Ketoza krów
Ketoza krów
(ketosis bovum, ketonemia,
(ketosis bovum, ketonemia,
acetonemia, ketonuria,
acetonemia, ketonuria,
acetonuria)
acetonuria)
Ketoza krów
Ketoza krów
(ketosis bovum, ketonemia,
(ketosis bovum, ketonemia,
acetonemia, ketonuria,
acetonemia, ketonuria,
acetonuria)
acetonuria)
Istota
Istota
choroby
choroby
.
.
Choroba charakteryzuje się :
•
nagromadzeniem się zw. ketonowych we krwi
(ketonemia), moczu (ketonuria), mleku
(ketolakcja) i w wydychanym powietrzu
•
zmniejszeniem stężenia glukozy we krwi
(hipoglikemia)
•
skłonnością do zwyrodnienia tłuszczowego
wątroby
MOBILIZACJA
MOBILIZACJA
TŁUSZCZU
TŁUSZCZU
KETOZA PIERWOTNA
KETOZA PIERWOTNA
(SPONTANICZNA) NIEDOBORY
(SPONTANICZNA) NIEDOBORY
ENERGETYCZNE
ENERGETYCZNE
Zwięk. ket. wątrobowa
Zwięk. ket. wątrobowa
HIPOGLIKEMIA
HIPOGLIKEMIA
BRAK APETYTU
BRAK APETYTU
KLINICZNA
KLINICZNA
KETOZA KETOZA WTÓRNA INNA CHOROBA
KETOZA KETOZA WTÓRNA INNA CHOROBA
SUBKLINICZNA
SUBKLINICZNA
KETOZA ZWIĘKSZONA ZAWARTOŚĆ
KETOZA ZWIĘKSZONA ZAWARTOŚĆ
POKARMOWA KWASU MASŁOWEGO
POKARMOWA KWASU MASŁOWEGO
W PŁYNIE ŻWACZA
W PŁYNIE ŻWACZA
ZWIĘKSZONA
ZWIĘKSZONA
KETOGENEZA
KETOGENEZA
STOSOWANIE
STOSOWANIE
W NABŁONKU ŻWACZA
W NABŁONKU ŻWACZA
W ŻYWIENIU
W ŻYWIENIU
PASZ KETOGENNYCH
PASZ KETOGENNYCH
Rodzaje ketozy:
Rodzaje ketozy:
•
K. pierwotna – występuje samoistnie w okresie
poporodowym
•
K. wtórna – występuje w przebiegu innych
chorób pierwotnych niezależnie od okresu
laktacji
•
K. pokarmowa – występuje niezależnie od okresu
laktacji, wieku, płci, u krów karmionych paszą
ketogenną
•
K. subkliniczna – typowa choroba dla stad krów
•
K. kliniczna: postać niestrawnościowa i postać
nerwowa (neurologiczna)
Częstotliwość
Częstotliwość
występowania ketozy w
występowania ketozy w
okresie laktacji
okresie laktacji
Przyczyny k. pierwotnej
Przyczyny k. pierwotnej
•
Specyficzna przemiana energetyczna u
Specyficzna przemiana energetyczna u
przeżuwaczy
przeżuwaczy
•
Wysoka wydajność mleczna w początkowym
Wysoka wydajność mleczna w początkowym
okresie laktacji
okresie laktacji
•
Znaczny wzrost zużycia glukozy na początku
Znaczny wzrost zużycia glukozy na początku
laktacji
laktacji
•
Spadek produkcji glukozy i glikogenu w
Spadek produkcji glukozy i glikogenu w
wątrobie
wątrobie
•
Nadmierne otłuszczenie krów w okresie
Nadmierne otłuszczenie krów w okresie
przedporodowym
przedporodowym
•
Zaburzenia hormonalne - (obniżenie stężenia
Zaburzenia hormonalne - (obniżenie stężenia
glikokortykoidów i insuliny a wzrost stęzenia
glikokortykoidów i insuliny a wzrost stęzenia
STH, tyroksyny, noradrenaliny)
STH, tyroksyny, noradrenaliny)
•
Błędy żywieniowe
Błędy żywieniowe
