Kamienie szlachetne i         

                    minerały.

Kamienie szlachetne i Minerały 

czyli świat geologii 

Opisy i zdjęcia.

Autor tekstu i zdjęć: 

Katarzyna Jockel.

 

 

 

Wprowadzenie w                 

świat Geologii.



W świecie Geologii istnieją różne i dziwne dla niektórych 

pojęcia np. rysa, grupa, forma i inne. Możecie mówić Co to za 

dziwactwa? Po co to? Przecież jeśli nikt nie wie co to jest, 

więc po co to używać? Tu się mylicie to wszystko po to aby 

dobrze sklasyfikować kamień, czyli określić jaki to kamień, a 

na pewno chcecie wiedzieć co macie, co znaleźliście lub co 

kupujecie. Już wyjaśniam: Barwa, rysa, połysk itd. to jest 

tzw. 

,,Wizytówka kamienia”.

 

 

 

Barwa.



Barwa

 

Jest jedną z najważniejszych właściwości minerałów umożliwiających ich 

identyfikację. Zależy ona najczęściej od rodzaju wchłaniania światła 
przechodzącego przez kryształy. Barwa może też zależeć od rodzaju 
światła w pomieszczeniu( dzienne, sztuczne), jak i domieszek 
różnych pierwiastków w kryształach. Opisując barwy minerałów 
możemy sprecyzować ich charakterystykę, mówiąc o nich, że są:



Nieprzezroczyste

Kryształy pochłaniają większość przechodzącego przez nie światła – nic 

przez nie nie widać



Przeświecające

To takie, przez które przechodzi trochę światła – nie można przez nie 

wyraźnie widzieć.



Przezroczyste

Można przez nie czytać litery –pochłanianie światła przez kryształy jest 

nieznaczne. 

 

 

Połysk.



Połysk

 

To zjawisko wywołane odbiciem światła na powierzchni minerału. Minerały 

wykazują różny połysk. Dla określenia połysku geolodzy stosują m.in. 

Następujące wyrażenia:



Szklisty

 

Przypomina połysk szkła, jak w Berylu lub Topazie.



Żywiczny 

Taki, jak w przypadku żywicy lub Bursztynu.



Jedwabisty

  

Charakterystyczny dla minerałów o budowie włóknistej. 



Diamentowy

  

Bardzo silny, taki jak w Diamencie.



Perłowy  

Przypomina połysk Pereł.



Ziemisty 

 

Przypominający połysk ziemi.

 

 

Rysa.



Rysa 

To ślad, który pozostawia minerał, gdy zostanie o nieszkliwioną 

płytkę porcelanową. Barwa powstającej w ten sposób drobiny 
proszku pozwala stwierdzić, czy badany minerał jest barwny 
czy też barwiony.

 

 

Przełam.



Przełam

 

Czyli, pękanie minerału pod wpływem uderzenia lub nacisku 

wzdłuż nierównych, przypadkowy powierzchni. Analiza 
krawędzi przełamanego minerału pozwala wyróżnić np. 

Przełam Nierówny

, 

Muszlowy

, 

Skorupowy

, 

Zadziorowaty

, itp. 

 

 

Formy występowania 

kryształów.



Formy występowania kryształów

  

Wyróżnia się następujące formy występowania kryształów:



Igiełkowe

  

Mające kształt długich igiełek.



Blaszkowe

 

W kształcie cienkich blaszek.



Dendrytyczne 

O rozgałęzionych, drzewkowatych kształtach.



Masywne 

Czyli wielkie bryły bez określonego kształtu.



Nerkowate

  

O kształcie przypominającym nerkę.



Tabliczkowe

  

W formie tabliczek.

 

 

Łupliwość.



Łupliwość

To zdolność kryształów do pękania wzdłuż pewnych określonych 

płaszczyzn pod wpływem nacisku, uderzenia lub temperatury. 
Minerały wskazują różną łupliwość. Może ona być doskonała, 
dobra, wyraźna lub też wcale nie występować. Większość 
minerałów wykazuje zarówno łupliwość, jak i przełam, a 
niektóre – tylko przełam.

