PODSTAWOWE WIADOMOŚCI
O OPATRUNKACH
PODSTAWOWE WIADOMOŚCI
O OPATRUNKACH
PODZIAŁ OPATRUNKÓW
W leczeniu urazów, aby przyspieszyć ich gojenie stosuje się
m.in. różnego rodzaju opatrunki.
W codziennej praktyce wyróżnia się kilka podziałów
opatrunków:
1. - opatrunki nowoczesne
- opatrunki tradycyjne
2. Podział opatrunków ze względu na rodzaj terapii
- do suchej terapii ran
- do wilgotnej terapii ran
PODZIAŁ OPATRUNKÓW
3. Podział opatrunków ze względu na użyty
materiał
-alginowe
-błony półprzepuszczalne
- hydrokoloidowe i hydrowłókniny
- hydrożelowe
- poliuretanowe (pianki)
- pochłaniające zapach
- dekstranomery
- opatrunki złożone i inne
4. Podział opatrunków ze wzg. na funkcję:
- osłaniające
- uciskowe
- unieruchamiające
- podtrzymujące
-wspomagające leczenia
ZADANIA OPATRUNKU OSŁANIAJĄCEGO
1. Ochrona przed zakażeniem
2. Zatamowanie krwawienia
3. Wchłanianie wydzieliny z rany
4. Zapobieganie wysychaniu
5. Ochrona tworzącej się delikatnej, podatnej na
uszkodzenia tkanki ziarninowej
6. Utrzymanie odpowiedniej wilgotności w ranie
7. Pobudzanie rany do gojenia.
CECHY IDEALNEGO OPATRUNKU wg T. D.
TURNER’A (1979)
Utrzymuje odpowiednią wilgotność między opatrunkiem
a raną
Usuwa nadmiar wysięku i toksycznych komponentów
Stanowi skuteczną barierę dla bakterii i innych
drobnoustrojów
Pozwala na wymianę gazową między raną a otoczeniem
Jest wolny od toksycznych cząstek i substancji
alergizujących
Stanowi ochronę nowo powstających tkanek
Można go łatwo zmienić bez powstawania urazu
Utrzymuje odpowiednią temperaturę.
NAJCZĘŚCIEJ OCENIANE CECHY
OPATRUNKÓW
1.
Szybkość
wchłaniania i pojemność chłonna –
wpływa na skuteczność oczyszczania rany oraz
zapobiega rekontamnacji. Wysięk po wchłonięciu
powinien być zamknięty w strukturze materiału.
Optymalne zabezpieczenie przed wtórnym
zakażeniem stanowią opatrunki ze zdolnością
intrakapilarnego wchłaniania wysięku lub
zawierające superabsorbent wiążący
drobnoustroje.
- Gaza, włóknina, tworzywa piankowe – wysoka
chłonność co może pobudzać wydzielanie z rany.
- kompresy: z alginów wapnia, z
superabsorbentem, hydrokoloidy,
hydrowłókniny i hydrożele skutecznie
wchłaniają wysięk i zatrzymują wysięk wraz z
zarazkami.
2. Przepuszczalność gazów i tzw.
paraprzepuszczalność to możliwość wymiany
gazowej (tlen – dwutlenek węgla) oraz
wydalanie pary wodnej. Nie zawsze zależy nam
na pełnej wymianie gazowej, w warunkach
lekkiej okluzji procesy autolityczne i naprawcze
intensyfikują się.
NAJCZĘŚCIEJ OCENIANE CECHY
OPATRUNKÓW
- gaza, włóknina – najwyższa przepuszczalność, przy
odparowaniu dochodzi do utraty ciepła potrzebnego do
procesów odbudowy tkanek. Mogą przywierać do tkanek
powodując uszkodzenia tkanek przy zmianie opatrunku.