Przyczyny ketozy
Przyczyny ketozy
pierwotnej
pierwotnej
(czynniki wewnętrzne)
(czynniki wewnętrzne)
•
Niedobory energetyczne w szczycie
Niedobory energetyczne w szczycie
laktacji
laktacji
•
Specyfika przemian energetycznych
Specyfika przemian energetycznych
przeżuwaczy
przeżuwaczy
Przyczyny
Przyczyny
wewnętrzne –
wewnętrzne –
przemiany
przemiany
węglowodanowe
węglowodanowe
Węglowodany w paszy
Węglowodany w paszy
celuloza, hemiceluloza, skrobia, sacharoza, laktoza,
celuloza, hemiceluloza, skrobia, sacharoza, laktoza,
maltoza, glukoza
maltoza, glukoza
depolimerazy
depolimerazy
amylazy
amylazy
celulazy
celulazy
Lotne kwasy tłuszczowe (
Lotne kwasy tłuszczowe (
LKT
LKT
)
)
kwas octowy 60 – 65%
kwas octowy 60 – 65%
kwas propionowy
kwas propionowy
~
~
20%
20%
kwas masłowy 15 – 20%
kwas masłowy 15 – 20%
NKT:
NKT:
~
~
5%
5%
kwas mrówkowy, walerianowy,
kwas mrówkowy, walerianowy,
kapronowy, bursztynowy, mlekowy
kapronowy, bursztynowy, mlekowy
Rola lotnych kwasów
Rola lotnych kwasów
tłuszczowych
tłuszczowych
LKT są głównym źródłem energii i
LKT są głównym źródłem energii i
materiałem budulcowym:
materiałem budulcowym:
tkanki mleko
tkanki mleko
kwas propionowy tłuszcz, cukier białko,
kwas propionowy tłuszcz, cukier białko,
cukier
cukier
kwas octowy tłuszcz tłuszcz,
kwas octowy tłuszcz tłuszcz,
białko
białko
kwas masłowy białko
kwas masłowy białko
Przyczyny ketozy
Przyczyny ketozy
pierwotnej
pierwotnej
(czynniki wewnętrzne)
(czynniki wewnętrzne)
•
Nadmierne otłuszczenie krów
Nadmierne otłuszczenie krów
•
Stan hormonalny (glikokortykoidy,
Stan hormonalny (glikokortykoidy,
insulina,
insulina,
STH, h. tarczycy,
STH, h. tarczycy,
noradrenalina)
noradrenalina)
Przyczyny ketozy
Przyczyny ketozy
pierwotnej
pierwotnej
(czynniki zewnętrzne)
(czynniki zewnętrzne)
•
Błędy żywieniowe
Błędy żywieniowe
(jednostronne i niepełnowartościowe żywienie,
(jednostronne i niepełnowartościowe żywienie,
niedostosowanie ilościowe i jakościowe dawki
niedostosowanie ilościowe i jakościowe dawki
pokarmowej do potrzeb produkcyjnych)
pokarmowej do potrzeb produkcyjnych)
•
Wadliwa technika żywienia
Wadliwa technika żywienia
•
Głodzenie zwierząt
Głodzenie zwierząt
Patogeneza ketozy
Patogeneza ketozy
Miejsce
Miejsce
ketogenez
ketogenez
y
y
Prekursor
Prekursor
Produkt
Produkt
Nabłonek
Nabłonek
żwacza,
żwacza,
czepca,
czepca,
ksiąg
ksiąg
kwas masłowy kwas
kwas masłowy kwas
ß
ß
-
-
hydroksymasłowy
hydroksymasłowy
Wątroba
Wątroba
k.
k.
acetooctowy
acetooctowy
wolne kwasy tłuszczowe k.
wolne kwasy tłuszczowe k.
ß
ß
-
-
hydroksymasłowy
hydroksymasłowy
k. aceton
k. aceton
Wymię
Wymię
kwas octowy
kwas octowy
k.
k.
ß
ß
-hydroksymasłowy k.
