Bezpieczeństwo pracy
przy obsłudze instalacji
chłodniczych
P r z e s t r z e g a n i e p r z e p i s ó w b h p
w zakładach przemysłu spożywczego
produkujących napoje
Bezpieczeństwo pracy
przy obsłudze instalacji
chłodniczych
P r z e s t r z e g a n i e p r z e p i s ó w b h p
w zakładach przemysłu spożywczego
produkujących napoje
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Trochę historii
• do XIX wieku – lód w trocinach
• I połowa XIX w. – poznanie
właściwości chłodniczych
amoniaku,
• 1867r. – pierwsze sprężarkowe
urządzenia chłodnicze,
• 1931r. – pojawienie się freonów
(
związki chlorofluorowęglowe
),
• 1974 – pierwsze symptomy
efektu
cieplarnianego.
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
A M O N I A K
A M O N I A K
•
powszechnie występuje w środowisku
powszechnie występuje w środowisku
naturalnym,
naturalnym,
(99% amoniaku w atmosferze pochodzi z rozkładu
(99% amoniaku w atmosferze pochodzi z rozkładu
szczątków
szczątków
organicznych),
organicznych),
•
jeden z najczęściej stosowanych zw.
jeden z najczęściej stosowanych zw.
chemicznych
chemicznych
(głównie w produkcji nawozów sztucznych
(głównie w produkcji nawozów sztucznych
– 80%),
– 80%),
+ ogólnie przyjazny środowisku,
+ ogólnie przyjazny środowisku,
+ niezbędny w syntezie białek,
+ niezbędny w syntezie białek,
w nadmiarze
w nadmiarze
-
-
powoduje redukcję wzrostu w biosferze
powoduje redukcję wzrostu w biosferze
- źle wpływa na ryby i bezkręgowce
- źle wpływa na ryby i bezkręgowce
- może zakwaszać glebę (poprzez nitryfikację do
- może zakwaszać glebę (poprzez nitryfikację do
azotanów)
azotanów)
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
ROWLAND i MOLINA 1974r.
Badając tzw. „efekt cieplarniany”
stwierdzili pozytywny udział amoniaku
w likwidacji skutków efektu
cieplarnianego
(głównie emisji CO
2
)
NH
3
+ CO
2
+ H
2
0 = NH
4
HCO
3
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
WADY AMONIAKU
•
działanie na organizm ludzki
-
podrażnienia i poparzenia skóry,
- uszkodzenia rogówki, częściowa lub
całkowita
ślepota.
•
tworzenie mieszanin
wybuchowych
-
wybuchowy powyżej 15,5 % obj.
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Freony jako czynniki
chłodnicze
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
WŁAŚCIWOŚCI FREONÓW
WŁAŚCIWOŚCI FREONÓW
•
niepalne
niepalne
•
nietrujące i niedrażniące
nietrujące i niedrażniące
•
nieszkodliwe dla chłodzonych
nieszkodliwe dla chłodzonych
towarów
towarów
•
obojętne dla większości metali
obojętne dla większości metali
•
wysoce lotne
wysoce lotne
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
ZASTOSOWANIE
ZASTOSOWANIE
•
GOSPODARSTWO DOMOWE (chłodziarki)
GOSPODARSTWO DOMOWE (chłodziarki)
•
CHŁODNIE PRZEMYSŁOWE
CHŁODNIE PRZEMYSŁOWE
•
KLIMATYZATORY
KLIMATYZATORY
•
POMPY CIEPŁA
POMPY CIEPŁA
•
JAKO ŚRODEK SPIENIAJĄCY
JAKO ŚRODEK SPIENIAJĄCY
(twarde pianki poliuretanowe)
(twarde pianki poliuretanowe)
•
W NIEKTÓRYCH AEROZOLACH
W NIEKTÓRYCH AEROZOLACH
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji chłodniczych
W Polsce ( poza normą PN - EN ) brak
W Polsce ( poza normą PN - EN ) brak
szczegółowych przepisów
szczegółowych przepisów
dotyczących instalacji chłodniczych
dotyczących instalacji chłodniczych
freonowych
freonowych
W krajach zachodnich szczegółowo określono
W krajach zachodnich szczegółowo określono
wymogi bhp dla komór innych pomieszczeń
wymogi bhp dla komór innych pomieszczeń
chłodzonych freonem np.:
chłodzonych freonem np.:
•
detektory gazu
•< -10
0
C sygnalizacja alarmowa,
• drzwi oznakowane – „uwaga, czynnik duszący”
• wentylacja mechaniczna (w pomieszczenia
zagłębionych)
150 m
3
/h/1kg czynnika chłodniczego
• wysokie wymagania techniczne i dozorowe dla
