Schorzenia 

Schorzenia 

chirurgiczne 

chirurgiczne 

wymagające 

wymagające 

intensywnej 

intensywnej 

terapii

terapii

Jakub Wiszniewski

 

 

Ból

 (łac. - dolor, gr. - algos, odyne) - 

to subiektywne przykre i negatywne 

wrażenie zmysłowe i emocjonalne powstające pod wpływem bodźców 
uszkadzających tkankę (tzw. nocyceptywnych) lub zagrażających ich 
uszkodzeniem.

Należy podkreślić, że ból jest odczuciem subiektywnym, dlatego jest 
nim wszystko to, co chory w ten sposób nazywa, bez względu na 
obiektywne objawy z nim związane. Receptorami bólowymi są 
nocyceptory.

Definicja bólu:

 

 

Bóle głowy

nadciśnienie tętnicze

 

Przyczyn
a:

Ból głowy występuje szczególnie wtedy, gdy ciśnienie rośnie skokowo lub jego wartość 

jest bardzo wysoka. 

Odczuwany jest zwykle w godzinach rannych, zwykle w okolicy potylicy. 

Nierzadko dolegliwość ustępuje, gdy przyjmiemy pozycję stojącą. 
Podobne podłoże mają bóle głowy, które powstają przy współistnieniu guzów nadnerczy. 
Schorzenie to bowiem prowadzi do podwyższenia ciśnienia krwi.

W terapii nadciśnienia tętniczego stosuje się szeroką gamę leków hipotensyjnych

Najczęściej są to:

 inhibitory ACE (ACE-I) 

 antagoniści receptora angiotensynowego (sartany, ARB) 

 β-blokery (β-adrenolityki) (obecnie pojawiły się wątpliwości, czy leki beta-

adrenolityczne powinny być stosowane jako leki I rzutu w terapii nadciśnienie 
tętniczego.

 blokery kanału wapniowego (antagoniści wapnia) 

 diuretyki tiazydowe i tiazydopodobne (grupa leków moczopędnych) 

 

 

Bóle głowy

zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

 

Przyczyn
a:

Choroba zaczyna się od silnego bólu głowy.

Towarzyszy mu na ogół sztywność karku - określana przez lekarzy w badaniu 
neurologicznym jako objaw oponowy.
 
W chorobie występuje też wysoka gorączka, dreszcze, nudności i wymioty. 

Leczenie:
przeciwwirusowo: leczenie objawowe, ogólnie podtrzymujące, w skrajnie 
ciężkich przypadkach gancyklowir i interferon 

przeciwbakteryjnie: antybiotyki, np. ampicylina, aminoglikozydy, 
cefalosporyny III generacji (np. ceftriakson, ceftazydym) 

przeciwgruźliczo: streptomycyna, pirazynamid, rifampicyna, 
izoniazyd, etambutol 

przeciwgrzybiczo: amfoterycyna B, flukonazol, itrakonazol 

 

 

Bóle głowy

guzy mózgu

 

Przyczyn
a:

Guzy mózgu najczęściej zaczynają się od innych objawów niż ból głowy, np. 
od porażeń, trwałych zaburzeń wzroku lub napadów epilepsji. 

Jednak niektóre objawy mogą wskazywać na guz mózgu u osoby skarżącej się 
na bóle głowy.

Należy do nich pojawianie się nagłego bólu u ludzi po 40. r. ż. oraz wymioty. 

Leczenie:
Zabieg chirurgiczny
Stosuje się również chemioterapię, radioterapię (brachyterapia i 
teleradioterapia, w tym gamma knife) oraz terapie eksperymentalne - m.in. 
terapie genowe, immunoterapie czy wirusoterapie. 

 

 

Bóle głowy

nerwobóle nerwów czaszkowych

 

Przyczyn
a:

Wszystkie nerwy głowy i szyi mogą powodować bóle wzdłuż przebiegu tych 
nerwów. 

Wynikają one z ich zapalenia lub uszkodzenia.

Dwa schorzenia są szczególnie charakterystyczne 

 

 

Bóle głowy

neuralgia nerwu twarzowego

 

Przyczyn
a:

Występuje częściej u kobiet.

Objawia się silnymi napadowymi bólami jednej strony twarzy, które trwają 1-
2 minuty i powtarzają się kilka razy dziennie (czasem nawet 40 razy); 

 

 

Bóle głowy

neuralgia Arnolda 

Przyczyn
a:

Dotyczy nerwu Arnolda, który zaczyna się w wyższej części karku, z prawej 
lub lewej strony, i biegnie przez czubek głowy aż po brew. 

