UKLAD NERWOWY 

Potencjał czynnościowy

• Bodziec działający na błonę komórkową neuronu zmienia jej 

właściwości, co z kolei wywołuje potencjał czynnościowy.

• Różnica napięcia w kom. z zewnętrz. wynosi –70mV (stan 

spoczynkowy).

Potencjał progowy wynosi –55mV i jest to wartość do jakiej musi 

się zmniejszyć różnica na błonie komórkowej aby mogła 

zadziałać.

•

Do wnętrza neuronu przez błonę komórkową napływają jony 

dodatnie (głównie K+,Na+) co powoduje zmniejszenie różnicy 

napięcia ładunków między wnętrzem a otoczeniem. Zjawisko to 

nosi nazwę depolaryzacji błony komórkowej.

•

Jony dodatnie wnikają do komórki i pociągają całą falę wzdłuż 

błony kom. 

Impulsem nerwowym jest przesuwanie się fali depolaryzacji od 

miejsca zadziałania bodźca wzdłuż błony kom., aż do aksonu.

• Synapsa jest to „połączenie” dwóch kom. nerwowych których 

zadaniem jest za pomocą mediatora przekazanie bodźca. Błona 

przekazująca impuls nazywa się błoną presynaptyczną, 

odbierająca zaś postsynaptyczną. 

• Synapsy

Powierzchnię błony kom. ciała neuronu i 

dendrytów pokrywają struktury zwane kolbami 

końcowymi – synaptycznymi. 

• Dzięki nim odbywa się przekazywanie impulsów 

z jednego neuronu na drugi.

• Kolby końcowe pokrywa błona presynaptyczna 

należąca do neuronu przekazującego impuls.

• Pomiędzy błoną presynaptyczną, a błoną 

postsynaptyczną istnieje szczelina synaptyczna. 

W tej szczelinie znajduje się mediator.

Mediator to związek chem. który jest w stanie 

zdepolaryzować błonę postsynaptyczną.

Sumowanie impulsów

• Stopień depolaryzacji błony postsynaptycznej zależy 

od liczby cząsteczek wydzielanych na synapsach. Im 

więcej cząsteczek transmitera depoaryzuje błonę 

postsynaptyczną, tym większy jest stopień 

depolaryzacji.

• Sumowanie przestrzenne impulsacji w obrębie 

neuronu polega na wzrastaniu postsynaptycznego 

potencjału pobudzającego w miarę zwiększania się 

liczby synaps przekazujących pobudzanie.

• Sumowanie w czasie – chodzi tu oto aby przychodzące 

nowe impulsy zdążyły przed repolaryzacją błony 

postsynaptycznej, czyli aby przychodziły w mniejszych 

odstępach jak 5ms.

• Postsynaptyczny potencjał hamujący – dzieje się tak 

wówczas gdy mediatory uwalniane na synapsach, nie 

tylko nie spowodują depolaryzacji ale spowodują 

hiperdepolaryzacje błony kom. (-80,-85 mV), wtedy 

taka błona jest nieczuła na te mediatory pobudzające i 

uniemożliwia wy-twarzanie impulsów.

• Ze względu na budowę wyróżniamy :

Ośrodkowy (centralny) układ nerwowy

Mózgowie (kresomózgowie, 
międzymózgowie, 

śródmózgowie, 

móżdżek, rdzeń 

przedłużony)

Rdzeń kręgowy

Obwodowy układ nerwowy 

Nerwy czaszkowe
Nerwy rdzeniowe

• Ośrodkowy układ nerwowy jest to 

najważniejsza część układu nerwowego 

kręgowców. 

• Ośrodkowy układ nerwowy jest chroniony przez 

kości czaszki oraz kręgosłup . 

• Zbudowany jest z istoty szarej i białej. Częścią 

składową istoty szarej są komórki nerwowe. 

Oprócz nich znajdują się włókna nerwowe 

rdzenne i bezrdzenne, tkanka glejowa i naczynia 

krwionośne wraz z paskami tkanki łącznej. 

• Skład istoty białej to tkanka glejowa, naczynia 

włókien nerwowych nie mających osłonki 

Schwanna.

• mózgowie

– Rdzeń przedłużony w którym znajdują się ośrodki kierujące 

odruchami bezwarunkowymi – ośrodki oddechowe, regulujące 

pracę serca, ciśnienie krwi, ośrodki odpowiedzialne za żucie, 

połykanie, wydzielanie śliny, ośrodki kojarzeniowe słuchu i 

równowagi oraz koordynacji ruchowej.

– Tyłomózgowie odpowiedzialne za utrzymanie równowagi ciała.

– Śródmózgowie  czyli pierwotny ośrodek analizy wzroku i słuchu.