- opatrunki alginowe – wysoka przepuszczalność gazów,
jednak dzięki zdolności do żelowania nie dopuszczają do
przesychania rany i są znacznie bezpieczniejsze dla
nowo tworzonej ziarniny.
- hydrożele i hydrokoloidy – najniższa przepuszczalność.
Uznawane są za materiały półprzepuszczalne –
ostrożnie stosować w ranach zakażonych – możliwość
narastania infekcji zwłaszcza beztlenowcami (z
wyjątkiem żeli amorficznych o złożonej strukturze,
przeznaczonych do oczyszczania ran)
NAJCZĘŚCIEJ OCENIANE CECHY
OPATRUNKÓW
3. Tolerancja w ranie i możliwość bezurazowej
zmiany opatrunku – decyduje o przebiegu gojenia i
osiągniętym efekcie kosmetycznym. Opatrunki
„przyjazne” rannie – możemy zdejmować bez
uszkodzenia nowej, delikatnej tkanki.
- gaza, włóknina przyklejają się do opatrywanej
powierzchni. Tkanki mogą w nie wrastać, każda zmiana
opatrunku powoduje uszkodzenia delikatnej tkanki
ziarninowej i ból, zaimpregnowanie ich maścią, żelem zy
balsamem umożliwia bezurazową i bezbolesną zmianę
opatrunku.
- specjalne włókniny z materiałem hydrofobowym jako
warstwa bezpośrednio stykającą się z raną – spełniają
w/w warunki i są przyjazne ranie.
NAJCZĘŚCIEJ OCENIANE CECHY
OPATRUNKÓW
- przyjazne ranie są wszystkie opatrunki
hydroaktywne po doborze do aktualnego stanu
rany.
4. Bezpieczeństwo użycia - opatrunki nie mogą
podrażniać rany, działać uczulająco, reagować z
substancjami stosowanymi w miejscowym
leczeniu ran.
- powinny być odpowiednio opakowane,
oznaczone i opisane
- jałowe lub gotowe do użycia po sterylizacji.
(jałowe opatrunki pojedynczo opakowane
ułatwiają postępowanie zgodne z zasadami
aseptyki).
OPATRUNKI DO TZW. „SUCHEJ” TERAPII
RAN
Gaza – 100% bawełna hydrofilowa bielona nietlenkowo bez
użycia chloru. Cechuje się dużą chłonnością. Może być
wyjałowiona do bezpośredniego opatrunku lub niejałowa.
Kompresy maściowe – opatrunki w których siatka nośna jest
zaimpregnowana maścią. Służą do bezurazowego opatrywania
ran, np. przy otarciach, oparzeniach, do pokrycia miejsca
pobrania, jak i nakładania przeszczepów skóry. Często wymagają
opatrunków wtórnych dobieranych do fazy gojenia rany.
Inne opatrunki chłonne i nieprzywieralne – suche kompresy
kombinowane, zbudowane z różnych materiałów co zwiększa ich
chłonność, swobodną wymianę gazową, przepuszczają parę
wodną, są miękkie, łatwe do formowania i dobrze wyściełają
ranę. Mogą być samoprzylepne lub wymagają mocowania
OPATRUNKI DO TZW. „SUCHEJ” TERAPII
RAN
Inne opatrunki chłonne i nieprzywieralne
– suche kompresy kombinowane, zbudowane z
różnych materiałów co zwiększa ich chłonność,
swobodną wymianę gazową, przepuszczają
parę wodną, są miękkie, łatwe do formowania i
dobrze wyściełają ranę. Mogą być
samoprzylepne lub wymagają mocowania
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Rany w wilgotnym środowisku goją się szybciej i
skuteczniej. Wilgotna terapia staje się standardem
w leczeniu wtórnie gojących się ran, zwłaszcza
gdy konieczne jest odbudowanie ubytku tkanki.
