SKAŁY METAMORFICZNE
SKAŁY METAMORFICZNE
(skały przeobrażone) - to jeden z
(skały przeobrażone) - to jeden z
trzech głównych typów skał budujących skorupę ziemską,
trzech głównych typów skał budujących skorupę ziemską,
powstałe ze skał magmowych bądź osadowych na skutek
powstałe ze skał magmowych bądź osadowych na skutek
przeobrażenia
(metamorfizmu)
pod
wpływem
wysokich
przeobrażenia
(metamorfizmu)
pod
wpływem
wysokich
temperatur (np. w pobliżu ognisk magmy) lub wysokiego
temperatur (np. w pobliżu ognisk magmy) lub wysokiego
ciśnienia oraz związanych z nimi procesów chemicznych.
ciśnienia oraz związanych z nimi procesów chemicznych.
Metamorfizm
powoduje
zmiany
składu
mineralnego
i
Metamorfizm
powoduje
zmiany
składu
mineralnego
i
chemicznego skał oraz jej struktury i tekstury.
chemicznego skał oraz jej struktury i tekstury.
Podział skał metamorficznych
Podział skał metamorficznych
Podział ze względu
Podział ze względu
na strukturę wewnętrzną
na strukturę wewnętrzną
Podział ze względu
Podział ze względu
na stopień przeobrażenia
na stopień przeobrażenia
Podział ze względu na strukturę wewnętrzną
Podział ze względu na strukturę wewnętrzną
•
wykazujące foliację
wykazujące foliację
: fyllit, łupek krystaliczny, gnejs,
: fyllit, łupek krystaliczny, gnejs,
amfibolit.
amfibolit.
Foliacja
Foliacja
oznacza uporządkowanie wewnętrznej budowy skały.
oznacza uporządkowanie wewnętrznej budowy skały.
Płaskie i wydłużone ziarna minerałów są ułożone równolegle.
Płaskie i wydłużone ziarna minerałów są ułożone równolegle.
Nie musi pokrywać się z kierunkami uławicania.
Nie musi pokrywać się z kierunkami uławicania.
Foliacja powstaje w wyniku wysokiego ciśnienia (np. nacisku
Foliacja powstaje w wyniku wysokiego ciśnienia (np. nacisku
tektonicznego) i rekrystalizacji ziaren mineralnych. Skutkiem
tektonicznego) i rekrystalizacji ziaren mineralnych. Skutkiem
foliacji jest łatwe dzielenie się skały na cienkie płytki
foliacji jest łatwe dzielenie się skały na cienkie płytki
mineralne.
mineralne.
Fyllit
Fyllit
to drobnoziarnisty łupek krystaliczny należący do skał
to drobnoziarnisty łupek krystaliczny należący do skał
metamorficznych.
Jest
zwykle
koloru
szarego
lub
metamorficznych.
Jest
zwykle
koloru
szarego
lub
szarozielonego. Składa się głównie z kwarcu i serycyt oraz
szarozielonego. Składa się głównie z kwarcu i serycyt oraz
mniejszych ilości chloryt, albitu, bitytu i pyłu grafitowego.
mniejszych ilości chloryt, albitu, bitytu i pyłu grafitowego.
Występuje tu charakterystyczna podzielność na cienkie płytki z
Występuje tu charakterystyczna podzielność na cienkie płytki z
widocznymi warstewkami mikowo-chlorytowymi, kwarcowymi
widocznymi warstewkami mikowo-chlorytowymi, kwarcowymi
lub kwarcowo-skaleniowymi, znaczącymi laminację. Warstewki
lub kwarcowo-skaleniowymi, znaczącymi laminację. Warstewki
te często powyginane są w mikrofałdy.
te często powyginane są w mikrofałdy.
Fyllity powstały w strefie wierzchniej metamorfizmu
Fyllity powstały w strefie wierzchniej metamorfizmu
regionalnego ze skał osadowych i są do nich podobne, ale
regionalnego ze skał osadowych i są do nich podobne, ale
odznaczają się większą łupkowatością.
odznaczają się większą łupkowatością.
W Polsce fyllity występują przede wszystkim w Sudetach
W Polsce fyllity występują przede wszystkim w Sudetach
oraz w głębokim podłożu północno-wschodniej Polski.
oraz w głębokim podłożu północno-wschodniej Polski.