-hydroksymasłowy k.
acetooctowy
acetooctowy
Przyczyny ketozy
Przyczyny ketozy
wtórnej
wtórnej
•
Niestrawności
Niestrawności
•
Skręt i przemieszczenia trawieńca
Skręt i przemieszczenia trawieńca
•
Zapalenia wymienia i macicy
Zapalenia wymienia i macicy
•
Zanokcica
Zanokcica
•
Schorzenia gorączkowe z
Schorzenia gorączkowe z
upośledzeniem lub utratą łaknienia
upośledzeniem lub utratą łaknienia
Przyczyny ketozy
Przyczyny ketozy
pokarmowej
pokarmowej
•
Pasze ketogenne (zawierające kwas
Pasze ketogenne (zawierające kwas
masłowy)
masłowy)
•
Pasze powodujące tzw. ketogenną
Pasze powodujące tzw. ketogenną
fermentację w żwaczu
fermentację w żwaczu
•
Obecność pierwotniaków z rodzaju
Obecność pierwotniaków z rodzaju
Entodinum
Entodinum
w treści żwacza
w treści żwacza
Zależność między żywieniem,
Zależność między żywieniem,
trawieniem a ketozą przeżuwaczy
trawieniem a ketozą przeżuwaczy
Niedobory Pasze
Niedobory Pasze
Fermentacja
Fermentacja
energetyczne ketogenne
energetyczne ketogenne
ketogenna
ketogenna
(niedostosowanie (kiszonki zawierające
(niedostosowanie (kiszonki zawierające
(nadmiar łatwostrawnych
(nadmiar łatwostrawnych
dawki pokarmowej) kwas masłowy)
dawki pokarmowej) kwas masłowy)
węglowodanów i wł. surowego)
węglowodanów i wł. surowego)
Mobilizacja tłuszczu Wzrost
Mobilizacja tłuszczu Wzrost
zawartości
zawartości
(lipoliza – wzrost WKT) kwasu
(lipoliza – wzrost WKT) kwasu
masłowego
masłowego
Zmniejszenie zawartości
Zmniejszenie zawartości
kwasu
kwasu
propionowego
propionowego
Zwiększona ketogeneza Zwiększona ketogeneza
Zwiększona ketogeneza Zwiększona ketogeneza
wątrobowa w
wątrobowa w
nabłonku żwacza
nabłonku żwacza
Objawy kliniczne subkliniczne
Objawy kliniczne subkliniczne
subkliniczne
subkliniczne
K E T O Z A
K E T O Z A
Objawy kliniczne ketozy
Objawy kliniczne ketozy
(postać niestrawnościowa)
(postać niestrawnościowa)
•
Spadek wydajności mlecznej
•
Zmniejszenie lub brak apetytu
•
Osłabienie i zanikanie odruchów przeżuwania i
ruchów żwacza
•
Upośledzenie motoryki przedżołądków, brak
napięcia mięśniówki ściany brzucha i żwacza
(żwacz jest pusty)
•
Zwiększona wrażliwość okolicy wątroby i czasami
powiększenie pola stłumienia wątrobowego
•
Kał twardy, pokryty śluzem później płynny
•
Mleko gęste i warzy się przy gotowaniu
•
Postępujący spadek masy ciała i wychudzenie
Objawy kliniczne ketozy
Objawy kliniczne ketozy
(postać nerwowa)
(postać nerwowa)
Nasilenie
lub
osłabienie
reakcji
psychomotorycznych.
•
Osłabienie
psychomotoryczne
(osowiałość,
senność, słaba reakcja na bodźce, śpiączka,
pozycja leżąca)
•
Pobudzenie psychomotoryczne (parcie na oślep,
dreptaniem w miejscu, ślinotok, spaczony apetyt,
lizanie lub gryzienie własnej skóry, zaburzenia
koordynacji ruchów, nadwrażliwość czuciowa,
puste przeżuwanie, zaburzenia czucia głębokiego)
Zmiany biochemiczne
Zmiany biochemiczne
Krew
Krew
-
-
hiperketonemia
hiperketonemia
- hiperlipemia
- hiperlipemia
- hipoglikemia
- hipoglikemia
- hiperbilirubinemia (
- hiperbilirubinemia (
>
>
8,55
8,55
µ
µ
mol/l)
mol/l)
- wzrost aktywności AST (
- wzrost aktywności AST (
>
>
80 U/l)
80 U/l)
- wzrost aktywności GGT (
- wzrost aktywności GGT (
>
>
30 U/l)
30 U/l)
Mocz
Mocz
- ketonuria
- ketonuria
Mleko
Mleko
- podwyższona liczba kwasowa
- podwyższona liczba kwasowa
- ketolaktacja
- ketolaktacja
Interpretacja wyników
Interpretacja wyników
laboratoryjnych krów
laboratoryjnych krów
Stan
Stan
kliniczny
kliniczny
Glukoza
Glukoza
mg/100
mg/100
ml
ml
WKT
WKT
µ
µ
mol/l
mol/l
Zw.
