Poczucie własnej
Poczucie własnej
skuteczności
skuteczności
Dr Anna Andruszkiewicz
Dr Anna Andruszkiewicz
Katedra i Zakład Promocji
Katedra i Zakład Promocji
Zdrowia Collegium Medicum
Zdrowia Collegium Medicum
Poczucie własnej
Poczucie własnej
skuteczności
skuteczności
Dr Anna Andruszkiewicz
Dr Anna Andruszkiewicz
Katedra i Zakład Promocji
Katedra i Zakład Promocji
Zdrowia Collegium Medicum
Zdrowia Collegium Medicum
Dlaczego w poradnictwie zdrowotnym
Dlaczego w poradnictwie zdrowotnym
ważna jest teoria samoskuteczności?????
ważna jest teoria samoskuteczności?????
•
Dostarcza informacji jak skutecznie
Dostarcza informacji jak skutecznie
pomagać ludziom w procesie zmiany
pomagać ludziom w procesie zmiany
zachowań zdrowotnych.
zachowań zdrowotnych.
•
Proces zmiany jest wieloetapowy, trudny,
Proces zmiany jest wieloetapowy, trudny,
uwarunkowany wieloma czynnikami i
uwarunkowany wieloma czynnikami i
przebiega w warunkach utrudniających lub
przebiega w warunkach utrudniających lub
ułatwiających zmianę.
ułatwiających zmianę.
•
Samoskuteczność jest jednym z tych
Samoskuteczność jest jednym z tych
wyznaczników zachowania, który powinien
wyznaczników zachowania, który powinien
być uwzględniony przy planowaniu
być uwzględniony przy planowaniu
wdrażaniu strategii edukacji zdrowotnej w
wdrażaniu strategii edukacji zdrowotnej w
obszarach leczenia, pielęgnowania ,
obszarach leczenia, pielęgnowania ,
rehabilitacji , prewencji i promocji zdrowia.
rehabilitacji , prewencji i promocji zdrowia.
Poczucie własnej skuteczności
Poczucie własnej skuteczności
podstawy teoretyczne
podstawy teoretyczne
•
Wszelkie zachowania są powiązane z
Wszelkie zachowania są powiązane z
procesami intrapsychicznymi
procesami intrapsychicznymi
•
Wśród uwarunkowań osobistych ważną
Wśród uwarunkowań osobistych ważną
rolę odgrywa pojęcie własnej osoby i
rolę odgrywa pojęcie własnej osoby i
jego elementy, zwłaszcza poziom
jego elementy, zwłaszcza poziom
samooceny, poczucie własnej wartości
samooceny, poczucie własnej wartości
i poczucie własnej skuteczności , które
i poczucie własnej skuteczności , które
modyfikują motywację.
modyfikują motywację.
Pojęcie poczucia własnej
Pojęcie poczucia własnej
skuteczności
skuteczności
•
Wprowadził do literatury Albert Bandura jako
Wprowadził do literatury Albert Bandura jako
przedstawiciel koncepcji społeczno-poznawczej zajmował
przedstawiciel koncepcji społeczno-poznawczej zajmował
się modyfikacją zachowań ludzi w powiązaniu z procesami
się modyfikacją zachowań ludzi w powiązaniu z procesami
poznawczymi.
poznawczymi.
•
Stworzył definicję , która mówi że jest to
Stworzył definicję , która mówi że jest to
ogólny
ogólny
mechanizm psychologiczny warunkujący zmianę
mechanizm psychologiczny warunkujący zmianę
zachowania i efektywność podejmowanych działań,
zachowania i efektywność podejmowanych działań,
stanowiący ogniwo pośredniczące między
stanowiący ogniwo pośredniczące między
posiadaną wiedzą a zachowaniem. Wyraża
posiadaną wiedzą a zachowaniem. Wyraża
subiektywne przekonanie , na które składają się
subiektywne przekonanie , na które składają się
różne elementy osobowe i sytuacyjne . Na poziomie
różne elementy osobowe i sytuacyjne . Na poziomie
samoopisu ma ono postać przekonania, że jest się
samoopisu ma ono postać przekonania, że jest się
w stanie efektywnie przeprowadzić określoną
w stanie efektywnie przeprowadzić określoną
czynność , czyli osiągnąć oczekiwany wynik.
czynność , czyli osiągnąć oczekiwany wynik.
