Slajd 1

POWSTANIE I ROZWÓJ KURATELI

SĄDOWEJ DLA NIELETNICH



Angielskie „Common Law” (XIX w.) –

zawieszenie kary bądź jej wykonanie na okres

próby



W Polsce po I wojnie światowej powstało

sądownictwo dla nieletnich, powstali

opiekunowie sądowi



W sierpniu 1915 r. powstały sądy obywatelskie

w Warszawie. Potem w Lublinie i Łodzi



Do zadań opiekunów sądowych należało:

zbieranie informacji oraz opieka nad dzieckiem



1935 r. – pełnienie obowiązków kuratora

obywatelską funkcją honorową



1959 r. – powołanie zawodowych kuratorów dla

nieletnich

POWSTANIE I ROZWÓJ KURATELI

SĄDOWEJ DLA NIELETNICH



Kodeks karny z 1932 r. przewidywał trzy typy

nadzorów:



jako środek wychowawczy samoistny



w okresie zawieszenia pobytu w zakładzie

poprawczym na okres 1 roku do 3 lat



w okresie warunkowego zwolnienia z zakładu

poprawczego sprawowany jako opieka

następcza

POWSTANIE I ROZWÓJ KURATELI

SĄDOWEJ DLA NIELETNICH



M. Kopeć – Chrościcka wyróżnia w rozwoju

instytucji kuratora sądowego następujące

okresy:



Międzywojenny, tj. lata 1919 – 1939



Lata 1945 – 1959, tj. do czasu powołania

kuratorów zawodowych



Lata 1959 – 1978, tj. okres tworzenia sądów

rodzinnych



1979 r. – 13 maja 1983, tj. do dnia wejścia w

życie ustawy o postępowaniu w sprawach

nieletnich.

KURATOR SĄDOWY DLA

NIELETNICH:



sprawuje nadzór nad tymi nieletnimi, którzy

popełnili czyn karalny w wieku 13-17 lat i sąd

rodzinny orzekł wobec nich nadzór kuratora

jako środek wychowawczy,



nad nieletnimi w przypadku warunkowego

zwolnienia wychowanka z zakładu

poprawczego,



nadzór nad nieletnim w okresie jego

czasowego przebywania poza zakładem,



nieletni do 18. roku życia zagrożeni procesem

demoralizacji w środowisku, w którym

przebywają

KWALIFIKACJE KURATORA

ZAWODOWEGO:



obywatel polski



korzystający z pełni praw cywilnych i publicznych



nieskazitelność charakteru (postępowanie

zgodne z przepisami prawa i postawa moralna)



posiadający wykształcenie wyższe z zakresu

nauk pedagogiczno – psychologicznych,

socjologicznych lub prawnych albo inne studia

magisterskie i studia podyplomowe



stan zdrowia, który umożliwi wykonywanie

czynności kuratorskich



odbyta aplikacja kuratorska



zdany egzamin kuratorski

ZADANIA KURATORA

RODZINNEGO:



pełni funkcje wychowawcze i resocjalizacyjne



eliminowanie zaburzeń procesu socjalizacji

nieletniego przez ingerencję, dla jego dobra,

w życie rodziny, środowiska szkolnego oraz

rówieśniczego



nadzór nad sposobem wykonywania

obowiązków rodzicielskich – doradca rodziny,

organizator życia



zaspokajanie potrzeb dziecka oraz pomoc w

rozwiązywaniu jego problemów



kształtowanie właściwego dla rozwoju

dziecka środowiska kulturowego

CZYNNOŚCI ZAWODOWEGO

KURATORA SĄDOWEGO:



wspomagające sąd



organizacyjne



resocjalizacyjne



profilaktyczne



przyjmowanie sprawozdań ustnych od kuratorów

społecznych



bieżący przegląd korespondencji



podejmowanie działań o charakterze

interwencyjnym



podejmowanie działań związanych z

przygotowaniem sesji wykonawczych oraz

uczestnictwo w posiedzeniach wykonawczych

sądu.