Alginiany – kwas alginowy z brunatnic morskich,
wykorzystywany od dawna w medycynie ludowej,
wspierają gojenie ran. Wymagają opatrunku
wtórnego w zależności od obfitości wysięku z rany
i opatrywanej okolicy ciała. W większości są to
delikatne i wysoko chłonne materiały
opatrunkowe, dobrze tolerowane w długotrwałym
leczeniu, bez reakcji alergicznych.
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
- używane są alginiany wapniowe i wapniowo-
sodowe w postaci kompresów i taśm.
- włókniny alginianów po zetknięciu się z jonami
sodu (z krwi i wydzieliny przyrannej)
przeobrażają się w żel.
- włókniny absorbują interkapilarnie duże ilości
wydzieliny, ”puchną” i przekształcają się w
wilgotny żel, który wypełnia i dokładnie
pokrywa ranę.
- zarazki znajdujące się w ranie są zamykane w
strukturze żelu co powoduje skuteczne
oczyszczanie rany i redukcja zarazków
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
- ilość, kolor i szybkość tworzenia się żelu
zależy od obfitości i rodzaju wydzieliny (im
więcej wydzieliny, tym szybciej powstaje
żel)
- hemostatyczne działanie alginianów
oddawane do rany jony wapnia indukują
przechodzenie protrombiny w aktywną
trombinę
- alginiany mogą być nasączane
roztworami o działaniu leczniczym i
odkażającym.
Hydrokoloidy – (koloid z greckiego
lepki) złożone są z chłonnych
hydrokoloidów zdolnych do pęcznienia
jak karboksymetyloceluloza nieraz z
domieszką pektyn i żelatyny.
Mogą mieć postać płytek
dostosowanych kształtem i wielością do
opatrywanych ran powierzchownych lub
past do ran głębokich i drążących.
Zalety hydrokoloidów
- stworzenie wilgotnego środowiska w
ranie,
- utrzymanie stałej, zbliżonej do
prawidłowej temperatury w ranie
- pH ok. 6,0 zwiększające migracje
mikrofagów i leukocytów, które ułatwiają
działanie enzymów proteolitycznych
- zwiększenie aktywności fibrynolitycznej
- zmniejszenie dostępu tlenu – przyspiesza
proces angiogenezy i zmniejsza
dolegliwości bólowe
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Przeciwwskazania względne do
stosowania Hydrokoloidów:
- rany zakażone (szczególnie beztlenowcami)
- rany z dużą ilością wysięku (ze wzg.
ekonomicznych)
- stopa cukrzycowa (prawdopodobieństwo
obecności beztlenowców)
- odsłonięte ścięgna i kość
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Opatrunki hydrowłókniste zbudowane są z
karboksymetylocelulozy sodowej preparowanej
do miękkich, nietkanych płytek (Aquacel).
- dobrze dostosowują się do rany
- wykazują bardzo duże zdolności absorbcyjne
- część wchłaniająca (ponad raną) żeluje,
pozostała jest sucha
-
nie pozostawiają włókien w ranie
- utworzony żel izoluje wchłaniane bakterie
- często stosowane są z opatrunkiem wtórnym
dobranym do etapu gojenia, rodzaju i
umiejscowienia rany (folie półprzepuszczalne,
hydrokoloidy, pianki)
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Hydrożele choć zawierają dużą ilość
wody nie są w niej rozpuszczalne.
Dzięki zawartości hydrofilów wiążą
duże ilości wody – pęcznieją. W
zależności od składu mogą być
stosowane do tworzenia wilgotnego
środowiska w ranie lub aktywnego
rozmiękczania tkanek martwiczych i
oczyszczania rany.