Zw.
ket.
ket.
mg/100
mg/100
ml
ml
Wyniki testu
Wyniki testu
Rothera
Rothera
Mocz
Mocz
Mleko
Mleko
Zdrowie
Zdrowie
Ketoza
Ketoza
subkliniczna
subkliniczna
Ketoza
Ketoza
kliniczna
kliniczna
40 –
40 –
60
60
30 –
30 –
40
40
<
<
30
30
300 –
300 –
600
600
600 –
600 –
900
900
>
>
900
900
2 –
2 –
5
5
5 –
5 –
15
15
>
>
15
15
-
-
+
+
+
+
-
-
-
-
+
+
Wyniki badań laboratoryjnych
Wyniki badań laboratoryjnych
przy ketozie.
przy ketozie.
Parametr
Parametr
Zakres
Zakres
fizjologiczny
fizjologiczny
Krowa z
Krowa z
kliniczną
kliniczną
ketozą
ketozą
Krowa z
Krowa z
subkliniczną
subkliniczną
ketozą
ketozą
glukoza
glukoza
[mg/dl]
[mg/dl]
40 – 60
40 – 60
poniżej 30
poniżej 30
30 - 40
30 - 40
wolne kwasy
wolne kwasy
tłuszczowe
tłuszczowe
[
[
µ
µ
mol/l]
mol/l]
300 - 600
300 - 600
ponad 900
ponad 900
660 - 900
660 - 900
zw. ketonowe
zw. ketonowe
we krwi
we krwi
[mg/dl]
[mg/dl]
2 - 5
2 - 5
ponad 15
ponad 15
5 - 15
5 - 15
bilirubina
bilirubina
całk. [mg/dl]
całk. [mg/dl]
do 0,5
do 0,5
norma lub
norma lub
wzrost
wzrost
norma lub
norma lub
wzrost
wzrost
AST [U/l]
AST [U/l]
30 - 100
30 - 100
norma lub
norma lub
wzrost
wzrost
norma lub
norma lub
wzrost
wzrost
Wyniki badań laboratoryjnych
Wyniki badań laboratoryjnych
przy ketozie cd.
przy ketozie cd.
Parametr
Parametr
Zakres
Zakres
fizjologiczny
fizjologiczny
Krowa z
Krowa z
kliniczną
kliniczną
ketozą
ketozą
Krowa z
Krowa z
subkliniczną
subkliniczną
ketozą
ketozą
GGT
GGT
[U/l]
[U/l]
10 - 30
10 - 30
norma lub
norma lub
wzrost
wzrost
norma lub
norma lub
wzrost
wzrost
zw. ketonowe
zw. ketonowe
w moczu
w moczu
nieobecne
nieobecne
obecne
obecne
obecne
obecne
zw. ketonowe
zw. ketonowe
w mleku
w mleku
nieobecne
nieobecne
obecne
obecne
nieobecne
nieobecne
Rokowanie
Rokowanie
•
W ketozie pierwotnej i pokarmowej
W ketozie pierwotnej i pokarmowej
pomyślne – w stanach lżejszych
pomyślne – w stanach lżejszych
powrót do zdrowia w ciągu 3-6 dni,
powrót do zdrowia w ciągu 3-6 dni,
w cięższych po 8-10 dniach
w cięższych po 8-10 dniach
•
Brak poprawy po 5-6 dniach budzi
Brak poprawy po 5-6 dniach budzi
podejrzenie ketozy wtórnej i
podejrzenie ketozy wtórnej i
rokowanie ostrożne lub niepomyślne
rokowanie ostrożne lub niepomyślne
Zmiany
Zmiany
anatomopatologiczne
anatomopatologiczne
•
Wychudzenie zwierząt
Wychudzenie zwierząt
•
Zwyrodnienie wątroby
Zwyrodnienie wątroby
•
Tłuszczowe nacieki w nerkach oraz
Tłuszczowe nacieki w nerkach oraz
nadnerczach
nadnerczach
•
Czasami zażółcenie błon śluzowych
Czasami zażółcenie błon śluzowych
Rozpoznanie różnicowe
Rozpoznanie różnicowe
Postać niestrawnościowa ketozy
Postać niestrawnościowa ketozy
-
niestrawności
niestrawności
-
zapalenie otrzewnej
zapalenie otrzewnej
-
przemieszczenia trawieńca
przemieszczenia trawieńca
Postać nerwowa ketozy
Postać nerwowa ketozy
- wścieklizna
- wścieklizna
-
tężyczka pastwiskowa
tężyczka pastwiskowa
-
