Osobowość
Charakterystyki osoby, które
wyjaśniają spójne wzorce zachowania
Teorie osobowości
Psychodynamiczna
Teoria cechowa
Fenomenologiczna
Poznawcza
Uczeniowa…
Mechanizmy obronne
mechanizm obronny
termin stosowany wobec różnego rodzaju trwałych
wzorców zachowań, których celem jest obrona
świadomości przed treściami wzbudzającymi niepokój.
(...) termin ten powinien być zarezerwowany dla
procesów (lub zachowań) nieświadomie
motywowanych, nieświadomie nabywanych i
rozwijanych w celu obrony ja czy ego przed różnego
rodzaju nieprzyjemnościami. W wielu podejściach
przyjmuje się istnienie dziesiątków mechanizmów
obronnych. Najczęściej wskazuje się na mechanizmy:
,
,
i
.
Klasyfikacja mechanizmów obronnych
osobowości wg P. Symondsa
1.Wyparcie
2. Mechanizmy polegające na ucieczce z sytuacji lękotwórczej:
fobie, regresja, fantazja, nadmierna aktywność psychoruchowa
różne mechanizmy ucieczkowe, jak opuszczanie pola wzbudzającego lęk, odsuwanie od siebie
przedmiotów zagrażających, zmiana tematu rozmowy
ucieczka w aktywność, np. praca, seks, życie towarzyskie
3. Mechanizmy zniekształcające źródło leku:
przemieszczenie
introjekcja
projekcja
agresja
różne cechy osobowości rozwinięte w celu leżących u ich podłoża uczuć niepewności lub niebezpiecznych
tendencji agresywnych (np. narcyzm, masochizm, perfekcjonizm, sztywność i niechęć do zmian)
4. Mechanizmy służące modyfikacji ekspresji impulsu:
sublimacja
reakcja upozorowana
tendencje obsesyjne
śmiech i humor
kompensacja
5. Zabiegi mające na celu wypróbowanie swoich możliwości oraz zbadanie powagi niebezpiecznego impulsu
6. Mechanizmy polegające na ponoszeniu kary za niedozwoloną ekspresję popędu lub impulsu:
autoagresja
ekspiacja
7. Autoerotyzm (jako źródło przyjemności w przypadku niemożności uzyskania satysfakcji i bezpieczeństwa w
kontaktach ze światem zewnętrznym)
wyparcie
w psychologii głębi, poczynając od klasycznego
modelu Freuda: hipotetyczne procesy lub czynności
psychiczne funkcjonujące w celu ochrony jednostki
przed myślami, impulsami i wspomnieniami, które
mogłyby wywołać
, obawę lub poczucie winy,
gdyby stały się świadome. Uważa się, że wyparcie
działa na poziomie nieświadomości; tzn. mechanizm
ten nie tylko utrzymuje daną treść umysłową przed
dotarciem do świadomości, ale samo jego
funkcjonowanie leży poza zasięgiem świadomości.
Wyparcie
W klasycznej teorii psychoanalitycznej uważa się, że jest
ono funkcją
i obejmuje kilka procesów:
a) wyparcie podstawowe, w którym prymitywne, zakazane
impulsy
są zablokowane i niedopuszczane do
świadomości;
b) wyparcie pierwotne, w którym treść umysłowa
wywołująca lęk jest siłą usuwana ze świadomości i
niedopuszczana do ponownego ujawnienia się;
c) wyparcie wtórne, w którym elementy mogące służyć
przypominaniu osobie o tym, co zostało poprzednio
wyparte, same zostają wyparte.
Ważny wniosek płynący z tej analizy jest taki, że to, co jest
wypierane, nie przestaje być aktywne, lecz egzystuje nadal
na nieświadomym poziomie, dając znać o sobie przez różne
projekcje w zamaskowanej, symbolicznej formie w snach,
czynnościach pomyłkowych i psychonerwicach.
regresja
Regresja to powrót do wcześniejszego poziomu
rozwojowego, zawierającego mniej dojrzałych reakcji i
zwykle niższy poziom aspiracji. To jeden z głównych
mechanizmów obronnych osobowości, w którym
jednostka cofa się, nawraca w swych zachowaniach do
reakcji wcześniejszych, odczuwanych przez nią
subiektywnie jako bardziej przyjemne, często
zmierzające do uzyskania większej opieki i oparcia.
Regresja jest mechanizmem obronnym występującym
w bardzo wielu jednostkach chorobowych, pojawia się
w stanach depresyjnych, znużenia, reakcjach
hipochondrycznych.
racjonalizacja
uzasadnianie lub usprawiedliwianie w
sposób racjonalny postaw i działań
(czynów) uwarunkowanych czynnikami
emocjonalnymi lub motywami, które
jednostka pragnie ukryć lub z których nie
zdaje sobie w pełni sprawy. Psychoanalitycy
uważają racjonalizację za mechanizm
obronny osobowości, redukujący lub
znoszący konflikty wewnętrzne.
projekcja
1. W psychoanalizie: jeden z mechanizmów obronnych Ego,
polegający na przypisywaniu innym ludziom własnych
negatywnych uczuć, cech lub motywów postępowania, które
zostały wyparte do podświadomości, ponieważ budziły lęk
bądź też z innych względów nie mogły być przez jednostkę
zaakceptowane; wg założeń psychoanalizy treści wyparte ze
świadomości funkcjonują dalej w podświadomych warstwach
osobowości; w przypadku projekcji ujawniają się one w
postaci nadmiernego uwrażliwienia na dostrzeganie nie
akceptowanych u siebie cech w zachowaniu innych osób,
prowadząc do nieadekwatnej interpretacji tych zachowań.
projekcja
2. W innych teoriach psychodynamicznych: proces nieświadomego
przypisywania własnych przekonań, wartości lub innych procesów
subiektywnych innym. Użycie to, typowe dla podejścia Melanie
Klein, ma inną konotację. Proces jest tutaj postrzegany jako
normalny aspekt rozwoju psychologicznego i nie musi
odzwierciedlać skłonności nerwicowych.
3. Postrzeganie zdarzeń i bodźców z otoczenia (zwłaszcza tych
niejednoznacznych) pod kątem własnych oczekiwań, potrzeb,
dążeń itd. Znaczenie to jest całkowicie neutralne w odniesieniu do
patologicznego aspektu projekcji. (...)
4. Przypisywanie innym własnych błędów i wad. Takie znaczenie
terminu na ogół przyjmuje się w mowie potocznej. Nie jest ono
prawidłowe pod względem specjalistycznym, ponieważ zostaje
zawężone do błędów i wad będących tylko jednym z elementów
znaczenia specjalistycznego.