METODA INDYWIDUALNYCH

PRZYPADKÓW:



bezpośredni wpływ na wychowanka



nawiązanie osobistych kontaktów i

budowanie więzi emocjonalnej



udostępnianie podopiecznemu świadczeń

społecznych



korzystanie z form pomocy oferowanej przez

środowisko lokalne

METODA INDYWIDUALNYCH

PRZYPADKÓW:



Na działanie kuratora w każdym konkretnym

indywidualnym przypadku składa się:



postępowanie diagnostyczne



sporządzenie planu postępowania

korekcyjnego i wychowawczego



prowadzenie indywidualnego przypadku

według opracowanego planu

WYWIADY ŚRODOWISKOWE:



Jest rozmową kierowaną i celową, połączoną z obserwacją warunków

bytowych i relacji zachodzących między uczestnikami postępowania.

Jest dla sądu rodzinnego bezcennym źródłem informacji.



Wywiady przeprowadzane w sprawach:



małżeńskich (rozwód i separacja)



zezwolenia na zawarcie małżeństwa



o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach rodzinnych



opiekuńczych małoletnich (jego danych i warunków środowiskowych)



kwalifikacji moralnych i wychowawczych w przypadku kandydata na

opiekuna małoletniego



nieletnich



nieobjętych nadzorem ( zebranie wiadomości o sytuacji rodzinnej

oraz o zachowaniu podopiecznego)



ustalenia sposobu adaptacji nieletniego w środowisku i udzielenie

mu stosownej pomocy (poza zakładem poprawczym).

WYWIADY ŚRODOWISKOWE:



Powinien obejmować kompletne informacje o

rodzinie, w tym:



charakterystykę środowiska rodzinnego,

poszczególnych członków rodziny,



charakterystykę warunków wychowawczych,

podejmowanych oddziaływań wychowawczych,



charakterystykę postaw rodzicielskich i ich wpływ

na zachowanie się dziecka,



opis relacji panujących w rodzinie, stosunku

rodziców do dzieci i dzieci do rodziców,



opis istniejących konfliktów w rodzinie,



propozycji najwłaściwszej reakcji sądowej na

zaistniałą sytuację

NADZORY:



w sprawach opiekuńczych



charakter ochronny i zabezpieczający



w sprawach nieletnich



samoistny środek wychowawczy



środek tymczasowy



środek o charakterze probacyjnym



w sprawach osób zobowiązanych do

przymusowego leczenia odwykowego

NADZÓR W SPRAWACH

OPIEKUŃCZYCH:



Art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i

opiekuńczego:

Jeśli dobro dziecka jest

zagrożone sąd wyda odpowiednie

zarządzenia.



Nadzorowanie przez kuratora sposobu, w jaki

rodzice dziecka likwidują przyczyny, które

doprowadziły do zagrożenia dobra dziecka i

w konsekwencji do ingerencji sądu



Nadzór realizowany systematycznie i trwa do

czasu trwałego usunięcia przyczyny uchybień



Nadzór taki bywa nadzorem tymczasowym

lub zabezpieczającym

NADZÓR JAKO SAMOISTNY

ŚRODEK WYCHOWAWCZY:



Środek ten może być wykonany do 21. roku

życia nieletniego



Jest stosowany przez sąd karny wobec osób

uznanych za dorosłe w rozumieniu kodeksu

karnego (popełnili występek po ukończeniu

lat 17, ale przed ukończeniem lat 18).

NADZÓR JAKO ŚRODEK

TYMCZASOWY:



Rozpoczyna się jeszcze w fazie

rozpoznawczej postępowania sądowego



Jest stosowany do czasu zakończenia

postępowania prawomocnym orzeczeniem



Stosowany jest czasowo

NADZÓR JAKO ŚRODEK

PROBACYJNY:



Przewiduje się:



warunkowe zawieszenie

umieszczenia w zakładzie

okres próby 1 – 3 lata

poprawczym

i stosowanie środków



warunkowe zwolnienie

wychowawczych

z zakładu poprawczego

stosowanie środków



warunkowe odstąpienie

wychowawczych i

od umieszczenia w zakładzie

określenie okresu 2 lat i

poprawczym

3 miesięcy, po upływie

którego orzeczenie

ulega

przedawnieniu

NADZÓR NAD OSOBAMI

ZOBOWIĄZANYMI DO LECZENIA

ODWYKOWEGO:



Postępowanie wykonawcze prowadzi się przez

2 lata



Po tym terminie sąd wydaje postanowienie o

umorzeniu postępowania



Kurator :



składa wnioski w sprawie zmiany postanowienia

co do rodzaju zakładu leczenia odwykowego



składa wnioski w sprawie orzeczenia ustania

obowiązku poddania się leczeniu



zawiadamia sąd o potrzebie podjęcia innych

niezbędnych czynności

MEDIACJE:

Sąd może skierować sprawę do mediacji jeśli:



Stwierdził widoki na utrzymanie małżeństwa



W każdym stanie sprawy o rozwód lub separację w celu

ugodowego sprawy w kwestiach spornych



W sprawach opiekuńczych, w których dopuszczalne jest

zawarcie ugody.

Przedmiotem mediacji może być:



Osiągnięcie pojednania małżonków



Sprawy związane z zaspokojeniem potrzeb rodziny



Alimenty



Sposób sprawowania władzy rodzicielskiej, kontakty z dziećmi



Sprawy majątkowe podlegające rozstrzygnięciu przez sąd



Sposób określenia wykonywania władzy rodzicielskiej

MEDIACJE:

Mediatorem może być:



Osoba fizyczna posiadająca zdolność do

czynności prawnych



Korzystająca z pełni praw publicznych



Nie może być mediatorem czynny zawodowo

sędzia



Ośrodki mediacyjne



Mediatorzy stali



Osoby wskazane przez sąd lub strony w

sprawie

WSPÓŁDZIAŁANIE Z INSTYTUCJAMI

LOKALNYMI I SAMORZĄDAMI W

ZAKRESIE:



organizowania doradztwa wychowawczego i

poprawczego



inspirowania i współrealizowania programów

zapobiegających ubóstwu i biedzie



inspirowania i realizowania programów

edukacyjno – profilaktycznych w środowisku

lokalnym



podejmowania działań wspierających rodzinę



wzbogacanie środowiska w instytucje

pomocy stałej i okresowej

INNE ZADANIA KURATORA:



Umieszczenie małoletniego w rodzinie

zastępczej lub placówce wychowawczej

(współpraca z PCPR)



Współpraca z sądem w ustanowieniu opieki

nad małoletnim



Współpraca z sądem w ustanowieniu opieki

nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie



Przymusowe odebranie osoby podlegającej

władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod

opieką.

NIESPRZYJAJĄCE WARUNKI

KURATELI SĄDOWEJ W POLSCE:



umiejscowieni w pionie pracowników

administracyjnych



stanowią pomocniczy organ sądu



podlegają sędziom



brak możliwości awansu w strukturze

pionowej i poziomej



brak różnorodnych wzorów motywacyjnych

sprzyjających efektywności wykonywanych

zadań.

ALTERNATYWA DLA AKTUALNEJ

SYTUACJI



opracowanie układu

nacisków i idących za nim

sankcji formalnych



sprawowanie kontroli

zewnętrznej



zmuszanie dziecka do

podjęcia określonych

obowiązków



czynności kontrolne

sprawdzające realizacje

oczekiwania i zakazy sądu



groźba zastosowania

przez sąd rodzinny innego

środka wychowawczego i

poprawczego



Podjęcie czynności
diagnostycznych –
wszechstronne rozpoznanie
sytuacji wychowawczej dziecka



Stosowanie środków
wychowawczych
dostosowanych do sytuacji
podopiecznego



Częste kontakty z dzieckiem,
jego rodzicami, szkołą, itd.



Zapoznanie się z dokumentami
dziecka, np. z poradni
wychowawczych i innych
instytucji, posiadającymi
informacje o nieletnim

Model kontrolno – represyjny:

Model wychowawczo -
resocjalizacyjny:

NOWE ROZWIĄZANIA



Konieczne jest poszukiwanie nowych

rozwiązań, które zmierzają do: (Kowalska –

Ehrlich)



odrzucenie charakteru kontrolnego kurateli



stworzenia zawodowo – społecznego aparatu

kuratorskiego



wyodrębnienia organizacyjnego kuratorów

sądowych w ramach organizacji sądownictwa

rodzinnego



więzi funkcjonalne i informacyjne (nie służbowe

i kontrolne) między kuratorem i sędzią

Document Outline