zbiorników
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
wady freonów
wady freonów
:
:
•
bezzapachowość,
bezzapachowość,
•
zaleganie w dolnych częściach
zaleganie w dolnych częściach
pomieszczeń
pomieszczeń
i zagłębieniach (
i zagłębieniach (
wysoki ciężar
wysoki ciężar
cząsteczkowy
cząsteczkowy
)
)
•
w czasie pożaru rozkłada się do
w czasie pożaru rozkłada się do
fosgenu
fosgenu
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Działania na rzecz eliminowania
Działania na rzecz eliminowania
związków halonowych z użycia:
związków halonowych z użycia:
•
KONWENCJA WIEDEŃSKA -1985r
KONWENCJA WIEDEŃSKA -1985r
•
PROTOKÓŁ MONTREALSKI 1997r
PROTOKÓŁ MONTREALSKI 1997r
POLSKA OD 11.10.1990r. JEST STRONĄ
POLSKA OD 11.10.1990r. JEST STRONĄ
-
KONWENCJI WIEDEŃSKIEJ
KONWENCJI WIEDEŃSKIEJ
-
PROTOKOŁU MONTREALSKIEGO
PROTOKOŁU MONTREALSKIEGO
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
PROSTE SCHEMATY
PROSTE SCHEMATY
AMONIAKALNYCH
AMONIAKALNYCH
INSTALACJI
INSTALACJI
CHŁODNICZYCH
CHŁODNICZYCH
Zawór
Parowni
k
Osuszac
z
Sprężar
ka
Skraplac
z
Schemat najprostszego urządzenia chłodniczego
bezpośredniego
gaz
mieszanina cieczy
i gazu
ciekły amoniak
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Zawór
Sprężar
ka
Skraplac
z
Schemat układu chłodniczego pompowego
bezpośredniego
gaz
mieszanina cieczy
i gazu
ciekły amoniak
Parowni
k
Pomp
a
Zbiorn
ik
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Zawór
Osuszac
z
Sprężar
ka
Skraplac
z
Schemat prostego układu chłodzenia pośredniego
gaz
mieszanina cieczy
i gazu
ciekły amoniak
do
aparató
w
technol
og.
H
2
O
H
2
O
Chłodnia
wody
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Obowiązujące podstawowe akty prawne
Obowiązujące podstawowe akty prawne
dotyczące bezpieczeństwa przy chłodniach
dotyczące bezpieczeństwa przy chłodniach
amoniakalnych:
amoniakalnych:
•
rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z 12.05.2003 w spr. bhp przy obsłudze amoniakalnych
z 12.05.2003 w spr. bhp przy obsłudze amoniakalnych
instalacji
instalacji
chłodniczych w z-dach przetw. rolno-spoż. (Dz.U Nr 98,poz.
chłodniczych w z-dach przetw. rolno-spoż. (Dz.U Nr 98,poz.
902);
902);
•
rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej
Społecznej
z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad
z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad
stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się
stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się
eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ( Dz. U.z 2003r Nr89
eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ( Dz. U.z 2003r Nr89
poz.828
poz.828
•
rozporządzenie M.P. i P.S. z dnia 26 września 1997 r.
rozporządzenie M.P. i P.S. z dnia 26 września 1997 r.
w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny
w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny
pracy.
pracy.
(Dz. U. z 1997 Nr 129 poz.844 ze zm.)
(Dz. U. z 1997 Nr 129 poz.844 ze zm.)
•
PN –EN 378-1 i 2:2022 ISO 5149 Mechaniczne instalacje
PN –EN 378-1 i 2:2022 ISO 5149 Mechaniczne instalacje
ziębnicze
ziębnicze
do ogrzewania i oziębiania. Wymagania bezpieczeństwa.
do ogrzewania i oziębiania. Wymagania bezpieczeństwa.
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
•
rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej
z dnia 29 maja 2003 r. sprawie minimalnych wymagań
dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych
na
stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera
wybuchowa ( Dz.U.z 2003r. Nr107 poz.1004
)
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
•
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z dnia 15 stycznia 1999 r.
i Administracji z dnia 15 stycznia 1999 r.