Ból przypomina krótkie wyładowania elektryczne występujące na tle stałego 
bólu. 

 

 

Bóle głowy

urazy czaszki 

Przyczyn
a:

Ból głowy może być również spowodowany przez urazy czaszki, np. w 
wypadku samochodowym. 

Może on się pojawić zaraz po zdarzeniu lub dopiero po kilku tygodniach czy 
miesiącach. 

 

 

Bóle głowy

zapalenie tętnicy skroniowej 

Przyczyn
a:

(niekiedy nazwane chorobą Hortona).

Pochodzenie tej choroby jest nieznane. 

Objawia się zmianami zapalnymi w obrębie naczyń głowy, głównie w okolicy 
skroniowej.

 

 

Bóle głowy

ostre zapalenie zatok 

Przyczyn
a:

Zdarza się, że gdy przemarzniemy lub gdy przebywamy na dworze przy 
hulającym wietrze pojawia się katar, któremu zaczyna towarzyszyć 
uporczywy ból głowy umiejscowiony w okolicach zatok.
Zmiany zapalne błony śluzowej zatok przynosowych mogą powstać bowiem w 
wyniku zakażenia wirusowego lub bakteryjnego. 
Zaczyna nas wówczas tępo boleć głowa z charakterystycznym uczuciem 
ucisku. 

Objawy są szczególnie dotkliwie odczuwane w godzinach przedpołudniowych.

Po kilku dniach wydzielina z nosa robi się gęsta, a ból głowy nie ustępuje, 
choć popołudniami może nieco maleć. 

 

 

Bóle głowy

Zaburzenia wzroku 

Przyczyn
a:

Nie rozpoznane wady wzroku często są przyczyną bólów głowy. 
Szczególnie przykre bóle głowy pojawiają się w przypadku nie leczonej jaskry. 

Bóle głowy w wyniku zmian zwyrodnieniowych w obrębie szyi i karku. 

Tym bólom głowy towarzyszą także bóle karku oraz zawroty głowy.
Zazwyczaj występują między 40. a 60. rokiem życia.

Niekiedy chorzy określają go jako ból promieniujący. 
Zaczyna się zwykle po wykonaniu czynności związanych z odchyleniem głowy 
ku tyłowi. 

 

 

Bóle głowy

Przyczyny stomatologiczne 

Bóle głowy mogą być skutkiem przejścia procesu zapalnego z sąsiedztwa. 

Najczęściej dotyczy to bólu umiejscowionego przy zatoce szczękowej, z którą 
sąsiadują zęby trzonowe. 

Głównie zmiany ropne lub zgorzel zębów mogą dawać objawy bólowe w 
obrębie głowy 

 

 

Bóle głowy

Bóle głowy pochodzenia toksycznego 

Pojawia się w przypadku różnego rodzaju zatruć, stosowania używek.

Należy wymienić tu szczególnie szkodliwe substancje jak tlenek węgla, 
benzen, nitrobenzen (farby, lakiery), alkohol etylowy, metylowy, nikotynę 
oraz przewlekłe zatrucia ołowiem. 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Pojawiają się zwykle u osób słabych fizycznie, nie przyzwyczajonych 

do wysiłku. 

• Mogą też wystąpić po długotrwałym kaszlu lub wymiotach. 

• Ich charakter może czasami imitować dolegliwości wieńcowe, 

tymczasem są to głównie bóle pochodzące z mięśni klatki piersiowej.

 

• Typową cechą bólu jest jego nasilanie się przy ruchach i ustępowanie 

wkrótce po zaprzestaniu wysiłku. 

• Nie wymagają leczenia, a jedynie wypoczynku.

Bóle związane z wysiłkiem fizycznym

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Typowym jego umiejscowieniem jest środkowa, zamostkowa 

część klatki piersiowej. 

• Może promieniować do szyi i żuchwy, do ramion, między 

łopatki oraz do lewej kończyny górnej. 

• Ma charakter uciskający, dławiący, opasujący. 

• Często chorzy skarżą się na uczucie ciężaru za mostkiem. 

• Trwa krótko, najczęściej kilka minut i ustępuje po 

odpoczynku lub podaniu leków rozszerzających naczynia. 

• Jest zazwyczaj związany z wysiłkiem lub stresem, które 

wyzwalają i nasilają bóle. 

