Slajd 1

Onkologia

Dziedzina medycyny zajmująca się

schorzeniami nowotworowymi ich

diagnostyką i leczeniem.

Onkologia kliniczna

- dziedzina

medycyny

zajmująca się leczeniem

systemowym przyczynowym oraz

wspomagającym chorych na

nowotwory

. W

Polsce onkologia kliniczna jest podstawową

specjalnością lekarską

Nowotwór

Nowotwór

(

łac.

neoplasma

, skrót

npl

– z greckiego

neoplasia

) – grupa

chorób

, w których

komórki

organizmu

dzielą się w sposób niekontrolowany przez

organizm, a nowo powstałe

komórki nowotworowe

nie

różnicują się w typowe komórki

tkanki

Utrata kontroli nad podziałami jest związana z

mutacjami

genów

kodujących

białka

uczestniczące w cyklu

komórkowym:

protoonkogenami

antyonkogenami

Mutacje te powodują, że komórka wcale lub

niewłaściwie reaguje na sygnały z organizmu.

Powstanie nowotworu złośliwego wymaga kilku mutacji,

stąd długi, ale najczęściej bezobjawowy okres rozwoju

choroby. U osób z rodzinną skłonnością do

nowotworów część tych mutacji jest dziedziczona

Nowotwór pojęcia

podstawowe



Nowotwór, jeśli ma do tego odpowiednie warunki,

ciągle rośnie. Początkowo rozprzestrzenia się w obrębie

tkanki macierzystej, rozpychając jej komórki oraz

struktury pozakomórkowe, albo je naciekając i niszcząc.

Nadal rosnąc wykracza następnie poza jej granice,

niejednokrotnie deformując narząd i upośledzając jego

czynność.



Niektóre komórki nowotworu mogą odrywać się od

głównej jego masy i drogą krwionośną lub limfatyczną

przenosić się do innej tkanki wchodzącej w skład

innego, czasem bardzo oddalonego narządu. Mogą się

tam na trwałe "zakotwiczyć" i nadal dzieląc się, tworzyć

ognisko przerzutowe (tzw. przerzut).

Nowotwory pojęcia

podstawowe



Nowotwory łagodne

rosną i szerzą się w sposób

uporządkowany, zgodny z architekturą przypisaną tkance, z

której się wywodzą, bez naciekania i niszczenia najbliższego

otoczenia czy tkanek sąsiednich; nie wykazują też skłonności do

przerzutowania.



Nowotwory złośliwe

- przeciwnie - charakteryzują się często

dość bezładną, bo niemal niczym nie kontrolowaną proliferacją,

naciekaniem macierzystej tkanki, często niszczeniem jej;

wykazują skłonność do tworzenia ognisk przerzutowych



Zdarzają się także tzw.

nowotwory miejscowo złośliwe

zdolne do szybkiego

wzrostu

oraz naciekania otoczenia i jego

niszczenia, jednak nie wykazujące tendencji do przerzutowania.

Takimi nowotworami są na przykład glejaki, zróżnicowana grupa

nowotworów ośrodkowego układu nerwowego.

Nowotwór łagodny

(niezłośliwy)

Nowotwór łagodny niezłośliwy (z łacińskiego neoplasma

benignum) utworzony jest z tkanek zróżnicowanych i

dojrzałych, o budowie mało odbiegającej od obrazu

prawidłowych tkanek.

Jest dobrze ograniczony, często otorbiony, rośnie wolno,

rozprężająco (uciskając sąsiadujące tkanki), nie daje

przerzutów, a po należytym jego usunięciu nie powstaje

wznowa (ponowny rozrost nowotworu w tym samym

miejscu) - jest całkowicie wyleczalny.

Jego szkodliwy wpływ na ustrój może być spowodowany

wydzielaniem hormonu, krwawieniami, czy też

zamknięciem światła naczynia, uciskiem nerwu albo

umiejscowieniem w ważnym dla życia narządzie np. sercu,

rdzeniu kręgowym

Nowotwór półzłośliwy

Nowotwór półzłośliwy (z łacińskiego neoplasma

semimalignum) jest to nowotwór o miejscowej

złośliwości.

Charakteryzuje się dużą masą tkankową uciskającą

otoczenie, zdolnością naciekania i niszczenia otoczenia,

nawrotowością, zdolnością wszczepiania.

Praktycznie nie daje on przerzutów, ale zdolność ta

potencjalnie w nim istnieje i może ujawnić się nieraz

bardzo późno, po wielu zabiegach chirurgicznych i

wznowach.

Z tego względu nowotwory półzłośliwe wymagają

starannego podejścia chirurgicznego z uwzględnieniem

szerokich granic wycięcia.

Nowotwór złośliwy

Nowotwór złośliwy

(z łacińskiego

neoplasma malignum) wykazuje duży stopień

zaburzeń w zróżnicowaniu, dojrzewaniu i

budowie tkankowej oraz komórkowej.

