Marta Kamińska

Spostrzegając drugiego człowieka (a także siebie samego)

podmiot

zawsze odbiera dwa rodzaje informacji:



informacje o własnościach spostrzeganego obiektu

(

deskryptywne

)



informacje o wartości (

afektywne

)

Niektóre podstawowe znaczenia pojęcia wartość:



przykre lub przyjemne

doznanie emocjonalne

(przyjemny, przykry)



ocena

obiektu (pozytywny, negatywny)



abstrakcyjny

standard stanu idealnego

obiektu lub klasy

obiektów (sprawiedliwość, patriotyzm)



ważność

obiektu dla podmiotu (moja rodzina, mój wróg)



użyteczność

obiektu do realizacji celu (dobry ołówek, zła

linijka)

Dwie reguły integrowania napływających

informacji (pochodne od odmiennej

organizacji poznawczej)

Zasada maksymalizowania

zgodności ewaluatywnej



Przewaga tej orientacji

występuje, gdy bądź nie jest

korzystne, bądź możliwe

posługiwanie się orientacją

deskryptywną:



gdy wymagana jest ocena

sytuacji a nie jej diagnoza



gdy bardzo silne

zaangażowanie, stąd orientacja

deskryptywna jest ze względu

na zbyt wysoki poziom

aktywacji niemożliwa



w sytuacjach niedoboru

informacji deskryptywnych, u

osób o mało sprawnym

aparacie intelektualnym, u

dzieci itp.

Zasada maksymalizowania

zgodności deskryptywnej



Przewaga tej orientacji,

gdy:



sytuacja wymaga diagnozy

obiektów i uaktywniona

zostaje norma

niesprzeczności

afektywnej



przy niewysokim poziomie

emocjonalnego

zaangażowania



przy dostatecznym

dostępie do informacji

deskryptywnych.

Dwie reguły integrowania napływających

informacji (pochodne od odmiennej

organizacji poznawczej) c.d.

Zasadniczy antagonizm tych dwóch form

orientacji nie oznacza jednak, że zawsze

uaktywnienie jednej z nich musi prowadzić

spadku regulacyjnej mocy drugiej. W wielu

sytuacjach obie te formy orientacji

wzajemnie się

wspomagają.

Podsumowanie



To co radykalizuje, czyni skrajnymi nasze

poglądy

i każe myśleć w kategoriach stereotypów, to

udział czynnika oceniającego w poznaniu.



Wbrew wielu poglądom orientacja afektywna

pełni w życiu jednostek, a także całych grup

społecznych, funkcję adaptacyjną.



O zdolności prawidłowego funkcjonowania

jednostki

(a pewnie i grup społecznych) decyduje nie

preferencja jednej czy drugiej orientacji, lecz

umiejętność przełączania się, gdy zachodzi taka

potrzeba, z jednej na drugą

Droga dolna i górna

wiodące do ciała migdałowatego

(Le

Doux 1966)

CIAŁO

MIGDAŁOWATE

BODZIEC
EMOCJONAL
NY

REAKCJA
EMOCJONAL
NA

KORA

SENSORYCZNA

droga górna

droga dolna

WZGÓRZE
SENSORYCZN
E



Informacja o bodźcu zewnętrznym dociera do ciała

migdałowatego bezpośrednio ze wzgórza (droga dolna),

jak i pośrednio przez korę. Droga bezpośrednia ze wzgórza

do ciała migdałowatego jest krótsza, a zatem przekaz

informacji jest szybszy, niż wtedy, gdy przebiega przez

korę.



Ponieważ dolna droga omija korę, niemożliwe jest

wykorzystanie działania kory. W rezultacie dolna droga

dostarcza ciału migdałowatemu nieprzetworzony obraz

bodźca. Jest to zatem droga szybka, która umożliwia

rozpoczęcie odpowiadania na potencjalne zagrożenie

zanim możemy się w pełni przekonać, co istotnie

reprezentuje bodziec. Może to być niezwykle przydatne w

niebezpiecznych sytuacjach.



Dolna droga jest odpowiedzialna za emocjonalne

reakcje, których nie rozumiemy. Mogą one wystąpić u

każdego, ale u ludzi z zaburzeniami emocjonalnymi mogą

stanowić dominujący sposób funkcjonowania

Podstawowe pojęcia



Swiadomość vs nieświadomość – zważywszy

stopniowalność świadomości i związane z nią kłopoty w

oddzieleniu tego co świadome i nieświadome, przyjmijmy,

że chodzi o to, czy podmiot zdaje sobie z czegoś sprawę,

czy nie, czy coś jest czy nie jest mu dane introspekcyjnie.



Armstrong – rozróżnił między:



świadomością minimalną – jaka towarzyszy nam nawet,

we śnie, kiedy odbieramy wrażena (np. hałas)



świadomością percepcyjną – przejawiającą się tym, że

podmiot coś dostrzega



Różne poziomy kontaktu człowieka ze światem:



recepcja - odbiór bodźców bez spostrzeżenia (o

wielkościach poniżej progów wrażliwości)



pecrepcja – spostrzeżenie bodźca. Do percepcji dochodzi

wtedy, gdy impuls zostanie przetworzony dzięki procesom

korowym, a dokładniej do pierwszych etapów percepcji

(powstanie wrażeń i odczuć) a następnie, rozpoznania

cech obiektów, kategoryzowania, dostrzegania relacji,

wnioskowania, prognozowania.