Wskazania do zastosowania opatrunków
hydrożelowych:
- rany z obecnością martwicy lub dużego
wysięku
- rany ziarninujące bez dużego wysięku
- rany naskórkujące (ochrona naskórka)
- oparzenia pośredniej grubości skóry
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Opatrunki poliuretanowe – pianki, gąbki
kształtem dostosowane do opatrywanej okolicy
ciała, są łatwe do aplikacji nawet w
rękawiczkach (specjalne warstwy
zabezpieczające). Przeznaczone do
zaopatrywania ran powierzchownych i
głębokich.
mają dobre właściwości chłonne, zapewniają
wilgotne mikrośrodowisko w ranie, zapobiegają
powstawaniu strupów.
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Błony półprzepuszczalne – nie przepuszczają
wody i zanieczyszczeń, ale są przepuszczalne
dla gazów. Ich przezroczystość pozwala
obserwować ranę.
- Nie pochłaniają wysięku – w ranach o
zwiększonym wydzielaniu wykorzystywane są
jako opatrunek wtórny, mocujący np. alginiany.
- Niektóre wykorzystywane są do
zabezpieczenia wkłuć centralnych i
obwodowych.
- Stanowią skuteczną barierę przed bakteriami i
innymi drobnoustrojami.
- Chronią czystą ziarninę i nowy naskórek
przed uszkodzeniami.
- Dobrze dopasowują się do opatrywanej
okolicy ciała, są łatwe do aplikacji w
rękawiczkach
- Umożliwiają mycie zanieczyszczonej okolicy
- Skutecznie zabezpieczają ranę przed
zabrudzeniem i infekcją.
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Wskazania do zastosowania błon
półprzepuszczalnych:
- rany powierzchowne i rany z niewielkim wysiękiem
- pokrycie pęcherzy
- mocowanie innego opatrunku
- ochrona i mocowanie wkłuć obwodowych i centralnych
- zabezpieczenie ran gojących się przez rychłozrost i
naskórkujących
- ochrona miejsc pobrania przeszczepu.
Nie powinno się ich stosować do ran z wysiękiem
umiarkowanym i obfitym oraz głębokich i penetrujących.
OPATRUNKI DO „WILGOTNEJ” TERAPII RAN
Opatrunki ze srebrem stosowane przy ranach
zainfekowanych.
- Działanie bakteriobójcze wykazują kationy srebra
uwalniane w zetknięciu z wysiękiem z rany.
- Mogą być łączone z opatrunkami wtórnymi.
- Mogą być stosowane do zabezpieczenia tkanek w
przypadku wytrzewień spowodowanych przez
wady rozwojowe.
Inne opatrunki złożone złożoność ich budowy
łączy w sobie cech kilku omówionych opatrunków
ZAKŁADANIE I MOCOWANIE NOWEGO
OPATRUNKU
Okolice rany szczególnie przy długotrwałej
terapii, narażone są na powstawanie różnych
zmian, które należy leczyć w zależności od
potrzeb
Opatrunki samoprzylepne zakładać
odpowiednio większe, aby dobrze się
przyklejały
Przy każdej zmianie nakłada się nowy
opatrunek, którego działanie dobrane jest do
aktualnego stanu rany
Opatrunek mocujemy w zależności od potrzeb:
przylepcem, przylepcem chirurgicznym,
opaską podtrzymującą, elastyczną lub
rękawem opatrunkowym
W zależności od potrzeb można łączyć różne
typy opatrunków
BEZWZGLĘDNE WSKAZANIA DO
NIEZWŁOCZNEJ ZMIANY OPATRUNKU
Uskarżanie się pacjenta na ból
Wystąpienie gorączki
Przemoczenie i zabrudzenie opatrunku
Wyczerpanie jego chłonności
Poluzowanie mocowania
Zsunięcie się opatrunku
OPATRUNKI PODTRZYMUJĄCE
Opatrunki opaskowe
Opatrunki chustowe
Opatrunki przylepcowe
Opatrunki siatkowe
OPATRUNKI OPASKOWE - ZADANIA
Mocowanie opatrunku
Unieruchomienie stawu lub innej części ciała
Zabezpieczenie i stabilizacja po zabiegach
operacyjnych
Terapia kompresyjna
WYBIERAJĄC BANDAŻ UWZGLĘDNIĆ:
-
Do jakich celów ma służyć
-
Jaką część ciała będziemy bandażować
-
Czy zapewni wygodę pacjentowi i komfort
zakładania
-
Czy są przeciwwskazania do założenia danego
bandaża
Wyróżniamy kilka grup opasek - bandaży:
-
- opaski podtrzymujące – służą do mocowania
opatrunku (bandaże bawełniane i elastyczne)
-
- opaski stabilizujące – odciążenie i stabilizacja
w skręceniach, zwichnięciach, przeciążeniach i
innych urazach mięśni, stawów i ścięgien.