 

 

Fluorescencja.



Fluorescencja

 

 

To zjawisko świecenia minerału pod wpływem naświetlania 

promieniami ultrafioletowymi lub rentgenowskimi, trwające 
tylko przez okres naświetlania i znikające po jego przerwaniu. 
Rodzaj fluorescencji ułatwia określenie pochodzenia danego 
minerału.

 

 

Gęstość.



Gęstość

  

To wielkość fizyczna wskazująca, ile razy dany minerał jest 

cięższy od wody o tej samej objętości. Np. Gęstość 
Aleksandrytu wynosi 3,73,co wskazuje, że jest on 3,73 razy 
cięższy od wody. Wartość gęstości zależy od temperatury – 
standardowo pomiaru dokonuje się w temperaturze +20

o

C. 

 

 

Twardość.



Twardość 

W 1812r. wiedeński minerolog Fiedrich Mohs wybrał 10 

minerałów i uszczegółowił je według wzrastającej twardości 
na dziesięciostopniowej skali. Każdy z tych minerałów może 
być zarysowany tylko za pomocą minerałów, które zajmują 
wyższą pozycję w skali. Skala Mohsa została przyjęta przez 
świat naukowy i jest używana do dziś. Twardość ludzkiego 
paznokcia odpowiada w skali Mohsa wartości 2,5, zaś 
scyzoryk około 5,5.

 

 

Skala Mohsa.



Talk

1. Bardzo miękki minerał, który można zarysować każdy innym 

minerałem, a nawet paznokciem. Śliski w dotyku.



Gips

2. Można go zarysować paznokciem chociaż z trudem.



Kalcyt

3. Można go zarysować monetą. Daje się dość łatwo przeciąć stalowym 

ostrzem.



Fluoryt

4. Można go łatwo zarysować ostrzem noża.



Apatyt

5. Można go z trudem zarysować ostrzem stalowym.

 

 

 

Skala Mohsa.



Ortoklaz

6. Ostrze stalowe właściwie nie zostawiana nim śladu, można go 

natomiast łatwo zarysować pilnikiem.



Kwarc

7. Można nim łatwo zarysować Szkło, Stal, Miedź oraz inne 

pospolite substancje.



Topaz

8. Można nim łatwo zarysować Kwarc. Minerał ten jest twardszy 

od większości pospolitych minerałów.



Korund

9. Można nim łatwo zarysować Kwarc oraz Topaz.



Diament

10. Najtwardsza spośród występujących w przyrodzie substancji.

 

 

Grupa.



Grupa  

Minerałów jest definiowana na podstawie wspólnych cech w 

budowie chemicznej. Wyróżniamy grupy: 



Arseniany 

 



Borany 

 



Fosforany  



Węglany

  



Tlenki

  



Wodorotlenki 

 



Pierwiastki rodzime

  



Siarczany

  



Siarczki

  



Halogenki

  



Krzemiany

 



Związki organiczne  

 

 

Pierwiastki rodzime.



Nieliczna grupa pierwiastków występuje w przyrodzie w 

postaci chemicznie nie związanej, to znaczy rodzimej. W 

większości to metale, które podobnie jak wszystkie inne 

pierwiastki, o wiele częściej występują w postaci związków 

chemicznych. Związki te wykorzystywane są do celów 

gospodarczych (rudy metali) lub naukowych, w wypadkach 

kiedy pozyskanie metalu jest bardzo pracochłonne. Przyczyną 

występowania niektórych pierwiastków w postaci rodzimej 

jest ich niewielka skłonność do łączenia się z innymi 

pierwiastkami (np. metale szlachetne: Złoto, Platyna) albo to, 

że występują w środowisku o niewielkiej zawartości tlenu, 

które utrudnia im wchodzenie w związki chemiczne. 

Specyficznym przedstawicielem tej klasy minerałów jest 

żelazo, które w formie rodzimej występuje głównie w 

meteorytach. Do pierwiastków rodzimych należą: Miedź, 

Srebro rodzime, Złota rodzime, Rtęć rodzima, Platyna 

rodzima, Żelazo rodzime, Siarka rodzima, Diament, Grafit i 

wiele innych.

