Zabezpieczenie społeczne 

i metody jego realizacji

Definicja zabezpieczenia 

społecznego

Zespół urządzeń i instytucji zapewniających 

człowiekowi ochronę przed niedostatkiem, 

a więc gwarantujących mu poczucie 

bezpieczeństwa socjalnego poprzez 

zapewnienie świadczeń społecznych na 

pewnym minimalnym poziomie 

odpowiadającym godności ludzkiej.

E. Denek, J. Wierzbicki, J. Sobiech, J. Wolniak Finanse publiczne, PWN 1995, s.1 67.

Ryzyka socjalne

Ryzyka socjalne, to przyczyny mogące spowodować stan 

niedostatku, którego wystąpieniu system zabezpieczenia 
społecznego ma przeciwdziałać.

Zalicza się do nich:
 chorobę,
 macierzyństwo,
 wielodzietność,
 brak pracy,
 wypadek przy pracy,
 chorobę zawodową ,
 inwalidztwo,
 starość,
 śmierć  żywiciela rodziny
 niektóre ryzyka nietypowe (więzienie)

E. Denek, J. Wierzbicki, J. Sobiech, J. Wolniak Finanse publiczne, PWN 1995, s.1 67.

Metoda ubezpieczeniowa

 Metoda ubezpieczeniowa zakłada finansowanie wypłat świadczeń z 

funduszy, których podstawowym źródłem finansowania są składki. 
Im wyższe ryzyko  ubezpieczeniowe oraz wysokość przyszłych 
świadczeń , tym składki ubezpieczeniowe powinny być wyższe. 
Mechanizm ten jest charakterystyczny dla ubezpieczeń 
gospodarczych.

 W przypadku ubezpieczeń społecznych charakter ryzyka, którego 

skutkom realizacji ubezpieczenie ma przeciwdziałać albo owe 
skutki łagodzić, jest specyficzny – są to ryzyka  socjalne.

 Istotną cechą ubezpieczeń społecznych jest przymus w zakresie 

opłacania składki oraz prawo ubezpieczonych do uzyskania 
świadczenia (roszczeniowość).

 Głównym źródłem  zapłaty składki w systemie ubezpieczeniowym  

jest dochód z pracy najemnej. 

 

Metoda ubezpieczeniowa

 W przypadku ubezpieczeń społecznych wysokość wypłacanych 

świadczeń  nie musi być ściśle skorelowana z kwotą zapłaconych 
składek. Ubezpieczenia społeczne funkcjonują bowiem z 
uwzględnieniem zasady solidaryzmu społecznego, który w 
uproszczeniu zakłada, że osoby młode, zdrowe, pracujące i bezdzietne, 
finansują swoimi składkami wypłaty dokonywane na rzecz osób 
chorych, niepracujących oraz obciążonych potomstwem. W ten sposób 
system ubezpieczeń społecznych w istotny sposób przyczynia się 
redystrybucji dochodów w społeczeństwie.

 Składka na ubezpieczenie społeczne może mieć charakter składki 

scalonej, bądź składki zdywersyfikowanej. W tym ostatnim przypadku 
wpływy z różnego rodzaju składek finansują wyodrębnione fundusze.

              FUNDUSZ OGÓLNY

 

składka 

SCALONA

 

emerytur

a

renta

zasiłki

Model zdywersyfikowanej składki

FUNDUSZ EMERYTALNY

FUNDUSZ RENTOWY

FUNDUSZ WYPADKOWY

FUNDUSZ CHOROBOWY

FUNDUSZ PRACY

 

składka 

emerytal

na

odszkodow

anie

składka 

rentowa

 zasiłek

składka

składka

 renta

 emerytura

składka

zasiłek

Metoda zaopatrzeniowa

 Charakterystyczną cechą tej metody jest brak obowiązku opłacania 

składki oraz roszczeniowość  świadczeń.

 Źródłem finansowania świadczeń są ogólne fundusze publiczne, zatem 

faktycznym źródłem finansowania są głównie podatki.

 Świadczenia otrzymują osoby nie objęte ubezpieczeniem społecznym  

oraz osoby o szczególnym statusie (przedstawiciele służb).  W tym 
pierwszym przypadku wysokość świadczeń jest zwykle niska; w drugi zależy  
od skali „zasług”.

 Metoda charakterystyczna  dla finansowania zabezpieczenia społecznego:

         

ŻOŁNIERZY

POLICJANTÓ W
SĘDZIÓW I PROKURATORÓW
INNYCH SŁUŻB PUBLICZNYCH

PODATKI

 

emerytur

a

renta

zasiłki

BUDŻET

Metoda opiekuńcza

 Najstarsza metoda zabezpieczenia społecznego.
 Współcześnie pełni ona funkcję uzupełniającą względem metody 

ubezpieczeniowej oraz zaopatrzeniowej.

 Cechą najbardziej  charakterystyczną metody opiekuńczej jest 

uznaniowość   świadczeń, które są najczęściej realizowane przez 
gminy. 

 Źródłem finansowania wypłat są ogólne fundusze publiczne; nie 

występuje zatem mechanizm finansowania poprzez składki.

 Wysokość świadczeń jest zwykle na dość niskim poziomie. Mają one 

bowiem na celu jedynie zaspokojenie potrzeb na minimalnym poziomie. 

 Świadczenia mogą przyjąć postać rzeczową.
 Dodatkowym źródłem finansowania wypłat mogą być 
     środki prywatne gromadzone  w ramach dobrowolnych
     zbiórek organizowanych przez instytucje charytatywne.