Pojęcie poczucia własnej
Pojęcie poczucia własnej
skuteczności
skuteczności
•
Natężenie poczucia własnej skuteczności
Natężenie poczucia własnej skuteczności
ma wpływ na samopoczucie oraz
ma wpływ na samopoczucie oraz
podejmowane przez ludzi działania.
podejmowane przez ludzi działania.
Wyższe poczucie własnej kompetencji
Wyższe poczucie własnej kompetencji
wiąże się z pozytywnymi emocjami,
wiąże się z pozytywnymi emocjami,
rozpoczynaniem oraz efektywniejszym
rozpoczynaniem oraz efektywniejszym
wykonywaniem zadań, w porównaniu z
wykonywaniem zadań, w porównaniu z
niskim poczuciem własnej kompetencji.
niskim poczuciem własnej kompetencji.
Pojęcie poczucia własnej
Pojęcie poczucia własnej
skuteczności
skuteczności
•
Osoby przekonane o małej własnej
Osoby przekonane o małej własnej
skuteczności odczuwają lęk, bezradność
skuteczności odczuwają lęk, bezradność
a smutek i przygnębienia są u nich
a smutek i przygnębienia są u nich
bardziej nasilone.
bardziej nasilone.
•
W badaniach przeprowadzonych
W badaniach przeprowadzonych
Bandurę okazało się, że wyższe poczucie
Bandurę okazało się, że wyższe poczucie
zwiększa motywację do działania i wiąże
zwiększa motywację do działania i wiąże
się z lepszymi osiągnięciami jednostki.
się z lepszymi osiągnięciami jednostki.
Współcześnie poczucie własnej
Współcześnie poczucie własnej
skuteczności stało się kluczowe w
skuteczności stało się kluczowe w
wielu dziedzinach:
wielu dziedzinach:
•
Psychologii społecznej
Psychologii społecznej
•
Organizacji i zarządzaniu
Organizacji i zarządzaniu
•
Psychopatologii
Psychopatologii
•
Promocji zdrowia, gdzie stanowi
Promocji zdrowia, gdzie stanowi
podstawowy wyznacznik
podstawowy wyznacznik
podejmowania i wprowadzania
podejmowania i wprowadzania
zmiany w zachowaniach zdrowotnych
zmiany w zachowaniach zdrowotnych
Pojęcie własnej skuteczności
Pojęcie własnej skuteczności
można traktować na dwa
można traktować na dwa
sposoby:
sposoby:
1.
1.
Szczegółowe
Szczegółowe
poczucie
poczucie
skuteczności dotyczące
skuteczności dotyczące
konkretnego zachowania
konkretnego zachowania
2.
2.
Uogólnione
Uogólnione
poczucie własnej
poczucie własnej
skuteczności , rozumiane jako cecha
skuteczności , rozumiane jako cecha
osobowości determinująca
osobowości determinująca
zachowanie w różnych sferach.
zachowanie w różnych sferach.
Źródła informacji, które budują
Źródła informacji, które budują
poczucie samoskuteczności
poczucie samoskuteczności
•
Wykonywanie zadań i czynności ( im więcej
Wykonywanie zadań i czynności ( im więcej
sukcesów tym większe poczucie swoich
sukcesów tym większe poczucie swoich
kompetencji)
kompetencji)
•
Doświadczenia zastępcze (obserwacja innych)
Doświadczenia zastępcze (obserwacja innych)
•
Stan fizjologiczny organizmu( wysoki poziom
Stan fizjologiczny organizmu( wysoki poziom
pobudzenia zaburza sprawne funkcjonowanie)
pobudzenia zaburza sprawne funkcjonowanie)
•
Perswazje werbalne ( mogą pochodzić od
Perswazje werbalne ( mogą pochodzić od
innych lub też od siebie samego,
innych lub też od siebie samego,
dasz radę.)
dasz radę.)
Znaczenie poczucia własnej
Znaczenie poczucia własnej
skuteczności dla zachowania
skuteczności dla zachowania
•
Teoria społecznego uczenia się,
Teoria społecznego uczenia się,
kładzie nacisk na aspekt poznawczy i
kładzie nacisk na aspekt poznawczy i
głosi, że człowiek podejmuje się
głosi, że człowiek podejmuje się
działań lub dokonuje zmianę pod
działań lub dokonuje zmianę pod
wpływem oczekiwań lub zaistniałej
wpływem oczekiwań lub zaistniałej
sytuacji życiowej. Zaangażowanie się
sytuacji życiowej. Zaangażowanie się
w różne zachowania wymaga trzech
w różne zachowania wymaga trzech
typów przekonań.
typów przekonań.