Podstawowe pojęcia (cd)



Progi pobudzenia, wrażliwości, podniety czy

detekcji – pojęcia wprowadzone po to, by

określić relację między obiektywnie istniejącym

bodźcem i jego subiektywnym odbiorem



Progi świadomości – wartości bodźców nie

docierających do świadomości (choć mogą mieć

one także charakter nadprogowy)



Underwood i Bright (1996) rozróżniają:



obiektywne progi dyskryminacji – realne

wpływy określonych bodźców na

funkcjonowanie



subiektywne progi dyskryminacji – zdawanie

sobie sprawy z obecności bodźców.

Samooszukiwanie

(model Greenwalda, 1986)



Pewne napotkane bodźce są poddawane

analizie zarówno

nieświadomej

, jak i

świadomej

, przy czym analiza nieświadoma

jest wcześniejsza.



Analiza

nieświadoma

prowadzi do

identyfikacji zagrażających aspektów

bodźca (np. moje serce jest bliskie zawału).



Analiza

świadoma

nie prowadzi jednak do

tych samych wniosków



Wcześniejsze analizy zjawiska samoszukiwania nie

prowadzą do zniknięcia paradoksu (analiza Fingarette,

1969, analiza Gura i Sackeima, 1979)

Samooszukiwanie

(model Greenwalda, 1986)

Poziomy reprezentacji – nieparadoksalne wyjaśnienie zjawiska

samooszukiwania

Trzeba odrzucić założenie, że systemy nieświadomy i świadomy są zdolne

do tych samych

operacji umysłowych.

Czteropoziomowa struktura różnorodnych ludzkich zdolności

poznawczych:



I poziom

– analiza cech sensorycznych



II poziom

– identyfikacja obiektów, rozumienie słów



III poziom

– reprezentacje twierdzeniowe powiązane z wiedzą pojęciową



IV poziom

– wnioskowanie



Przykład: nieuświadamianie sobie przez pacjenta powagi choroby.

Analiza zdarzeń dochodzi do etapu III – reprezentacje twierdzeniowe typu:

„

Często odczuwam bóle i skurcze w klatce piersiowej”. Ale brak analizy na

poziomie IV:

pacjent

unika

bolesnych wniosków („To może być rak płuc”), a więc

niepożądane

informacje pozostają nieznane, a nie wyparte.

Mechanizmy orientacyjne a potrzeby

autoweryfikacji



Motyw autoweryfikacji – zatwierdzanie, uzgadnianie i

akceptowanie informacji o sobie. Preferowanie stanu

zgodności między napływającymi informacjami a samowiedzą.



Także potrzeba weryfikacji wiedzy o świecie



Istnieją liczne formy zachowania określane mianem

eksploracji lub poszukiwania nowości. W. Pisula (1998, por.

też 2001) ujęcie ich w hierarchiczny, integrujący system

odzwierciedlający filogenezę, ontogenezę i charakterystykę

czasową (wraz ze wzrostem ilości dostępnego czasu zwiększa

się rola procesów kontrolowanych, jak nie ma czasu to

automatyzmy, bo to adaptacyjne.

Nasza Teza:

Człowiek jest istotą, u której mogą funkcjonować

wszystkie

pokazane mechanizmy ukierunkowujące działania

Mechanizmy wartościowania a potrzeby

autowaloryzacji



Motyw autowaloryzacji – motyw

podwyższania własnej wartości,

selektywne poszukiwania pochlebnych

informacji o sobie i unikanie danych

negatywnych



Potrzeby waloryzacji świata



Wartościowanie siebie i świata może

być oparte bądź na afekcie, bądź na

standardach oceniania

Mechanizmy wartościowania a potrzeby

autowaloryzacji



Standardy oceniania



to wyartykułowane kryteria wartościowania mające postać kryteriów lub

wymiarów



porządkujących zjawiska ze względu na ich znak i znaczenie (Gołąb i

Reykowski)



leżą u podstaw formułowania przez nas sądów o rzeczywistości



Standardy

organizmalne

– powstają dzięki zdolności organizmu do reagowania

afektywnego na bodźce (głównie sensoryczne) – warunkowanie



Standardy

normatywne

– powstają dzięki obcowaniu społecznemu (uczeniu się

norm) To co akceptowane społecznie (+), to co nieakceptowane (-) – modelowanie

i stosowanie przymusu



Standardy

poznawcze



poznawczo – pragmatyczne

– ich powstanie związane jest z funkcjonowaniem

poznawczym. Walencja generowana jest w obrębie systemu poznawczego. (+) gdy

dopływające informacje zgodne z systemem, (-) gdy zakłócona równowaga.



aksjologiczne

– metareguły związane z koordynacją pozostałych standardów. Ich

pojawienie jest związane z umiejętnościami rozwojowymi człowieka.

Zdaniem Jarymowicz standardy te mogą mieć genezę afektywną bądź intelektualną. W

uzasadnieniu

ocen odwołujemy się bowiem do kryteriów, które uprzednio wyartykułowaliśny

kierując się:

emocjonalnym doświadczeniem wiedzą i przemyśleniami

Mechanizmy wartościowania a potrzeby

autowaloryzacji

AFEKTYWNEJ

Oparte na osobistym

doświadczeniu

Na tym, co człowiek widział,

słyszał, dotykał, odczuł jako

przyjemne, bądź przykre,

normalne, bądź nienormalne

Język doznań i odczuc:

Dobre to, co smaczne,

wygodne,

akceptowane przez opinię,

typowe,

dające siłę, moc wpływy

INTELEKTUALNEJ

Wykraczają poza

doświadczenie

są oparte na wiedzy o

stanach

i możliwych sytuacjach

oraz rozumieniu dobra i zła

język z użyciem pojęć

abstrakcyjnych

Dobre to, co postępowe,

sensowne

twórcze, konstruktywne,

szlachetne, demokratyczne,

wynegocjowane

STANDARDY O GENEZIE

Document Outline