone w osoczu
grupy AB
Biorca grupy AB Rh- może otrzymać krwinki
płytkowe grupy 0 Rh-, A Rh-, B Rh-
zawieszone
w osoczu grupy AB
KKP rekonstytuowany -
zachowanie reguł serologicznych
Biorca grupy A Rh+ może otrzymać krwinki
płytkowe grupy 0 Rh+ lub 0 Rh- zawieszone
w osoczu grupy A
Biorca grupy A Rh- może otrzymać krwinki
płytkowe grupy 0 Rh- zawieszone w osoczu
grupy A
KKP rekonstytuowany -
zachowanie reguł serologicznych
Biorca grupy B Rh+ może otrzymać krwinki
płytkowe grupy 0 Rh+ lub 0 Rh- zawieszone w
osoczu grupy B
Biorca grupy B Rh- może otrzymać krwinki
płytkowe grupy 0 Rh- zawieszone w osoczu
grupy B
Biorca grupy 0 Rh+ może otrzymać wyłącznie
krwinki płytkowe grupy 0 Rh+ lub 0 Rh-,
przygotowanie uniwersalnego KKP jest, więc
niecelowe, podobna sytuacja ma miejsce w
przypadku biorcy grupy 0 Rh-, który może
otrzymać wyłącznie KKP grupy 0 Rh-
KONCENTRAT GRANULOCYTARNY (KG)
• Koncentrat Granulocytarny stanowią
zawieszone
w osoczu granulocyty, otrzymane od
jednego
dawcy metodą aferezy.
• Koncentrat Granulocytarny powinien
zawierać
nie mniej niż 1 x 10
10
granulocytów.
•
Zawiera
również
znaczną
ilość
zanieczyszczeń
komórkowych: pozostałe krwinki białe,
krwinki
czerwone oraz 3 – 7 x 10
11
krwinek
płytkowych.
KONCENTRAT GRANULOCYTARNY (KG)
Przechowywanie i termin ważności.
• KG powinien być przetoczony natychmiast
po otrzymaniu.
•Jeżeli jest to niezbędne, dopuszcza się
przechowywanie KG w temp. 20 - 24º C do
24 godzin od chwili zakończenia zabiegu
leukaferezy
(największa
aktywność
granulocytów do 8 godzin).
Krioprecypitat
Jest to frakcja krioglobulin uzyskanych z jednej jednostki osocza
świeżo mrożonego zagęszczona do około 25 ml (od 20 do 30 ml).
Zwiera większość czynnika VIII, czynnika von Willebranda, czynnik
XIII, fibrynogen.
Krioprecypitat
Przechowywanie i termin ważności
Krioprecypitat przechowywać w stanie
zamrożenia.
Termin ważności (liczony od daty pobrania)
zależy od temp. przechowywania i jest taki sam
jak dla osocza.
Do użytku klinicznego mogą być przeznaczone
wyłącznie jednostki podane uprzednio karencji,
co najmniej 16 tygodniowej.
Rozmrożony w temp. +37°C składnik nie może
być powtórnie zamrożony.
Środki ostrożności takie same jak dla osocza.
Inaktywacja składników krwi
inaktywacja (in- + aktywacja – łc.
activus ‘czynny’) biochem., fizjol.
■ utrata zdolności do aktywnego
działania substancji czynnej
■ działanie zmierzające do wstrzymania
lub zmniejszenia aktywności takiej
substancji
Fotoinaktywacja
Reakcja
fotodynamiczna
wytwarzanie
rodników tlenowych
(błękit metylenowy,
porfiryny,
ryboflawina
Reakcja fotochemiczna
związki penetrują
do komórki
i nieodwracalnie
modyfikują kwasy
nukleinowe wirusów
i leukocytów
(psoraleny)
Obie procedury wymagają światła
widzialnego lub UV
Inaktywacja czynników zakaźnych
w składnikach krwi
Procedura
KKCz
KKP
FFP
Solvent / detergent
-
-
+
Błękit metylenowy
-
-
+
Psolaren(S-59)
-
+
+
Ryboflawina
-
+
+
Inaktyna
+
-
+
FRALEs (S-303)
+
-
-
Zalety wprowadzenia inaktywacji
Brak ryzyka związanego
z wirusologicznym
okienkiem
diagnostycznym
Zabezpieczenie przed
znanymi czynnikami
zakaźnymi ale nie
badanymi rutynowo
Inaktywacja nieznanych
czynników zakaźnych
Zalety wprowadzenia inaktywacji
Zmniejszenie ryzyka
przeniesienia bakterii
Mniejsza ekspozycja
antygenowa leukocytów
Zmniejszenie częstotliwości
wystąpienia powikłania po
przetoczeniu składników
krwi
Bezpieczna transfuzja pojęciem
Bezpieczna transfuzja pojęciem
szerszym niż bezpieczeństwo
szerszym niż bezpieczeństwo
składników krwi
składników krwi
Dziękuję za uwagę