Kulturowe
uwarunkowa
nia zachowań
gospodarczyc
h
Kulturowe
uwarunkowa
nia zachowań
gospodarczyc
h
www.brainybetty.com
2
Poglądy Douglasa Northa
• Bodźce zakorzenione w systemach
przekonań - wyrażających się w
instytucjach
-
determinują
gospodarczą efektywność w czasie.
• Dla
większości
społeczeństw
w
przeszłości i obecnie gospodarcza
efektywność
nie
była
satysfakcjonująca.
• Jednostki ludzkie uczyły się usprawniać
ekonomiczne działania metodą prób i
błędów. Ten proces uczenia się zajął 10
tysiącleci i nie objął ponad połowy
światowej populacji.
www.brainybetty.com
3
Poglądy Douglasa Northa
Pierwotne plemiona rozwijały się w
zróżnicowanych
warunkach
fizycznych, wykształciły różne języki,
a
wraz
z
odmiennymi
doświadczeniami – różne modele
myślowe
do
wyjaśniania
otaczającego je świata.
Języki i modele myślowe kształtowały
nieformalne
ograniczenia,
określające ramy plemiennych
instytucji
i
przekazywane
z
pokolenia na pokolenie w formie
zwyczajów, tabu, mitów, zapewniały
kulturową ciągłość.
www.brainybetty.com
4
Ewolucja złożonych form w
rozwoju gospodarczym i
społecznym
• Wraz
z
pogłębiającą
się
specjalizacją i podziałem pracy
plemiona przekształcały się i
tworzyły ustroje polityczne i
gospodarcze.
• Odmienność
doświadczeń
i
wiedzy pogłębiała zróżnicowanie
społeczeństw i cywilizacji, które z
różnym
powodzeniem
rozwiązywały
podstawowe
ekonomiczne problemy niedoboru
zasobów.
www.brainybetty.com
5
Neoinstytucjonalizm
Northa
• Ze wzrostem złożoności środowiska
jednostki ludzkie stawały się coraz
bardziej
zależne
od
siebie
nawzajem,
dlatego
czerpanie
potencjalnych korzyści z wymian
wymagało
bardziej
złożonych
struktur instytucjonalnych.
• Z tak rozumianą ewolucją wiąże się
wymóg,
by
społeczeństwo
rozwijało
instytucje,
które
pozwolą
na
anonimową,
bezosobową wymianę w czasie
i przestrzeni.
www.brainybetty.com
6
Neoinstytucjonalizm
Northa
• W zakresie, w jakim kultura i lokalne
doświadczenia wytworzyły odmienne
instytucje
i
systemy
przekonań
odnoszące się do korzyści z takiej
kooperacji, zmieniało się też tworzenie
instytucji niezbędnych do osiągania korzyści
z coraz bardziej złożonych wymian.
• W ciągu dziejów większość społeczeństw
„utknęła” w instytucjonalnej matrycy,
która
nie
ewoluowała
w
kierunku
bezosobowej
wymiany,
istotnej
dla
osiągania korzyści pochodzących ze wzrostu
wydajności, jakie przynosiły specjalizacja i
podział pracy.
www.brainybetty.com
7
Neoinstytucjonalizm
Northa
• Kluczem do tak przedstawianej
historii rozwoju jest
charakter
wiedzy, jaką jednostki nabywają
w czasie. Ta wiedza wyrażona jest w
kulturze.
• Kultura powoduje tzw. „zależność
od szlaku” (silny wpływ przeszłości
na teraźniejszość i przyszłość).
• Proces uczenia się każdego pokolenia
przebiega w kontekście wspólnej
wiedzy kształtującej percepcję. A
samo uczenie się jest postępującym
procesem
filtrowanym
przez
kulturę
społeczeństwa,
która
determinuje postrzeganie wypłat.
www.brainybetty.com
8
Proces uczenia się w
społeczeństwach
• Wyrażony jest w funkcji:
◦ sposobu, w jaki dana struktura
przekonań selekcjonuje informacje
pochodzące z doświadczenia;
◦ odmiennych doświadczeń, wobec
których
stają
jednostki
i
społeczeństwa w różnych okresach.