w sprawie określenia szczegółowych wymagań w
w sprawie określenia szczegółowych wymagań w
zakresie przeciwpożarowego zaopatrzenia
zakresie przeciwpożarowego zaopatrzenia
wodnego,
wodnego,
ratownictwa technicznego, chemicznego,
ratownictwa technicznego, chemicznego,
ekologicznego lub medycznego oraz warunków,
ekologicznego lub medycznego oraz warunków,
jakim
jakim
powinny odpowiadać drogi pożarowe. Dz.U. Nr
powinny odpowiadać drogi pożarowe. Dz.U. Nr
7
7
poz.64
poz.64
•
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
PODSTAWOWE ZAGROŻENIA
PODSTAWOWE ZAGROŻENIA
WYSTĘPUJĄCE
WYSTĘPUJĄCE
W AMONIAKALNYCH
W AMONIAKALNYCH
INSTALACJACH CHŁODNICZYCH
INSTALACJACH CHŁODNICZYCH
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
•
WYCIEKI AMONIAKU (
WYCIEKI AMONIAKU (
ZAGROŻENIA
ZAGROŻENIA
TOKSYCZNE)
TOKSYCZNE)
2. POPARZENIA
2. POPARZENIA
3. ZAGROŻENIA MECHANICZNE
3. ZAGROŻENIA MECHANICZNE
4. ZAGROŻENIA ELEKTRYCZNE
4. ZAGROŻENIA ELEKTRYCZNE
5. PRACA NA WYSOKOŚCI
5. PRACA NA WYSOKOŚCI
6. WYNIKAJĄCE Z KONIECZNOŚCI
6. WYNIKAJĄCE Z KONIECZNOŚCI
OBSŁUGI
OBSŁUGI
INSTALACJI NA WOLNYM POWIETRZU
INSTALACJI NA WOLNYM POWIETRZU
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
1. WYCIEKI AMONIAKU
1. WYCIEKI AMONIAKU
techniczno – technologiczne
techniczno – technologiczne
* nieszczelności na złączach, zaworach i króćcach
* nieszczelności na złączach, zaworach i króćcach
(
(
ciśnienie
ciśnienie
!)
!)
* kontrolowane wycieki podczas robót remontowych,
* kontrolowane wycieki podczas robót remontowych,
* okresowe odpowietrzanie lub wymiana oleju,
* okresowe odpowietrzanie lub wymiana oleju,
* uzupełnianie amoniaku w instalacji.
* uzupełnianie amoniaku w instalacji.
Stężenie amoniaku zwykle narasta powoli i jest zapachowo
Stężenie amoniaku zwykle narasta powoli i jest zapachowo
wyczuwalne lub sygnalizowane przez detektory.
wyczuwalne lub sygnalizowane przez detektory.
awaryjne
awaryjne
:
:
* nagłość wystąpienia,
* nagłość wystąpienia,
* duży i niestabilny wypływ czynnika,
* duży i niestabilny wypływ czynnika,
Powstaje chmura gazowa o wysokim stężeniu amoniaku
Powstaje chmura gazowa o wysokim stężeniu amoniaku
wymagająca natychmiastowych działań ewakuacyjnych i
wymagająca natychmiastowych działań ewakuacyjnych i
ratowniczych
ratowniczych
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
2. OPARZENIA
2. OPARZENIA
Ciekły, uwalniający się amoniak ze względu na
Ciekły, uwalniający się amoniak ze względu na
posiadane wysokie ciepło parowania powodować
posiadane wysokie ciepło parowania powodować
może rozległe poparzenia (odmrożenie + działanie
może rozległe poparzenia (odmrożenie + działanie
chemiczne)
chemiczne)
3. URAZY MECHANICZNE
3. URAZY MECHANICZNE
Głównie wynikające z obsługi urządzeń wirujących
Głównie wynikające z obsługi urządzeń wirujących
(sprężarki, pompy, wentylatory) oraz drobnych robót
(sprężarki, pompy, wentylatory) oraz drobnych robót
remontowych
remontowych
4. ZAGROŻENIA ELEKTRYCZNE
4. ZAGROŻENIA ELEKTRYCZNE
Większość urządzeń zasilanych jest energią
Większość urządzeń zasilanych jest energią
elektryczną.
elektryczną.
•
PRACA NA WYSOKOŚCI
PRACA NA WYSOKOŚCI
Konstrukcja szeregu urządzeń instalacji chłodniczej
Konstrukcja szeregu urządzeń instalacji chłodniczej
wymaga wykonywania prac na wysokości (wyniesione
wymaga wykonywania prac na wysokości (wyniesione
podesty obsługowe, drabiny, schody itp.)
podesty obsługowe, drabiny, schody itp.)
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
6. WYNIKAJĄCE Z KONIECZNOŚCI
6. WYNIKAJĄCE Z KONIECZNOŚCI
OBSŁUGI
OBSŁUGI
INSTALACJI NA WOLNYM POWIETRZU
INSTALACJI NA WOLNYM POWIETRZU
Większość przemysłowych instalacji chłodniczych to
Większość przemysłowych instalacji chłodniczych to
instalacje wieloobiektowe, wymagające od obsługi
instalacje wieloobiektowe, wymagające od obsługi
wielokrotnych przejść z jednego obiektu do drugiego, w
wielokrotnych przejść z jednego obiektu do drugiego, w
różnych warunkach atmosferycznych i o różnych porach
różnych warunkach atmosferycznych i o różnych porach
doby.
doby.