• Silne, długotrwałe bóle, nie ustępujące wkrótce po zażyciu 

leków mogą sugerować zawał mięśnia sercowego, który 

wymaga natychmiastowej, fachowej pomocy w warunkach 

szpitalnych.

Ból wieńcowy

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Można je scharakteryzować prosto - serce nie jest chore, a 

boli. 

• Psychogenne tło rzutuje bezpośrednio na dramatyczny opis 

dolegliwości bólowych. 

• Chory określa je jako kłujące, zlokalizowane często na 

koniuszku serca. 

• Oprócz bólu, pacjenci skarżą się na kołatanie serca, 

dławienie w gardle, drętwienie, mrowienie i ziębnięcie 

kończyn. 

• Bóle są niezależne od wysiłku fizycznego. 

• Często, gdy pacjent jest czymś intensywnie zajęty, wcale 

nie odczuwa dolegliwości. 

• Po postawieniu diagnozy bóle leczymy środkami 

uspokajającymi i psychoterapią.

Bóle czynnościowe - tzw. nerwica serca

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Objawiają się jako dokuczliwe, długotrwałe, najczęściej 

jednostronne bóle, nasilające się przy kaszlu, głębokich wdechach, 
ruchach klatki piersiowej, ucisku na mostek lub miejsce urazu. 

• Wskazane jest wykonanie RTG. klatki piersiowej w celu wykluczenia 

obecności krwiaka i odmy opłucnowej. 

• Po wykluczeniu tych powikłań można stwierdzić, że bóle są 

dokuczliwe, ale niegroźne dla pacjenta. 

• W leczeniu stosuje się środki przeciwzapalne i przeciwbólowe, np. 

Tramal, Majamil, Naproxen.

Urazy klatki piersiowej i złamania żeber

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Ból występuje zwykle po jednej stronie klatki piersiowej, na 

obszarze unerwionym przez zajęty chorobowo nerw. 

• Ma charakter piekący, może się utrzymywać przez wiele tygodni, a 

niekiedy napadowo nawraca jako dokuczliwy nerwoból półpaścowy. 

• Trudności diagnostyczne co do przyczyn bólu mogą pojawić się na 

początku, do momentu wystąpienia zmian skórnych pod postacią 

pęcherzyków wypełnionych surowiczym płynem. 

• Podaje się leki przeciwwirusowe, np. Acyclovir, przeciwbólowe i 

przeciwzapalne, np. Olfen.

Półpasiec

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Ból może mieć charakter miejscowy, jednak w razie ucisku 

korzeni nerwowych w miejscu ich przechodzenia przez otwory 

międzykręgowe może dawać tzw. objawy korzeniowe, czyli 

pojawiać się w miejscach odległych od punktu ucisku 

unerwianych przez uciśnięty nerw. 

• Bóle miejscowe nie są zazwyczaj bardzo dokuczliwe. 

Natomiast bóle korzeniowe (jednostronne lub całej klatki 

piersiowej) bywają długotrwałe, niezwykle silne. 

• Nasilają je ruchy, kaszel, a nawet głębokie wdechy. 

• Chorym podaje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, 

przeciwbólowe oraz środki redukujące wzmożone napięcie 

mięśni szkieletowych, np. Mydocalm, Baclofen, Myolastan.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Jest chorobą znacznie częstszą niż to się rozpoznaje. Przyczyną jest zamknięcie 

jednej z tętnic płucnych przez zakrzep, który przywędrował z krwią. 

• Ból w klatce piersiowej pojawia się nagle, może promieniować w kierunku 

podprzeponowym, towarzyszy mu duszność, przyspieszona czynność serca, 

kaszel, krwioplucie i niepokój. 

• Leczenie - tylko w warunkach szpitalnych. 

• Gdy zawiodą metody zachowawcze, konieczne jest leczenie operacyjne - 

embolektomia płucna. 

• Zatorom płucnym należy zapobiegać przez: wczesne uruchamianie po 

zabiegach operacyjnych i zawale mięśnia serca, intensywne leczenie 

zakrzepowego zapalenia żył i chirurgiczne leczenie żylaków.

Zator płuc

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Bóle związane są z zarzucaniem kwaśnej treści żołądkowej do przełyku dalszego. 

• Przyczyną jest niesprawność zwieracza przełyku. 

• Ból ma charakter pieczenia za mostkiem (tzw. zgaga), w nadbrzuszu, w okolicy 

międzyłopatkowej, a niekiedy na szyi. 