Na zdobywanie czystej wiedzy jako
podstawy
nowoczesnego
wzrostu
ekonomicznego miały wpływ takie
bodźce, jak nagrody pieniężne i
kary,
a
także
społeczne
przyzwolenie
na
kreatywne
działania, co dokumentuje długa lista
twórczych jednostek, od Galileusza po
Darwina.
www.brainybetty.com
9
Neoinstytucjonalizm
Northa
• Społeczeństwa nie mają gwarancji,
że
skumulowane
przeszłe
doświadczenia
zapewnią
im
rozwiązywanie nowych problemów.
• Społeczeństwa, które „utknęły”,
wprowadzają
systemy
przekonań i instytucje, które
zawodzą
w
konfrontacji
z
nowymi problemami społecznej
złożoności.
www.brainybetty.com
10
Konkluzje analiz Northa
(a) Instytucje polityczne będą
stabilne tylko w powiązaniu z
utrwalającymi je organizacjami;
(b)
Aby
reformy
zakończyły
się
powodzeniem, muszą zmieniać się
zarówno instytucje, jak i systemy
przekonań, skoro modele umysłowe
aktorów kształtują ich wybory;
(c)
Kształtowanie
norm
zachowań
wspierających i legitymizujących nowe
reguły jest procesem długotrwałym, a
w
przypadku
braku
tych
wzmacniających
mechanizmów
polityka będzie miała tendencję do
destabilizacji;
www.brainybetty.com
11
Konkluzje analiz Northa
(d) Podczas gdy krótkotrwały wzrost
ekonomiczny
może
wystąpić
w
autokratycznych reżimach, długotrwały
wzrost ekonomiczny wymaga rządów
prawa.
(e) Nieformalne ograniczenia (normy,
konwencje,
kodeksy)
sprzyjające
rozwojowi mogą niekiedy przyczyniać
się do wzrostu gospodarczego nawet
przy niestabilnych lub niesprzyjających
regułach politycznych, kluczowy jest
stopień
narzucania
takich
niekorzystnych reguł.
www.brainybetty.com
12
Stanowisko Davida Landesa
• Landes twierdzi, że analizując historię
rozwoju gospodarczego, nie sposób oprzeć
się wrażeniu, że kultura przesądza prawie o
wszystkim.
• Landes stoi na stanowisku, że poza kulturą
istnieje jeszcze wiele innych uwarunkowań,
które wpływają bądź to na rozwój, bądź na
stagnację
gospodarczą
przedstawicieli
danej
kultury,
ale
to
kultura,
ma
najważniejsze znaczenie dla postępu
gospodarczego
• Warto podkreślić, że nie traktuje on kultury
jako czegoś niezmiennego. Uważa, że
kulturę można zmienić, a często nawet
trzeba, aby osiągnąć postęp.
www.brainybetty.com
13
Stanowisko Davida Landesa
• Historyczne
przykłady
krajów
Ameryki
Łacińskiej i Japonii wskazują na przemożny
wpływ
kultury
na
modernizację.
Ameryka
Łacińska, wybierając tzw. teorię zależności, jako
wygodną
alternatywę
wobec
kulturowych
wyjaśnień
zacofania
gospodarczego
została
daleko w tyle za Japonią, która przyjęła odmienny
tok rozumowania. Obarczając winą za zacofanie
siebie
samych
Japończycy
przystąpili
do
modernizacji z charakterystyczną dla siebie
gorliwością i systematycznością. Byli do tego
procesu odpowiednio przygotowani – dzięki
długoletniej tradycji dobrych rządów, wysokiemu
poziomowi piśmienności, silnej instytucji rodziny,
wysokiej etyce pracy i samodyscyplinie, poczuciu
tożsamości narodowej i przeświadczeniu o własnej
wyższości. W tym tkwiło sedno wszystkiego.
www.brainybetty.com
14
• W
kulturze
Zachodu
istotnym
elementem
była
otwarta,
nastawiona na współzawodnictwo
postawa wobec wiedzy, nauki i
badań. Taka postawa nie pojawiła się
nigdzie indziej na świecie.