porażenie poporodowe
porażenie poporodowe
-
zapalenie opon mózgowych i mózgu
zapalenie opon mózgowych i mózgu
Leczenie
Leczenie
Ketoza pokarmowa
Ketoza pokarmowa
- eliminacja pasz ketogennych
- eliminacja pasz ketogennych
Ketoza z objawami klinicznymi –
Ketoza z objawami klinicznymi –
zwiększenie poziomu glukozy:
zwiększenie poziomu glukozy:
-
-
glukoza 20% - 1000 ml, 40% - 500 ml, 4 – 6 dni
glukoza 20% - 1000 ml, 40% - 500 ml, 4 – 6 dni
-
-
glikokortykoidy:
glikokortykoidy:
hydrocortisonum aceticum
hydrocortisonum aceticum
125-250 mg, 2 – 4 dni
125-250 mg, 2 – 4 dni
Dexafort 10 ml, powtórzyć po 3 – 5 dniach
Dexafort 10 ml, powtórzyć po 3 – 5 dniach
Opticortenol S 8 – 10 ml, powtórzyć po 3 – 5
Opticortenol S 8 – 10 ml, powtórzyć po 3 – 5
dniach
dniach
Leczenie c.d.
Leczenie c.d.
- związki glukoplastyczne:
- związki glukoplastyczne:
propionian sodu (Neopropiowet) 100-200g, 2x
propionian sodu (Neopropiowet) 100-200g, 2x
dziennie
dziennie
glikol propylenowy 125-250g, Ketomix 1000 ml,
glikol propylenowy 125-250g, Ketomix 1000 ml,
Ketostop 300g, Boviketozin 250 ml - 2x dziennie
Ketostop 300g, Boviketozin 250 ml - 2x dziennie
przez 4-10 dni
przez 4-10 dni
glicerol 150-500g, 2x dziennie prze 4-10 dni
glicerol 150-500g, 2x dziennie prze 4-10 dni
Inne środki lecznicze
Inne środki lecznicze
insulina 200j z glukozą
insulina 200j z glukozą
wit. B
wit. B
1
1
forte 5-10 mg/kg m.c. z glukozą przez 2-4 dni
forte 5-10 mg/kg m.c. z glukozą przez 2-4 dni
kwas nikotynowy 6,0g, 2x dziennie przez 4-10 dni
kwas nikotynowy 6,0g, 2x dziennie przez 4-10 dni
wodzian chloralu 30-50g, przez 3-5 dni
wodzian chloralu 30-50g, przez 3-5 dni
Leczenie c.d.
Leczenie c.d.
Związki lipotropowe
Związki lipotropowe
metionina 2,5-4g/100 kg m.c. i.v.
metionina 2,5-4g/100 kg m.c. i.v.
chlorek choliny 25g w 10% roztworze
chlorek choliny 25g w 10% roztworze
wodnym s.c.
wodnym s.c.
Ketoza subkliniczna:
Ketoza subkliniczna:
poprawa żywienia krów
poprawa żywienia krów
stosowanie związków glukoplastycznych
stosowanie związków glukoplastycznych
przez 6-12 dni
przez 6-12 dni
Zapobieganie
Zapobieganie
W okresie zasuszenia (8-4 tyg. a.p.)
W okresie zasuszenia (8-4 tyg. a.p.)
- do 3 kg pasz treściwych (dawka pokarmowa
- do 3 kg pasz treściwych (dawka pokarmowa
winna pokrywać produkcję 10 l mleka)
winna pokrywać produkcję 10 l mleka)
- do 5 kg buraków cukrowych lub 10 kg
- do 5 kg buraków cukrowych lub 10 kg
buraków
buraków
pastewnych
pastewnych
Po porodzie
Po porodzie
- zapewnienie energii w dawce
- zapewnienie energii w dawce
odpowiadającej
odpowiadającej
1 kg paszy treściwej na 3 kg mleka
1 kg paszy treściwej na 3 kg mleka
- zapewnienie optymalnej ilości białka
- zapewnienie optymalnej ilości białka
strawnego
strawnego
(55g na 1 l mleka)
(55g na 1 l mleka)
- podaż włókna surowego w ilości 18-20%
- podaż włókna surowego w ilości 18-20%
s.m.
s.m.