Typy przekonań
Typy przekonań
1.
1.
Oczekiwanie dotyczące sytuacji
Oczekiwanie dotyczące sytuacji
( przekonanie, że spodziewana
( przekonanie, że spodziewana
zmiana zachowania jest dla osoby
zmiana zachowania jest dla osoby
wartościowa)
wartościowa)
2.
2.
Oczekiwanie wyniku działania
Oczekiwanie wyniku działania
( przekonanie , że zachowując
( przekonanie , że zachowując
się w określony sposób osiągnie się
się w określony sposób osiągnie się
zamierzony cel)
zamierzony cel)
3.
3.
Oczekiwanie własnej skuteczności
Oczekiwanie własnej skuteczności
(kompetencji)
(kompetencji)
Motywacyjna wartość poczucia
Motywacyjna wartość poczucia
własnej skuteczności
własnej skuteczności
•
Najważniejszym czynnikiem motywującym jest
Najważniejszym czynnikiem motywującym jest
głęboka wiara we własne kompetencje.
głęboka wiara we własne kompetencje.
•
Liczne badania wskazują, że poczucie własnej
Liczne badania wskazują, że poczucie własnej
skuteczności wpływa na wynik
skuteczności wpływa na wynik
podejmowanych działań.
podejmowanych działań.
•
Silne poczucie własnej skuteczności jest
Silne poczucie własnej skuteczności jest
zasobem , ułatwiającym rozpoczęcie
zasobem , ułatwiającym rozpoczęcie
wykonywania czynności , a także sprzyjającym
wykonywania czynności , a także sprzyjającym
ich kontynuacji.
ich kontynuacji.
•
Osoby przekonane o własnej skuteczności
Osoby przekonane o własnej skuteczności
częściej doświadczają sukcesów , osiągają
częściej doświadczają sukcesów , osiągają
efektywniejsze wyniki i odczuwają mniej
efektywniejsze wyniki i odczuwają mniej
negatywnych emocji
negatywnych emocji
Poczucie własnej skuteczności
Poczucie własnej skuteczności
a fizjologia
a fizjologia
•
Istnieje silny związek pomiędzy
Istnieje silny związek pomiędzy
poczuciem własnej skuteczności a
poczuciem własnej skuteczności a
poziomem katecholamin, norepinefryny i
poziomem katecholamin, norepinefryny i
epinefryny. Kiedy nasze przekonanie o
epinefryny. Kiedy nasze przekonanie o
własnej skuteczności jest silne,
własnej skuteczności jest silne,
katecholaminy utrzymują się na niskim
katecholaminy utrzymują się na niskim
poziomie. Kiedy przekonanie o własnej
poziomie. Kiedy przekonanie o własnej
skuteczności jest niezbyt silne poziom
skuteczności jest niezbyt silne poziom
norepinefryny i epinefryny wzrasta. Po
norepinefryny i epinefryny wzrasta. Po
podjęciu decyzji o niepodejmowaniu
podjęciu decyzji o niepodejmowaniu
potencjalnie niebezpiecznych czynności
potencjalnie niebezpiecznych czynności
ich poziom się obniża (Gerrig R., 2006).
ich poziom się obniża (Gerrig R., 2006).
W badaniach wykazano, iż poczucie własnej
W badaniach wykazano, iż poczucie własnej
skuteczności wiąże się z takimi
skuteczności wiąże się z takimi
zachowaniami zdrowotnymi jak
zachowaniami zdrowotnymi jak
•
zapobieganie niekontrolowanym
zapobieganie niekontrolowanym
zachowaniom seksualnym,
zachowaniom seksualnym,
•
podejmowanie regularnych ćwiczeń
podejmowanie regularnych ćwiczeń
fizycznych,
fizycznych,
•
kontrolowanie wagi i zachowań
kontrolowanie wagi i zachowań
związanych z jedzeniem,
związanych z jedzeniem,
•
zapobieganie lub porzucenie
zapobieganie lub porzucenie
wszelkiego rodzaju uzależnień.
wszelkiego rodzaju uzależnień.
Przerwa na małą kawę
Przerwa na małą kawę