• Bólowi mogą towarzyszyć puste odbijania, nudności, wymioty, trudności w połykaniu. 

• Nasila go płaskie ułożenie ciała i nachylanie się, zwłaszcza po posiłkach. 

• Niewielkie dolegliwości można usunąć przez normalizację masy ciała, małe, 

skąpotłuszczowe posiłki, unikanie jedzenia późnym wieczorem, wysokie ułożenie 

klatki piersiowej podczas snu. 

• Bardziej dokuczliwe dolegliwości wymagają leczenia farmakologicznego. Najbardziej 

skutecznymi lekami są inhibitory pompy protonowej (np. Controloc, Losec, Polprazol). 

• Jeśli nie dają spodziewanych rezultatów, stosuje się dodatkowo leki przyspieszające 

opróżnianie żołądka i jego motorykę (np. Metoclopramid, Gasprid). 

• Gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, należy rozważyć możliwość leczenia 

chirurgicznego.

Choroba refluksowa

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Ból może być niewielki lub też w ogóle nie występować, jeśli nie doszło 

do ostrego rozwarstwienia ścian aorty. 

• Zmianę stwierdza się przypadkowo podczas badania RTG. lub USG. 

serca. 

• W typowym przypadku tętniaka rozwarstwiającego początek choroby 

objawia się nagłym i silnym bólem zamostkowym, który może 

promieniować do pleców i kończyn górnych. 

• Często towarzyszą mu objawy wstrząsu. 
• Metodą leczenia jest tylko pilny zabieg chirurgiczny.

Tętniak rozwarstwiający aorty

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Jest najczęściej przejawem choroby płuc toczącej się 

równolegle (np. zapalenie płuc, gruźlica, choroba 

nowotworowa). 

• Niekiedy przyczyną zapalenia opłucnowej jest uraz. 

• Ból jest jednostronny, kłujący, nasila go kaszel, wdechy i ruch 

klatki piersiowej, a nawet ucisk podczas badania. 

• Bywa tak silny, że pacjent oddycha szybko, ale płytko, 

oszczędzając zajętą zapaleniem połowę klatki piersiowej. 

• Chorobie towarzyszy gorączka i różnie nasilony kaszel. 

• Leczenie jest uzależnione od choroby podstawowej.

Zapalenie opłucnej

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Jej przyczyną jest przedostanie się powietrza do wnętrza 

jamy opłucnej. 

• Odma samoistna u osób młodych powstaje najczęściej z 

przyczyn nieznanych, natomiast u osób z chorobami płuc 

powodem jest pęknięcie pęcherza rozedmowego. 

• Objawy dużej odmy bywają gwałtowne i zagrażające życiu, 

a niewielkiej odmy prawie zupełnie niezauważone przez 

chorego. 

• Typowymi objawami jest nagły, kłujący ból w klatce 

piersiowej, nagła duszność i suchy kaszel. 

• Mała odma opłucnowa wymaga jedynie leczenia 

spoczynkowego, ale w warunkach szpitalnych. 

• Chory powinien leżeć na boku po stronie odmy, co sprzyja 

rozprężaniu płuca.

• Duże odmy leczy się stosując stały drenaż jamy opłucnowej. 

• Osoby, które przebyły odmę powinny unikać wysiłków 

fizycznych oraz lotów na dużych wysokościach.

Odma opłucnowa - samoistna

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Może być wywołany przez zapalenie osierdzia. 
• Ból jest zależny od pozycji ciała (słabnie, gdy pacjent nachyla się 

do przodu) i towarzyszą mu: gorączka, suchy kaszel i duszność. 

• Badaniami potwierdzającymi zapalenie osierdzia jest EKG, 

zdjęcia radiologiczne klatki piersiowej oraz echokardiografia.

 

Silny ból nasilający się podczas wdechu

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Towarzyszy zwykle zapaleniu tchawicy i oskrzeli. 
• Kaszel jest uporczywy, może być suchy lub z odkrztuszaniem 

plwociny. 

• Występują również inne cechy ostrej infekcji dróg oddechowych: 

złe samopoczucie, gorączka, bóle kostno-stawowe.

 

Tępy ból wysoko za mostkiem podczas kaszlu

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Jego przyczyną może być zwężenie przełyku. 

    

• Narastające trudności z połykaniem, które dotyczą najpierw 

potraw stałych, później również płynnych, świadczą o 

postępującym procesie chorobowym takim, jak np. nowotwór. 