(dobre siano, kiszonka z suszu)
(dobre siano, kiszonka z suszu)
Zapobieganie c.d.
Zapobieganie c.d.
Stopniowa zmiana rodzaju żywienia i
Stopniowa zmiana rodzaju żywienia i
przyzwyczajanie do nowej paszy
przyzwyczajanie do nowej paszy
Eliminacja pasz ketogennych (po podaniu
Eliminacja pasz ketogennych (po podaniu
pasz badanie moczu na obecność
pasz badanie moczu na obecność
związków ketonowych)
związków ketonowych)
Stymulacja syntezy glukozy i hamowanie
Stymulacja syntezy glukozy i hamowanie
ketogenezy – podawanie profilaktyczne
ketogenezy – podawanie profilaktyczne
- Neopropiowet 120g dziennie przez 4-5
- Neopropiowet 120g dziennie przez 4-5
tygodni od porodu
tygodni od porodu
- Ketomix 500ml, Ketostop 100 g dziennie
- Ketomix 500ml, Ketostop 100 g dziennie
przez 2
przez 2
tygodnie przed do 6 tygodni po
tygodnie przed do 6 tygodni po
porodzie
porodzie
Leczenie
Leczenie
ketozy
ketozy
.
.
Preparat
Preparat
Ilość, droga podania, czas
Ilość, droga podania, czas
podawania
podawania
Glukosum 20%
Glukosum 20%
i.v. 1 litr 1 – 2 x dz. przez 4
i.v. 1 litr 1 – 2 x dz. przez 4
kolejne dni
kolejne dni
Opticortenol S
Opticortenol S
i.m. 8 – 10 ml na zwierzę/
i.m. 8 – 10 ml na zwierzę/
dzień
dzień
Hydrocortisonu
Hydrocortisonu
m aceticum
m aceticum
i.m. 125 – 250 mg/zwierzę
i.m. 125 – 250 mg/zwierzę
Dexasone
Dexasone
i.m. lub powoli i.v. 5 – 20 ml/
i.m. lub powoli i.v. 5 – 20 ml/
zwierzę /na dzień
zwierzę /na dzień
Leczenie
Leczenie
ketozy
ketozy
cd.
cd.
Preparat
Preparat
Ilość, droga podania, czas
Ilość, droga podania, czas
podawania
podawania
Neopropiowet
Neopropiowet
p.o. 100 – 200 g 1 – 2 x dz.
p.o. 100 – 200 g 1 – 2 x dz.
Boviketozin
Boviketozin
p.o. 125 – 250 ml 1 – 2 x dz.
p.o. 125 – 250 ml 1 – 2 x dz.
Ketostop
Ketostop
p.o. 300g/zwierzę przez 10 –
p.o. 300g/zwierzę przez 10 –
14 dni
14 dni
Ketomix
Ketomix
p.o. 1 000 ml/zwierzę przez
p.o. 1 000 ml/zwierzę przez
10 – 14 dni
10 – 14 dni
Leczenie
Leczenie
ketozy
ketozy
cd.
cd.
Preparat
Preparat
Ilość, droga podania, czas
Ilość, droga podania, czas
podawania
podawania
Insulinum lente
Insulinum lente
Insulinum
Insulinum
semilente
semilente
s.c. 200 j.m./zwierzę
s.c. 200 j.m./zwierzę
Vitaminum B1
Vitaminum B1
i.v. 5 – 10 mg/kg mc
i.v. 5 – 10 mg/kg mc
Combivit
Combivit
i.v., s.c. 20 – 30 ml na
i.v., s.c. 20 – 30 ml na
zwierzę
zwierzę
Propiosan
Propiosan
p.o. 25 – 100 g/zwierzę/dzień
p.o. 25 – 100 g/zwierzę/dzień
Propical a 0,5 l
Propical a 0,5 l
Propical a 5 l
Propical a 5 l