– Międzymózgowie  w którym znajdują się ośrodki nerwowe 

głodu/sytości, termoregulacji, pragnienia, agresji/ucieczki, popędu 

płciowego

– Kresomózgowie– dwie półkule pokryte korą mózgową, dzielącą się 

na płaty: 

• czołowy - związany m.in. z pamięcią, uwagą, kontrolą 

zachowania, planowaniem, hamowaniem reakcji, zawiera 

również ośrodki ruchowe oraz pole Broca (zazwyczaj w lewej 

półkuli), związane z kontrolą ekspresji mowy,

• ciemieniowy - zawiera m.in. ośrodki czucia skórnego, 

rozumienia i kojarzenia informacji pochodzących ze zmysłów 

oraz ośrodki uwagi,

• potyliczny - ośrodki wzrokowe,

• skroniowy - zawiera m.in. ośrodek rozumienia wrażeń 

słuchowych (pole Wernickego, zazwyczaj w lewej półkuli) a 

także ośrodki związane z emocjami oraz pamięcią,

• rdzeń kręgowy

• Rdzeń kręgowy– część 

ośrodkowego układu 
nerwowego, przewodząca 
bodźce pomiędzy mózgowiem a 
układem obwodowym 

• Ze względu na czynność układ nerwowy można 

podzielić na dwie kategorie :

• Układ nerwowy somatyczny nastawiony na 

łączność ze światem zewnętrznym, odbiera z niego 

różnorodne informacje za pośrednictwem narządów 

zmysłów oraz zarządza aparatem ruchowym, 

umożliwiając poruszanie się w przestrzeni i 

reagowanie w sposób celowy na bodźce zewnętrzne.

A) uklad piramidowy
B) układ pozapiramidowy

• Układ nerwowy autonomiczny lub wegetatywny 

(- jego rolą jest sprawowanie kontroli nad przemianą 

materii oraz prawidłowym działaniem narządów 

wewnętrznych.

a) układ współczulny
b) układ przywspółczulny

• Układ piramidowy – część układu nerwowego 

kontrolująca ruchy dowolne i postawę ciała. Układ 

piramidowy posiada dwie drogi unerwiające ruchowo 

mięśnie. 

• Pierwsza z nich to droga korowo-jądrowa, która 

unerwia mięśnie twarzoczaszki, szyi a także część 

mięśnia 

• czworobocznego grzbietu. Druga to droga korowo-

rdzeniowa, która unerwia resztę mięśni organizmu.

• zaczyna się w polach ruchowych kory mózgu (kom. 

piramidalne – kom. Betza) przechodzi przez niższe partie 

mózgu (tworzy tzw. wieniec promienisty) włókna łączą się 

w torebce wew. i biegną do piramidy. Na wysokości tej 

piramidy następuje skrzyżowanie włókien nerwowych.

• Układ pozapiramidowy wraz z układem piramidowym 

bierze udział w wykonywaniu przez organizm czynności 
ruchowej. 

• układ pozapiramidowy powoli przejmuje i automatyzuje 

czynności, które wcześniej były pod kontrolą układu 
piramidowego. 

• Układ pozapiramidowy jest więc układem 

wspomagającym, odciążającym nas od skupiania się nad 
codziennymi czynnościami, umożliwiający nam pewną 
automatyzację.

•  
• Współdziała w wyzwalaniu ruchów dowolnych i 

regulowaniu napięcia mięśni poprzecznie prążkowanych.

• włókna nie krzyżują się w piramidzie, przechodzą bocznie 

z prawej do prawej i z lewej do lewej

• Autonomiczny układ nerwowy– część układu 

nerwowego, którego nerwy unerwiają narządy 

wewnętrzne. 

• Wyodrębniony ze względu na pełnione przez 

siebie funkcje i budowę. 

• W przeciwieństwie do somatycznego układu 

nerwowego, działanie układu autonomicznego 

powoduje reakcje niezależne od naszej woli, czyli 

np. wydzielanie soku żołądkowego, ruch 

perystaltyczne jelit itd. 

• Układ autonomiczny dzieli się na układ 

współczulny, inaczej sympatyczny (pobudzający) i 

przywspółczulny, inaczej parasympatyczny 

(hamujący).

• Układ współczulny, układ sympatyczny część 

autonomicznego układu nerwowego, 

odpowiadająca za przygotowanie organizmu do 

walki bądź ucieczki. Jest on aktywny w czasie 

stresu i powoduje następujące reakcje organizmu:

• szybsza praca serca,

• zwiększenie dostawy glukozy do mięśni i mózgu przez 

rozkład glikogenu  w wątrobie,

• rozszerzenie źrenic 

• stroszenie włosów,

• skurcz mięśnia zwieracza cewki moczowej (trzymanie 

moczu),

• pobudzenie nadnerczy do produkcji adrenaliny,

• zahamowanie perystaltyki jelit,

• podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi poprzez 

zwężenie naczyń krwionośnych,

• rozszerzenie mięśni oskrzeli w płucach

• Układ przywspółczulny, parasympatyczny, 

cholinergiczny, - podukład autonomicznego układu 

nerwowego odpowiedzialny za odpoczynek organizmu i 

poprawę trawienia. W uproszczeniu można powiedzieć, 

że działa on antagonistycznie (odwrotnie) do układu 

współczulnego

• układ przywspółczulny nie reaguje jako całość, lecz 

aktywizuje tylko te funkcje, które są niezbędne w 

danym czasie.

• zwężanie źrenicy,
• hamowanie czynności serca (zmniejszanie siły skurczu),
• rozszerzanie naczyń krwionośnych powodujące spadek 

ciśnienia tętniczego krwi,

• nasilanie skurczów przewodu pokarmowego,
• kurczenie pęcherza moczowego,
• wzrost wydzielania insuliny,