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Kwalifikacje pracowników i wymagania
Kwalifikacje pracowników i wymagania
dokumentacyjne
dokumentacyjne
- uprawnienia kwalifikacyjne obsługi
- uprawnienia kwalifikacyjne obsługi
RODZAJ URZĄDZEŃ, INSTALACJI I SIECI, PRZY KTÓRYCH EKSPLOATACJI JEST
RODZAJ URZĄDZEŃ, INSTALACJI I SIECI, PRZY KTÓRYCH EKSPLOATACJI JEST
WYMAGANE POSIADANIE KWALIFIKACJI
WYMAGANE POSIADANIE KWALIFIKACJI
Grupa 2. Urządzenia wytwarzające, przetwarzające, przesyłające i zużywające
Grupa 2. Urządzenia wytwarzające, przetwarzające, przesyłające i zużywające
ciepło oraz inne urządzenia energetyczne:
ciepło oraz inne urządzenia energetyczne:
5)urządzenia wentylacji, klimatyzacji i chłodnicze, o mocy powyżej 50 kW;
5)urządzenia wentylacji, klimatyzacji i chłodnicze, o mocy powyżej 50 kW;
- przeszkolenie w zakresie:
- przeszkolenie w zakresie:
* schematu technicznego i zaworów
* schematu technicznego i zaworów
odcinających
odcinających
* technicznej obsługi instalacji
* technicznej obsługi instalacji
* bezpieczeństwa pożarowego
* bezpieczeństwa pożarowego
* ratownictwa chemicznego i
* ratownictwa chemicznego i
postępowania na
postępowania na
wypadek awarii (
wypadek awarii (
w tym stosowania
w tym stosowania
sprzętu
sprzętu
ochronnego)
ochronnego)
* udzielania pierwszej pomocy
* udzielania pierwszej pomocy
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Obiekty i pomieszczenia pracy
Obiekty i pomieszczenia pracy
-
Specjalne wymagania dla maszynowni
Specjalne wymagania dla maszynowni
-
Oznakowanie pomieszczeń
Oznakowanie pomieszczeń
-
Możliwość opuszczenia (otwarcia od
Możliwość opuszczenia (otwarcia od
wewnątrz);
wewnątrz);
-
Instalacja alarmowa – człowiek w komorze
Instalacja alarmowa – człowiek w komorze
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Wentylacja
Wentylacja
-
Ciągła i awaryjna - krotności
Ciągła i awaryjna - krotności
-
Sposób wykonania (przeciwwybuchowa)
Sposób wykonania (przeciwwybuchowa)
-
Sposób załączania (skąd)
Sposób załączania (skąd)
Oświetlenie
Oświetlenie
-
Możliwość wyłączania w przypadku awarii
Możliwość wyłączania w przypadku awarii
(
(
maszynownia (aparatownia) i pomieszczenia zasilane
maszynownia (aparatownia) i pomieszczenia zasilane
bezpośrednio
bezpośrednio
amoniakiem)
amoniakiem)
-
Rozmieszczenie i wykonanie oświetlenia
Rozmieszczenie i wykonanie oświetlenia
awaryjnego;
awaryjnego;
Sprężar
ka
Bezpieczeństwo przy obsłudze instalacji
chłodniczych
Stanowiska i procesy pracy
Stanowiska i procesy pracy
- Detektory (norma – 0,25 DGW), w
- Detektory (norma – 0,25 DGW), w
przepisie NDS;
przepisie NDS;
Wyposażenie w sprzęt do akcji ratowniczej
Wyposażenie w sprzęt do akcji ratowniczej
-
Jaki i w jakich ilościach?
Jaki i w jakich ilościach?
-
Gdzie ma się znajdować?
Gdzie ma się znajdować?
-
Kto ma go używać?
Kto ma go używać?
ZASADA
ZASADA
Tam, gdzie nie można określić stężenia gazu (par) nie
Tam, gdzie nie można określić stężenia gazu (par) nie
wolno stosować masek p.gaz - należy stosować sprzęt
wolno stosować masek p.gaz - należy stosować sprzęt
izolujący.
izolujący.
Wobec tego:
Wobec tego:
-
Badania lekarskie;
Badania lekarskie;
-
Przeszkolenie;
Przeszkolenie;
-
Konserwacja.
Konserwacja.