-
- opaski uciskowe - kompresyjne
ZASADY BANDAŻOWANIA
Bandaż powinien być starannie, ciasno
zwinięty
Szerokość opaski dobierać do celu
bandażowania oraz okolicy na jaką będzie
nałożony
Głowa bandaża powinna odwijać się na
zewnątrz
Pacjent powinien siedzieć lub leżeć, jeśli musi
stać należy go asekurować
Opatrywana kończyna ma być podparta, a
mięśnie rozluźnione
Opatrywany staw powinien być w ułożeniu
fizjologicznym (lekko przygięty)
Części ciała przylegające do siebie muszą być
dokładnie osuszone i odizolowane
(przetalkowane, oddzielone np. warstwą waty)
Bandażowanie zaczynamy i kończymy
obwojami kolistymi (okrężnymi)
Opatrunek powinien być staranny i estetyczny
oraz trwały (większa część obwoju
poprzedniego -3/4 - pokryta przez następny)
Obwoje powinny przylegać do ciała jednak nie
uciskać (zaburzenia krążenia)
Bandażowanie zawsze rozpoczynamy od
obwodu ku środkowi lub od miejsca na boki
Opatrunek ma spełnić tylko swoje zadanie
(przytrzymywać, stabilizować, uciskać)
Zdejmując bandaż nie urażać chorego
(zdejmowany bandaż przekładamy z reki do
ręki lub go przecinamy nożyczkami
opatrunkowymi)
PODSTAWOWE OBWOJE
W zależności ile osi ciała łączymy ze sobą
opatrunkiem wyróżniamy:
Obwoje jednoosiowe – bandażujemy proste
odcinki: przedramię, ramie, podudzie, udo,
tułów
- okrężny
- śrubowy
- zaginany
- wężowy
Obwoje dwuosiowe – ósemkowe zakładamy
na:
staw łokciowy, kolanowy, skokowy, piętę
- żółwiowy zbieżny i rozbieżny
bark, biodro i dłoń
- kłosowy wstępujący i zstępujący
opatrunek dłoni
– rękawiczka lub opatrunki poszczególnych
palców
broda i nos – procowy
opatrunek wieloosiowy Desaulta
ucho, oko czoło i potylica – zawój
głowy - uździenica
Rękawy opatrunkowe
Dopasowują się do kształtów ciała
Są rozciągliwe i zapewniają swobodne ruchy
stawów
Bardzo dobrze przepuszczają powietrze i parę
wodną
Są dobrze tolerowane przez skórę
Dobrze chłoną pot i inne wydzieliny
Są oszczędne (małe zużycie do mocowania
opatrunków)
Prosta technika nakładania (szybko się
nakłada)
Ma ciągłą powierzchnię, nie obluzowuje się
przy dużym obciążeniu przez co jest trwalszy i
estetyczniejszy
Nie naprężają się i nie ciągną
Można je wyjaławiać i używać wielokrotnie
Rękawy opatrunkowe - zastosowanie
Do szybkiego nakładania opatrunków
mankietowych
Jako opatrunek podtrzymujący
Do opatrunku wyciągowego
Jako wyściółka pod gips
Do powlekania szyn
Jako opatrunki na kończyny głowę i tułów