 

 

Diament.



Diament

 składa się z czystego węgla. Jest najtwardszym ze 

znanych minerałów, a mimo to odpowiednio skierowane uderzenie 

rozłupuje go na części. Charakterystyczną cechą diamentu jest 

silny, wyjątkowy, niemal metaliczny połysk, od którego pochodzi 

pojęcie ,,Połysku diamentowego”. W świetle ultrafioletowym wiele 

okazów wykazuje zdolność fluorescencji. Kryształy diamentu mają 

najczęściej kształt ośmiościanu lub czterdziestoośmiościanów (48 

ścian trójkątnych), przy czym ściany kryształów są często lekko 

zaokrąglone. Na  ścianach ośmiościanu można czasami 

zaobserwować małe trójkątne figury, tak zwane trogony. Diamenty 

są bezbarwne lub niebieskawe czasami przybierają barwę 

żółtawobrązową, a głównie są bezbarwne. 



Cechy szczególne

     Charakterystyczny dla diamentów ,,Ogień” to gra kolorów 

spowodowana dyspersją przechodzącego przez nie światła. Bardzo 

specyficzną cechą tego minerału jest też jego nadzwyczajna 

twardość. 

 

 

Diament (CD).



Powstawanie

                                                                       

    

     Diamenty powstają na dużych głębokościach w wysokiej 

temperaturze i pod bardzo wysokim ciśnieniem pod 
powierzchnią Ziemi. Wraz ze skałą zawierającą Oliwin, 
nazywaną Kimberlitem (od nazwy południowoafrykańskiego 
miasta Kimberley), w pełni wykształcone kryształy diamentów 
trafiają przez żyły wulkaniczne na powierzchnię Ziemi.

 

 

       Platyna rodzima.



W przyrodzie rodzima platyna rzadko występuje w czystej postaci. 

Najczęściej zawiera do 18% żelaza, a oprócz tego miedź, złoto i inne 

metale. Dobrze wykształcone kryształy platyny spotyka się bardzo 

rzadko, zazwyczaj występują w formie małych ziaren lub ,,bryłek” 

(samorodków), które czasami osiągają wagę nawet 9 kg.



Cechy szczególne

                                                                             

          Platyna jest odporna na działanie kwasów z wyjątkiem gorącej 

wody królewskiej, która jest mieszaniną kwasu solnego i azotowego.



Powstawanie

     w większości wypadków platyna pojawia się w zasadowych i 

ultrazasadowych skałach głębinowych, bogatych w Oliwin. Kiedy skały 

zawierające platynę wietrzeją, platyna transportowana jest wraz 

produktami wietrzenia i osadza się wraz z innymi ciężkimi minerałami 

w okruchowych złożach wtórnych.

                                                                                                            

 

 

Agat.



Agat 

– Już w starożytności wykonywano z niego pieczęcie i 

amulety. Agat charakteryzuje się równomiernym wstęgowym 
ułożeniem barw, najczęściej są to barwy blade przeważają 
odcienie  szarego, żółtego, brązowego, czasami zielonego i 
niebieskiego. Największe złoża Agatów znajdują się w Brazylii 
i Urugwaju. Niebieskoczarny Agat jest często szlifowany na 
kule i kamienie przeznaczone do sygnetów herbowych. 
Czerwonobiała odmiana Agatu            ( Sardonyx ) była w 
starożytności przetwarzana na cenne Kamee.

 

 

Agat Mszysty.



Agat Mszysty

 – Ta odmiana Chalcedonu ma zazwyczaj jasną i 

jednolitą barwę. Bogato rozgałęzione wtrącenie we wnętrzu 
podobne są do mchu. Wtrącenia tlenku żelaza nadają jej 
czasami odcień czerwonobrązowy. Duże ilości Agatu 
Mszystego występują głównie w Brazylii i w Indiach. 
Zazwyczaj odmianę tę szlifuje się w cienkie płytki, kaboszony 
lub koraliki przeznaczone do naszyjników. Wyrabia się z nich 
również wisiory i broszki.