• Jeśli zaburzenia połykania dotyczą zarówno pokarmów 

stałych, jak i płynów, to prawdopodobną ich przyczyną są 

zaburzenia kurczliwości przełyku. 

• Najlepszą metodą diagnostyczną zaburzeń połykania jest 

badanie endoskopowe z biopsją.

Ból w klatce piersiowej podczas połykania z towarzyszeniem uczucia przeszkody

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Są dobrze zlokalizowane i ostre. 

• Ich przyczyną są stłuczenia lub złamania kości klatki piersiowej (tj. 

żebra, mostek, obojczyki, kręgosłup i łopatki).

• Bóle w klatce piersiowej po urazie nasilające się pod wpływem 

oddychania lub ruchów mogą świadczyć o złamaniu żebra.

• Charakterystyczna jest żywa bolesność przy ucisku oraz wyczuwalne 

pod palcami „trzeszczenie” złamanych żeber. 

• Ból może po kilku lub kilkunastu dniach nasilać się. Jest to objaw 

pourazowego zapalenia okostnej lub ochrzęstnej czyli błony 

pokrywającej kości i chrząstki.

• Silny ból i duszność, które występują po urazie w okolicę mostka 

(np. uderzenie o kierownicę samochodu w czasie zderzenia 

samochodów) sugerują, że mogło dojść do jego złamania.

• Czasem widoczne jest zniekształcenie mostka i jego trzeszczenie 

przy dotyku.

• Złamanie obojczyka (najczęściej w połowie długości) powoduje 

zniekształcenie jego zarysu. Badaniami umożliwiającymi wykrycie 

złamania kości są zdjęcia radiologiczne. 

Bóle pourazowe

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Jest związany ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa 

piersiowego. 

• Często towarzyszy mu ograniczenie ruchomości kręgosłupa. 
• Może mieć zróżnicowany charakter i lokalizację.
• Gdy promieniuje do przodu w okolicę mostka, to trzeba go 

zróżnicować z bólem sercowym.

• Diagnostykę zaczyna się od zdjęć radiologicznych klatki 

piersiowej i kręgosłupa piersiowego oraz EKG.

 

Nasilony tępy ból pleców w godzinach porannych po obudzeniu

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Związane są z zespołem Tietza czyli zapaleniem chrzęstnych 

części żeber.

• Jest to jedną z częstszych przyczyn bólu w klatce piersiowej. 
• Rozpoznanie można ustalić na podstawie punktowej bolesności 

uciskowej chrząstek żebrowych oraz ich obrzmienia.

 

Bóle nad II, III i IV żebrem przy mostku pojawiające się 

po urazie lub wysiłku fizycznym, czasem po zakażeniu 

wirusowym 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Czasem u osób zdrowych, zwłaszcza młodych, pojawia się w 

czasie wysiłku fizycznego krótkotrwały ostry ból w okolicy 
jednego z łuków żebrowych. 

• Wystarczy jednak zrobić krótką przerwę na odpoczynek, a 

ból przechodzi samoistnie. 

• Ból ten wywołany jest obkurczaniem się jelit, w których w 

trakcie wysiłku fizycznego zmniejsza się przepływ krwi na 
rzecz pracujących mięśni.

Kłucie pod żebrami

 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• W napadzie kolki żółciowej na tle kamicy pęcherzyka żółciowego 

bóle promieniują do pleców, zwłaszcza do prawej łopatki. 

• Wrzód żołądka drążący do trzustki również wywołuje bóle 

promieniujące do pleców, a choroby trzustki mogą powodować 

bóle opasujące tułów. 

• Badaniami pomagającymi w rozpoznaniu są: ultrasonografia 

jamy brzusznej, badania radiologiczne górnego odcinka 

przewodu pokarmowego, gastrofiberoskopia oraz zdjęcie 

radiologiczne klatki piersiowej. 

Bóle pochodzące od narządów położonych w górnej części jamy brzusznej: 

 

 

Bóle klatki piersiowej

• Czasem bóle w klatce piersiowej są następstwem różnych 

stanów psychicznych.

• Towarzyszą im z reguły różne objawy wegetatywne takie, 

jak: bicia serca, ściskania serca, szybkie męczenie, senność, 

bóle i zawroty głowy, pocenie się rak i stóp oraz stany 

napięcia emocjonalnego, lękowe lub niepokój.