Nie posiada torebki, rośnie szybko,

naciekająco, niszczy zaatakowane tkanki

.Wnika do naczyń, dając przerzuty odległe

drogą chłonną lub krwionośną.

Nie wycięty w granicach tkanek zdrowych, daje

wznowy

Pochodzenie nowotworów

złośliwych

- nabłonka gruczołowego nosi nazwę - rak gruczołowy

(adenocarcinoma);

- nabłonka płaskiego - rak płaskonabłonkowy (carcinoma

planoepitheliale);

- tkanki tłuszczowej - tłuszczakomięsak (liposarcoma);

- tkanki włóknistej - włókniakomięsak (fibrosarcoma);

- tkanki naczyniowej - złośliwy śródbłoniak krwionośny

(hemangiosarcoma);

- tkanki szpikowej - białaczka (leucemia);

- tkanki limfatycznej - ziarnica złośliwa

(lymphogranulomatosis maligna);

- zawiązków narządowych - struniak (chordoma);

- tkanki nerwowej - glejak (glioblastoma);

- tkanki barwnikotwórczej - czerniak złośliwy (melanoma

malignum);

- komórek zarodkowych - rozrodczak (dysgerminoma), itp

Pochodzenie nowotworów

niezłośliwych

- nabłonka powierzchniowego nosi nazwę -

brodawczak (papilloma);

- nabłonka gruczołowego - gruczolak

(adenoma);

- tkanki łącznej włóknistej - włókniak (fibroma);

- tkanki tłuszczowej - tłuszczak (lipoma);

- w niektórych guzach występują elementy

nabłonkowe i łącznotkankowe np.

gruczolakowłókniak (fibroadenoma).

Krzywa wzrostu

hipotetycznego guza

nowotworowego. Czas, w

którym guz staje się

widoczny, jest bardzo

późnym okresem jego

rozwoju.

Cechy nowotworu



Tkanka ustroju



Wzór tkanek zarodkowych,

regenaracyjnych lub rozrostowych



Ponadnormalny wzrost



Czynności charakterystyczne dla tkanki



Zdolność do różnicowania się i dojrzewania



Szkodliwy wpływ na ustrój



Stan nieodwracalny



Wzrost pozornie bezprzyczynowy

Rodzaje nowotworów



nowotwór łagodny

(

neoplasma benignum

)



nowotwór złośliwy

(

neoplasma malignum

)



nowotwór

anaplastyczny

(

neoplasma

anaplasticum

)



mięsak

(

sarcoma

)



rak

(

carcinoma

)



potworniak

(

teratoma

)



nowotwór miejscowo złośliwy

Etapy kancerogenezy – rozwoju

nowotworu



działanie czynników rakotwórczych



mutacja



intensywne mitozy zmienionych komórek



przerastanie zdrowych tkanek



angiogeneza



migracja



tworzenie przerzutów

Etapy rozwoju nowotworu 1



Inicjacja nowotworowa

– aktywacja

onkogenów

, pierwsze zmiany w aparacie genetycznym,

początkowo odwracalne lub naprawiane przez

mechanizmy molekularne.



Promocja nowotworowa

– utrwalenie się zmian

genetycznych w pojedynczych komórkach i

pojawienie się w nich

antygenów

nowotworowych jako wykładników

zmienionego

genotypu

fenotypu

nowo

powstałych komórek atypowych (czyli

nowotworowych).

Etapy rozwoju nowotworu 2



Progresja nowotworowa

– rozplem zmienionych

komórek nowotworowych, powielanie zmian

genetycznych w komórkach potomnych, ale bez

przekraczania błony podstawnej nabłonka (

dysplazja

i rak przedinwazyjny)



Rozplem niekontrolowany – atypowe komórki

wydzielają w sposób niekontrolowany

cytokiny

należące do tzw. czynników wzrostowych –

część z nich służy jako

markery nowotworowe

Etapy rozwoju nowotworu 3



Inwazja początkowa – przełamanie błony

podstawnej, początek

angiogenezy

nowotworowej,

lokalne naciekanie tkanki łącznej podścieliska.



Inwazja zaawansowana – pojawienie się oderwanych

atypowych komórek w krwi i chłonce, początek

reakcji

immunologicznych

ustroju na

fenotypowo

genotypowo

zmienione komórki i ich

antygeny

nowotworowe; często także naciekanie przez

ciągłość sąsiednich narządów, np. wzdłuż nerwów.

Etapy rozwoju nowotworu 4



Okres przerzutowania i uogólnionej choroby

nowotworowej – guz pierwotny staje się

źródłem

przerzutów

(

łac.

metastases

)

nowotworowych. W przypadku raków

przerzuty szerzą się najczęściej drogą naczyń

chłonnych, pojawiając się najpierw w

okolicznych

węzłach chłonnych

– stąd przy

leczeniu chirurgicznym wraz ze zmienionym

chorobowo narządem się je usuwa, później

także drogą krwionośną w narządach

odległych.

rak

Rak

(

łac.

carcinoma

, z łac.

cancer

– "rak, krab", z

gr.