• Pomiar czasu i skonstruowany na
Zachodzie
zegar
mechaniczny
określiły nowoczesny świat i nadały
Cywilizacji Zachodniej prymat nad
całą resztą świata.
• Postawa ta nabrała realnej treści i
wszyscy są dziś tego beneficjentami,
włącznie z tymi cywilizacjami, które
uczą
się
obecnie
i
nadrabiają
zaległości.
www.brainybetty.com
15
Poglądy G.Hofstede
• Wymiary kultury organizacyjnej wg
G.Hofstede.
• W
oparciu
o
wyniki
badań
empirycznych przeprowadzonych na
przełomie lat 60/70-tych XX wieku,
wśród pracowników koncernu IBM
zatrudnionych
w
64
filiach,
ulokowanych
w
różniących
się
kulturowo krajach, wskazał na cztery
podstawowe
wymiary
kultury
narodowej wywierające wpływ na
kulturę organizacji (1984 r.).
www.brainybetty.com
16
Dystans władzy
• Ostatnie z wymienionych (duży dystans)
cechują
scentralizowane
struktury
organizacyjne, kontrola i nadzór zewnętrzny,
dystans
między
przełożonymi,
a
podwładnymi, zróżnicowanie płacowe między
pracownikami ( w zależności od pozycji w
strukturze organizacyjnej), wyraźny podział
na pracę fizyczną (niski prestiż społeczny) i
umysłową (wyższy prestiż), dość niskie
kwalifikacje pracowników niższego szczebla
(Wenezuela, Panama). Dla społeczeństw, w
których
stwierdza
się
mały
dystans
charakterystyczne
są:
decentralizacja,
płaskie
struktury
organizacyjne,
praca
samodzielna nastawiona na samokontrolę i
samoocenę,
przełożeni
nastawieni
na
kontakty z podwładnymi, na udzielanie
informacji, tworzenie koleżeńskiej atmosfery,
różnice płacowe niewielkie, praca niezależnie
od
charakteru
cieszy
się
uznaniem
społecznym, pracownicy niższego szczebla
mają
stosunkowo
wysokie
kwalifikacje
(Dania, Izrael).
www.brainybetty.com
17
Unikanie niepewności
• Drugi wymiar Hofstede nazwał „unikaniem
niepewności” – przejawiające się w stopniu, w
jakim członkowie społeczeństwa wolą
sytuacje wysoce sformalizowane od mniej
formalnych. Społeczeństwa o wysokim
stopniu unikania niepewności cechuje wielość
przepisów, nacisk na standaryzację
zachowań, ujednolicenie struktur
organizacyjnych, orientacja organizacji na
osiąganie wyników, zatrudnianie osób o
wysokich kwalifikacjach, odwoływanie się do
opinii ekspertów i specjalistów, kadry
menedżerskie zorientowane na zadania
krótko i średniookresowe, struktura
organizacyjna i procedury decyzyjne oparte
na przyjętych rytuałach, jasno sprecyzowane
reguły awansowania, dyscyplina pracy,
surowe kary za naruszenie regulaminu pracy,
podejmowanie wszelkich innowacji i zmian
organizacyjnych, jako niewygodnej
konieczności (Gwatemala, Panama, Malezja)..
www.brainybetty.com
18
Unikanie niepewności
c.d.