• Rozpoznanie bólów w klatce piersiowej jako psychogennych 

wymaga uprzedniego wykluczenia innych przyczyn bólu w 
klatce piersiowej

 

Bóle o zmiennym charakterze i zmiennej lokalizacji

 

 

 

Bóle brzucha

• Jest to jedna z najczęstszych przyczyn dolegliwości bólowych 

i może być związana zarówno z zapaleniem, chorobą 

wrzodową jaki z nowotworami tych narządów. 

• Często dolegliwości jakie zgłaszają chorzy są podobne, choć 

powodują je różne choroby przewodu pokarmowego. 

• Jednak istnieją pewne charakterystyczne cechy, pozwalające 

wstępnie ustalić przyczynę bólów. I tak w chorobach przełyku 

często występuje zgaga, pieczenie, kwaśne odbijanie, 
nasilenie dolegliwości po pochyleniu do przodu

 

Choroby żołądka i dwunastnicy

 

 

 

• W zapaleniu żołądka bóle są raczej tępe, umiejscowione w 

nadbrzuszu, ale niezbyt dokładnie zlokalizowane. Natomiast w 

chorobie wrzodowej ból jest dokładniej umiejscowiony: we wrzodzie 

żołądka w nadbrzuszu po stronie lewej od linii środkowej ciała, we 

wrzodzie dwunastnicy po stronie prawej od tej linii. 

Bóle wywołane wrzodem stopniowo narastają, z reguły nie są 

związane z nudnościami i brakiem apetytu, pojawiają się na czczo, 

w nocy lub 2 - 3 godziny po spożyciu posiłków, przeważnie są 

odczuwane tylko w jednym miejscu (mogą promieniować np. w 

przypadku wrzodu drążącego do trzustki - w kierunku kręgosłupa). 

Zaznaczyć należy, że z reguły bóle nie są związane z wczesnymi 

postaciami raka żołądka - pojawiają się raczej w bardziej 

zawansowanych fazach rozwoju nowotworu (wcześniej występują 

takie objawy jak chudnięcie, osłabienie, brak apetytu, 

niedokrwistość). 

W/w bóle są zawiązane z konkretnymi chorobami żołądka i 

dwunastnicy, pamiętać jednak należy, że istnieją też tzw. bóle 

czynnościowe żołądka. Są one związane z zaburzeniami perystaltyki 

przewodu pokarmowego, nasilają się po spożyciu pokarmów, mogą 

towarzyszyć im wymioty lub nudności, brak łaknienia. W 

odróżnieniu od poprzednio opisywanych dolegliwości bóle 

czynnościowe są niegroźne i poza nieprzyjemnymi doznaniami nie 

zagrażają zdrowiu i życiu pacjenta 

 

 

Bóle brzucha

• Jest to liczna grupa dolegliwości wywołanych czynnikami 

zakaźnymi (np. lamblioza, pałzakowica, włośnica), niezakaźnymi 

(wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, 

zapalenie uchyłków), chorobami nowotworowymi, zmianami 

immunologicznymi, zaburzeniami metabolicznymi, 

endokrynologicznymi, zatruciami i innymi. 

• Jedną z najczęstszych przyczyn bólów związanych z jelitem 

grubym jest zespół jelita drażliwego (colon irritabile)- zaburzenia 

czynności skurczowej jelit charakteryzujące się bólami brzucha o 

zmiennej lokalizacji (głównie w godzinach rannych), 

wzmożonego parcia na stolec, zaburzeniami wypróżnienie i 

konsystencji stolca, nudności, wzdęcia, śluz w stolcu. 

• Dolegliwości trwają miesiącami i nie powodują pogorszenia 

stanu ogólnego zdrowia pacjenta. 

• Rozpoznanie colon irritabile opiera się głównie na wykluczeniu 

innych możliwych przyczyn chorób jelit. 

Choroby jelita grubego i cienkiego 

 

 

Bóle brzucha

• Częstą chorobą tego narządu jest przewlekłe lub 

nawracające zapalenie, wywołujące silne bóle nadbrzusza, 
głównie po stronie lewej. 

• Często jest wywołane spożyciem tłustego posiłku i 

utrzymuje się kilka godzin lub dni. Innymi chorobami trzustki 
wywołującymi bóle są torbiele lub nowotwory trzustki 

Choroby trzustki

 

 

 

Bóle brzucha

• Skurcze lub ból brzucha, nudności, biegunka, wymioty, gorączka, 

osłabienie.