καρκινος

karkinos

/ – "rak, krab morski") – nazwa

grupy

chorób

nowotworowych

będących

nowotworami złośliwymi

wywodzącymi się z tkanki

nabłonkowej

Nazwa ta odnosi się do guzów powstających z

nabłonków pochodzenia

ekto

lub

endodermalnego

oraz z nabłonka narządów moczowo-płciowych.

Nie są nazywane rakami nowotwory złośliwe

wywodzące się z "nabłonków" pochodzenia

mezodermalnego

, np.

śródbłonka

międzybłonka

błony maziowej

Patogeneza raka

Patogeneza

raków jest podobna do innych nowotworów

złośliwych. Ogólną ich przyczyną jest uszkodzenie

mechanizmów kontrolujących proliferację (rozrost) komórek

na poziomie gen etycznym i molekularnym i kumulacja

błędów genetycznych w kolejnych pokoleniach komórek

potomnych.

W przypadku raków uszkodzenie dotyczy komórek nabłonków

tworzących dany narząd, który ulega niekontrolowanemu

rozrostowi, wtórnie wciągając w rozrost tkanki podścieliska,

odżywiające patologiczny twór (tzw.

angiogeneza

nowotworowa).

Zwykle rozwój raka trwa nawet przez okres 20–30 lat, a

objętość zmienionych komórek nowotworowych (czyli masa

guza) w czasie zmienia się w sposób wy kładniczy (dobrym

modelem matematycznym jest tzw.

krzywa

Gompertza

Rak

Rak, podobnie jak inne nowotwory, może pojawić się w określonej

lokalizacji spontanicznie, lub być poprzedzony wystąpieniem

zmiany przedzłośliwej.

Zmiana przedzłośliwa względna jest taką zmianą morfologiczną

lub jednostką chorobową, na podłożu której – statystycznie

częściej niż to wynikałoby z oszacowania prawdopodobieństwa

przypadkowego – rozwija się nowotwór złośliwy.

Do takich zmian zalicza się np. modzelowaty

wrzód trawienny

żołądka,

wrzodziejące zapalenie jelita grubego

, niektóre

postacie metaplazji i szereg innych.

Zmianą przedzłośliwą bezwzględną jest natomiast stan, w którym

nowotwór złośliwy rozwija się prawie zawsze, pod warunkiem

dostatecznie długiego czasu jej trwania.

Przykładem stanu przedrakowego bezwzględnego jest mnoga

polipowatość rodzinna jelita grubego lub rogowacenie białe

krtani.

Metody rozpoznania

nowotworu złośliwego



BADANIA PODMIOTOWE



BADANIA RADIOLOGICZNE



ULTRASONOGRAFIA



WZIERNIKOWANIE



BADANIA CYTOLOGICZNE



BADANIA HISTOPATOLOGICZNE



BADANIE MARKERÓW

Metody leczenia nowotworów

złośliwych

Radykalne paliatywne

Chirurgiczne

Radioterapia

Chemioterapia

Immunoterapia

Hormonoterapia

Hipertermia miejscowa

Klasyfikacja TNM

Cecha T (guz pierwotny)



T 0

- brak pierwotnego guza

nowotworowego



Tis

- guz in situ - czyli w miejscu

powstania (w danym narządzie lub tkance)



- guz pierwotny niemożliwy do oceny.



T 1,2,3,4

kolejne stadia zaawansowania

guza pierwotnego - wzrost masy lub

rozległości

Klasyfikacja TNM

Cecha N (węzły chłonne)



N 0

- bez przerzutów w węzłach

chłonnych.



N 1,2,3

- wzrastające ilość

zmienionych nowotworowo węzłów

chłonnych.



- węzły niemożliwe do oceny

Klasyfikacja TNM

Cecha M (przerzuty odległe)



M 0

- nie stwierdza się przerzutów

odległych



- są przerzuty odległe



- nie można ocenić obecności

przerzutów

Klasyfikacja TNM odnosząca się

do procesu diagnostyczno-

leczniczego



cTNM

- klasyfikacja kliniczna (na podstawie

badań, przed podjęciem leczenia)



sTNM

- klasyfikacja śródoperacyjna (na

podstawie badań i oceny w trakcie zabiegu

operacyjnego)



pTNM

- klasyfikacja pooperacyjna (na podstawie

badań przed leczeniem operacyjnym, oceny

śródoperacyjnej i badania histopatologicznego)



rTNM

- klasyfikacja ponownego leczenia - ocena

rozwoju choroby w różnych etapach przebiegu w

trakcie leczenia za pomocą różnych metod

terapeutycznych

Stopnie złośliwości

nowotworów



Gx – niesprecyzowany



G1 – wysoko zróżnicowany



G2 – umiarkowanie zróżnicowany



G3 – nisko zróżnicowany



G4 - niezróżnicowany

Document Outline