• Społeczeństwa o niskim stopniu
unikania niepewności cechuje
znikoma ilość przepisów formalnych
w
przedsiębiorstwie,
akceptacja
zróżnicowanych opinii i stanowisk,
nastawienie
na
planowanie
długoterminowe,
procedury
postępowania opierają się głównie
na
kontaktach
nieformalnych,
komunikacja typu „twarzą w twarz”,
stosowanie
zmiennych
struktur
organizacyjnych w zależności od
potrzeb i typów realizowanych
zadań,
różne
formy
awansu,
zarówno w „pionie”, jak i „poziomie”
(Austria, Dania).
www.brainybetty.com
19
Indywidualizm vs
kolektywizm
• Trzeci
wymiar
–
indywidualizm
vs
kolektywizm,
członkowie
społeczeństw
opartych
na
idei
indywidualizmu
są
nastawieni
na
drugiego
człowieka,
źle
postrzegają równocześnie jednak ingerencję
osób trzecich w swoje życie prywatne.
Organizacje doceniają niezależność inicjatywy
i przedsiębiorczość, uczestnictwo w organizacji
opiera się na kalkulacji korzyści i nakładów,
ma miejsce nastawienie na indywidualne
ścieżki
rozwoju,
ocena
pracowników
dokonywana w oparciu o przymioty i
osiągnięcia osobiste, stanowiska kierownicze
osiągane w wyniku konkursu, systemy
motywacyjne indywidualne, podobnie system
pracy i wynagrodzenia (USA).
www.brainybetty.com
20
Indywidualizm vs
kolektywizm
• Społeczeństwa oparte na kolektywizmie:
organizacja ma duży wpływ na poczucie
satysfakcji z pracy: pracownicy oczekują
od organizacji zapewnienia im poczucia
bezpieczeństwa
i
troski,
pracownicy
wyraźnie oczekują, że organizacja będzie
broniła
ich
interesów;
podstawowe
założenia organizacji opierają się na
wartościach
i
normach
moralnych:
dominują decyzje kolektywne oparte na
dochodzeniu
do
consensusu,
praca
organizowana jest przede wszystkim w
grupach
zadaniowych,
kultura
organizacyjna
tworzona
jest
przez
emocjonalne i spontaniczne zachowania
pracowników (skrajnym przykładem jest
Japonia).
www.brainybetty.com
21
Kobiecość vs męskość
• Czwarty
wymiar,
czyli
kobiecość-
męskość – określany jest poprzez
dominację w danym społeczeństwie
wartości kulturowo przypisanych kobiecie
lub mężczyźnie. Społeczeństwa, w których
dominują wartości kobiece, cechują:
wyraźne
nastawienie
na
stosunki
międzyludzkie w organizacji, dominacja
partycypacyjnego stylu kierowania , słaba
akceptacja rywalizacji o stanowiska i
pozycje; oparcie rekrutacji pracowników
na chęci do własnego rozwoju, kwalifikacje
zawodowe kobiet w niczym nie ustępują
męskim
(skrajnymi
przykładami
są
Szwecja, Norwegia, Dania i Holandia).
www.brainybetty.com
22
Kobiecość vs męskość
c.d.
• Społeczeństwa, w których dominują
wartości męskie, nastawienie na
indywidualizm w osiąganiu celów i w
działaniu; rekrutacja do pracy na
stanowiska oparta jest na konkurencji i
konkursach; ma miejsce dominacja
autokratycznego
stylu
kierowania,
nastawionego na rozliczanie się z
powierzonego zadania; pracownicy,
którzy
nie
mogą
sprostać
wymaganiom,
muszą
odejść;
preferowane są takie wartości jak:
przedsiębiorczość,
inicjatywa,
zaradność, pomysłowość (Austria i
Wenezuela).
www.brainybetty.com
23
Uzupełnienie M.Bonda
• Klasyfikację
wymiarów
kultury
organizacyjnej rozwinął Michael
Bond
i
wyróżnił
jeszcze
tzw.
orientację długoterminową (Long
Term Orientation – LTO). W wyniku
jego
badań
wyłączono
wymiar
unikania niepewności, a włączono
wymiar
nazwany
dynamizmem
konfucjańskim, w którym chodzi o
rozróżnienie
między
długo-
i
krótkoterminowym nastawieniem w
życiu.