• Dużo pij, by nie dopuścić do odwodnienia. 

• Po 2-3 dniach, gdy ustąpią wymioty, jedz gotowane ziemniaki, ryż, 

lekki rosół. 

• Wypoczywaj, ucinaj sobie drzemki. 

• Grypa żołądkowa to wirusowe zakażenie przewodu pokarmowego i 

zwykle mija po kilku dniach.

• Gdyby nasilały się bóle czy wymioty - zgłoś się do lekarza.

Uwaga! Jeśli do objawów dołącza się podwójne widzenie, trudności w 

mówieniu i przełykaniu, to może być zatrucie jadem kiełbasianym - 

stan, który zagraża życiu

.

Grypa żołądkowa, zatrucie pokarmowe

 

 

Bóle brzucha

• Ból w górnej prawej ćwiartce brzucha, nasilający się z upływem 

dni, zmęczenie, gorączka, nudności i wymioty.

• Czasami ciemny mocz, jasny stolec, zażółcenie białek oczu i skóry. 
• Szybko zgłoś się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Zapalenie wątroby, rak trzustki

 

 

 

Bóle brzucha

• Silny kurczowy ból w środkowej części brzucha, promieniujący do 

prawego boku lub pleców (często pojawia się w nocy), nudności, 
wymioty i gazy. 

• Jak najszybciej zgłoś się do lekarza (wezwij pogotowie). 
• Do czasu kontaktu z lekarzem nic nie pij ani nie jedz.

Atak kolki żółciowej

 

 

 

Bóle brzucha

• Silny ból w dolnej części pleców, który promieniuje do 

pachwiny lub brzucha, częste bolesne oddawanie moczu 

albo jego zatrzymanie, mocz jest ciemny, cuchnący albo 

krwisty, nudności i wymioty, nadmierne pocenie się.

• Weź środek przeciwbólowy, ale nie aspirynę. I jak 

najszybciej zgłoś się do lekarza. 

• Pij dużo wody, żeby ułatwić wydalenie kamienia.

 

Atak kolki lub kamicy nerkowej

 

 

 

Bóle brzucha

• Ból lub skurcze, biegunka, ropa w stolcu, krwiste stolce, 

gorączka, chudnięcie. 

• Nie dopuśić do odwodnienia organizmu ani niedoboru 

substancji odżywczych, unikaj potraw, które drażnią jelito 

(pikantnych, z dużą ilością błonnika, produktów pszennych, 

nabiału, jaj, alkoholu, kawy), nie przyjmuj niesteroidowych 

leków przeciwzapalnych, zredukuj stres.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

 

 

Bóle brzucha

• Bóle i skurcze po wypiciu mleka, wzdęcia i gazy, biegunka, 

“dudnienie” w brzuchu.

• Nie pij mleka, nie jedz niczego, co zawiera mleko krowie. 
• Pij mleko sojowe, kefiry, jogurty.
• Skuteczne bywa stosowanie laktazy.

Nietolerancja laktozy (białka w mleku krowy)

 

 

 

Bóle brzucha

• Bóle brzucha z biegunką lub zaparciem, smugi śluzu w stolcu, 

wzdęcia, gazy, nudności po posiłkach, zmęczenie 

• Zgłoś się do lekarza, aby zlecił wykonanie badań. 
• Zapisuj, co jesz, by stwierdzić, co (może np. brokuły, kapusta, 

pikantne potrawy, słodziki) wywołuje niepożądane objawy. 

• Ogranicz spożycie tłuszczów. 
• Jedz 4-5 posiłków dziennie, by ułatwić trawienie. 
• Nie pal papierosów. 
• Jeżeli przyczyną kłopotów jest stres, postaraj się zrelaksować. 

Zespół nadwrażliwości jelita grubego, silny stres

 

 

 

Bóle brzucha

• Kurczowe bóle brzucha i ból nasilający się przy uciskaniu 

chorego miejsca, często silniejszy po stronie lewej, 

nudności, gorączka, dreszcze, biegunka, zaparcia, cienkie, 

ołówkowe stolce. 

• W przypadku zaparć nie stosuj lewatywy. 

• Nie przyjmuj leków przeczyszczających. 

• Nie pal papierosów, unikaj kawy i alkoholu. 

• By problem się nie nasilał, jedz produkty bogate w błonnik 

(pieczywo pełnoziarniste, otręby zbożowe, owoce i 

warzywa). 