Fillit
Fillit
Łupek krystaliczny, łupek metamorficzny
Łupek krystaliczny, łupek metamorficzny
- przeobrażone skały
- przeobrażone skały
osadowe bogate w substancje węgliste i bitumiczne, dobrze
osadowe bogate w substancje węgliste i bitumiczne, dobrze
zaznaczone. Łupki krystaliczne stanowią obszerną grupę skał
zaznaczone. Łupki krystaliczne stanowią obszerną grupę skał
metamorficznych
powstających
w
płytkich
strefach
metamorficznych
powstających
w
płytkich
strefach
metamorfizmu, o różnym składzie mineralnym i wyraźnie
metamorfizmu, o różnym składzie mineralnym i wyraźnie
zaznaczonej teksturze łupkowej. Mają doskonałą łupkowatość,
zaznaczonej teksturze łupkowej. Mają doskonałą łupkowatość,
czyli podzielność płasko-równoległą. Według definicji opartej
czyli podzielność płasko-równoległą. Według definicji opartej
na składzie mineralogicznym łupek krystaliczny nazywa się
na składzie mineralogicznym łupek krystaliczny nazywa się
skałą złożoną ze skaleni (do 20%), kwarcu (do 80%), węglanów
skałą złożoną ze skaleni (do 20%), kwarcu (do 80%), węglanów
(do 50%), a przede wszystkim łyszczyków, amfiboli.
(do 50%), a przede wszystkim łyszczyków, amfiboli.
Częstokroć w ich składzie dominuje jeden minerał, decydujący
Częstokroć w ich składzie dominuje jeden minerał, decydujący
o ich właściwościach i nadający im nazwę, np. łupek grafitowy,
o ich właściwościach i nadający im nazwę, np. łupek grafitowy,
serycytowy, talkowy, chlorytowy, mikowy i inne. Właściwości
serycytowy, talkowy, chlorytowy, mikowy i inne. Właściwości
pochodzące od dominującego składnika są jednak często
pochodzące od dominującego składnika są jednak często
maskowane przez obecność innych minerałów, np. kwarcu
maskowane przez obecność innych minerałów, np. kwarcu
Gnejs
Gnejs
to skała metamorficzna o składzie granitu, najczęściej
to skała metamorficzna o składzie granitu, najczęściej
powstała z jego przeobrażenia. Gnejsy mogą powstać również
powstała z jego przeobrażenia. Gnejsy mogą powstać również
ze skał osadowych. Gnejsy powstałe ze skał osadowych
ze skał osadowych. Gnejsy powstałe ze skał osadowych
nazywamy
nazywamy
paragnejsami
paragnejsami
,
pochodzenia
magmowego
,
pochodzenia
magmowego
ortognejsami
ortognejsami
. Ma kolor jasnoszary, ciemnoszary, różowy i inny,
. Ma kolor jasnoszary, ciemnoszary, różowy i inny,
często pasiasty. Jego tekstura może być drobnolaminowana -
często pasiasty. Jego tekstura może być drobnolaminowana -
najczęściej biało-czarne naprzemianległe laminy, warstewkowa,
najczęściej biało-czarne naprzemianległe laminy, warstewkowa,
oczkowa, pręcikowa, rzadziej słabo kierunkowa; struktura
oczkowa, pręcikowa, rzadziej słabo kierunkowa; struktura
drobno-, średnio- lub gruboziarnista. Składa się z kwarcu,
drobno-, średnio- lub gruboziarnista. Składa się z kwarcu,
skaleni - plagioklazów lub skalenia potasowego, biotytu,
skaleni - plagioklazów lub skalenia potasowego, biotytu,
muskowitu. W niektórych odmianach mogą występować
muskowitu. W niektórych odmianach mogą występować
amfibol, piroksen, granat, oraz minerały akcesoryczne: apatyt,
amfibol, piroksen, granat, oraz minerały akcesoryczne: apatyt,
turmalin, cyrkon i in.
turmalin, cyrkon i in.
Skała ta spotykana na całym świecie, jedynie na kontynentach,
Skała ta spotykana na całym świecie, jedynie na kontynentach,
głównie na obszarach tarcz krystalicznych. W Polsce występują
głównie na obszarach tarcz krystalicznych. W Polsce występują
w Sudetach, Tatrach Zachodnich oraz w podłożu północno-
w Sudetach, Tatrach Zachodnich oraz w podłożu północno-
wschodniej Polski.
wschodniej Polski.