• Taką dietę wprowadzaj stopniowo. 

• Pij minimum 8 szklanek dziennie. 

• Unikaj potraw ciężkostrawnych (orzechów, kukurydzy). 

• Gimnastykuj się codziennie, by ułatwić regularne 

wypróżnienia.

Zapalenie uchyłków jelita grubego

 

 

 

Bóle brzucha

• Tkliwość lub ból brzucha (albo/i pachwiny) w czasie unoszenia się, 

pochylania do przodu, uwypuklenie lub guz wyczuwany pod skórą 

na brzuchu (w pachwinie).

• Niektóre rodzaje przepuklin trzeba szybko operować. 

• Nie naprężaj się ani nie dźwigaj ciężkich przedmiotów. 

• Jeżeli przepuklina nie wymaga operacji natychmiast, zadbaj o 

prawidłową wagę, by zmniejszyć nacisk na mięśnie brzucha. 

• Jeżeli masz kłopoty z wypróżnieniem, poproś lekarza o środek 

przeczyszczający. 

• Nie pal papierosów, unikaj zadymionych pomieszczeń. 

• Kaszel sprzyja rozszerzaniu się przepukliny i jej nawrotom. 

• Ćwicz, by wzmocnić mięśnie brzucha - ale zestaw ćwiczeń może 

wskazać tylko lekarz.

Przepuklina

 

 

Bóle pleców

• Uporczywy ból, nasilający się w nocy z towarzyszącym mrowieniem 

i drętwieniem kończyn, męczliwością mięśni, a także w 
zaawansowanych przypadkach nietrzymaniem moczu i kału

Guz rdzenia kręgowego

 

 

Bóle pleców

• Silny ból w okolicy lędźwiowej narastający przy próbach skrętów, 

zginania się, przy kaszlu i podnoszeniu ciężarów. 

• Połóż się i to najlepiej na twardym materacu, weź środek 

przeciwbólowy oraz zamów wizytę lekarza ortopedy

 

Wypadnięcie dysku międzykręgowego

 

 

Bóle pleców

• Nawracający ból lędźwi, który może nasilać się w nocy z 

towarzyszącą sztywnością i bólem okolicy biodra, lędźwi lub karku, a 
także szybkie męczenie się, utrata wagi i apetytu, nawracające 
stany podgorączkowe i zaburzenia widzenia.

• Fizykoterapia, masaż, ćwiczenia rozciągające i środki 

przeciwbólowe.

 

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

 

 

Bóle pleców

• Sztywność oraz dolegliwości bólowe w okolicy lędźwi, pośladków 

oraz kończyn dolnych i górnych, kłopoty z poruszaniem się i 

zginaniem, nierzadko obrzęki drobnych stawów. 

• Na obrzęknięte stawy stosuj zimne okłady, gimnastykuj się, 
• Możesz spróbować kremów zawierających salicylany, które 

zmniejszą ból lub środki przeciwbólowe w tabletkach, ale raczej te 

przyjazne żołądkowi (powlekane), 

• Bądź pod kontrolą lekarza reumatologa.

 

Zapalenie stawów

 

 

Bóle pleców

• Bóle lędźwi z towarzyszącymi częstymi złamaniami (np. 

nadgarstka czy biodra), zmiany w posturze występujące u kobiet

• Stosować dietę bogatą w wapń, uzupełnianą wapniem (min. 

1500 mg dziennie) i magnezem w tabletkach, gimnastykuj się, 
bądź pod kontrolą lekarza. 

Zrzeszotnienie kości

 

(osteoporoza spowodowana odwapnieniem w wyniku niedoboru estrogenu w 

okresie przekwitania)

 

 

Bóle pleców

• Ból lędźwi u kobiet ciężarnych powyżej 4-tego miesiąca (silny ból 

może być oznaką wczesnego porodu) 

• Unikać długiego stania, spać na twardym materacu, siadać na 

krześle dobrze podpierającym lędźwie, unikać butów na wysokim 
obcasie, 

• W celu zmniejszenia bólu zamiast tabletek stosować ciepłe okłady 

na plecy.

 

Ucisk zwiększonego ciężaru na lędźwie i kręgosłup

 

 

Bóle pleców

• Ból po jednej stronie pleców, tuż powyżej pasa z 

towarzyszącym złym samopoczuciem i gorączką. 

• Konieczna jest analiza moczu i leczenie antybiotykami.

Ostre infekcyjne zapalenie nerek