Finanse publiczne
Dr inż. Adam Żabka
Finanse publiczne
Dr inż. Adam Żabka
2
Program przedmiotu
1.
Ogólne pojęcia
2.
Budżet państwa: strona dochodowa
3.
Budżet państwa: strona wydatkowa
4.
Deficyt i dług publiczny
5.
Bank centralny i polityka monetarna
3
Literatura przedmiotu
1.
Notatki z zajęć
2.
Owsiak S., Finanse publiczne.
Teoria
i praktyka, PWN, Warszawa 2006
3.
Osiatyński J., Finanse publiczne.
Ekonomia i polityka, PWN,
Warszawa 2006
4
Ustawodawstwo
Ustawa o finansach publicznych
Ustawa o Narodowym Banku
Polskim
Ustawa o zamówieniach
publicznych
5
Finanse dzielimy na:
Finanse przedsiębiorstw
Finanse gospodarstw domowych
Finanse publiczne
Finanse banków i instytucji
kredytowych
Finanse zakładów ubezpieczeń
6
Miejsce finansów
publicznych
GOSP.
DOMOWE
PAŃSTWO
PRZEDSIĘ-
BIORSTWA
K
I
S
B
t
T
d
T
e
G
Y
Y
d
Y
d
Przedmiot nauki
Przedmiotem nauki o finansach publicznych są
zjawiska oraz procesy związane z
powstawaniem
i rozdysponowywaniem pieniężnych środków
publicznych zapewniających funkcjonowanie
sektora publicznego
8
Czym zajmuje się nauka o
finansach publicznych?
Trzy elementy definicji:
wskazuje na zjawiska i procesy,
dotyczy gromadzenia i dzielenia
pieniężnych środków publicznych,
odwołuje się do obowiązujących norm
prawnych, zapewniających
funkcjonowanie sektora publicznego.
9
Alokacyjna
funkcja
finansów
publicznych
wynika z niedoskonałości mechanizmu rynkowego:
Nadmierne zróżnicowanie dochodów ogranicza
dostęp do pewnej ilości dóbr uboższym
Pełna swoboda wyboru mogłaby wyrządzić
szkodę zarówno obywatelowi jak i
społeczeństwu (rezygnacja z oświaty,
ubezpieczenia zdrowotnego czy emerytalnego)
Celem przedsiębiorstw prywatnych jest zysk,
tymczasem ich działalność często wywołuje
efekty uboczne
10
Redystrybucyjna
funkcja
finansów publicznych
polega na wtórnym podziale produktu
narodowego przez państwo.
1.
Podziałem pierwotnym kieruje mechanizm
rynkowy. Uczestniczą w nim przedsiębiorstwa
i gospodarstwa domowe wytwarzające dobra
z przeznaczeniem na konsumpcję własną
i sprzedaż.
2.
Część dochodów trafia do sektora publicznego
efektywność czy równość (sprawiedliwość) ?
11
1.
Oddziaływując na popyt wewnętrzny za
pomocą podatków oraz wydatków
publicznych państwo wpływa na
złagodzenie przebiegu cyklu
koniunkturalnego:
Hamowanie ekspansji gospodarki
w okresie jej nadmiernego wzrostu
Pobudzanie aktywności gospodarczej w
okresie słabnięcia procesów gospodarczych
Stabilizacyjna
funkcja
finansów publicznych
12
Sektor finansów publicznych
tworzą:
1.
organy władzy publicznej, w tym organy
administracji rządowej, organy kontroli
państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały;
2.
gminy, powiaty i samorząd województwa,
oraz ich związki;
3.
jednostki budżetowe, zakłady budżetowe
i gospodarstwa pomocnicze jednostek
budżetowych;
4.
państwowe i samorządowe fundusze celowe;
5.
uczelnie publiczne;
13
6.
samodzielne publiczne zakłady opieki
zdrowotnej;
7.
państwowe i samorządowe instytucje
kultury;
8.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
i zarządzane przez nie fundusze;
9.
Narodowy Fundusz Zdrowia;
10.
Polska Akademia Nauk
Sektor finansów publicznych
tworzą:
Nie zalicza się o sektora
finansów publicznych:
przedsiębiorstw,
banków
i spółek prawa
handlowego
15
podsektor rządowy
, obejmujący organy
władzy publicznej, organy kontroli
państwowej i ochrony prawa, sądy i
trybunały, organy administracji rządowej,
Polską Akademię Nauk i tworzone przez nią
jednostki organizacyjne oraz jednostki
podsektor samorządowy
, obejmujący
jednostki samorządu terytorialnego, ich
organy oraz związki i jednostki organizacyjne
podsektor ubezpieczeń społecznych
(ZUS,
KRUS),
Sektor finansów publicznych
16
Środki publiczne
Dochody publiczne,
Środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej,
Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych,
niepodlegające zwrotowi,
Przychody ze sprzedaży papierów wartościowych oraz z
innych operacji finansowych,
Przychody z prywatyzacji majątku
Przychody ze spłat pożyczek udzielonych ze środków
publicznych,
Przychody z otrzymanych pożyczek i kredytów;
Przychody JSFP pochodzące z prowadzonej przez nie
działalności
17
Dochody publiczne
Daniny publiczne, do których zalicza się podatki,
składki, opłaty oraz inne świadczenia pieniężne
Wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług
świadczonych przez jednostki sektora finansów
publicznych;
Dochody z mienia jednostek sektora finansów
publicznych
Dochody ze sprzedaży majątku,
Kwoty uzyskane przez jednostki sektora finansów
publicznych z tytułu udzielonych poręczeń i
gwarancji;
18
Środki publiczne
1.
wydatki publiczne;
2.
rozchody publiczne:
spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów;
wykup papierów wartościowych;
udzielone pożyczki;
inne operacje finansowe związane
z zarządzaniem długiem publicznym
i płynnością.
19
Efektywność zaspokajania
potrzeb
Ze względu na sposób zaspokajania
potrzeb wyróżnić można potrzeby:
Indywidualne – dobra prywatne
Zbiorowe – dobra
publiczne/społeczne
20
Dobra publiczne
Dobrami publicznymi są dobra i usługi świadczone
przez państwo i jednostki publicznoprawne na
zasadach powszechnej dostępności.
Są pośrednio odpłatne, gdyż źródłem ich
finansowania są wcześniej wniesione świadczenia
podatkowe i niepodatkowe zarówno przez
gospodarstwa domowe jak i przedsiębiorstwa.
Nie występuje rywalizacja o ich konsumpcję
21
obrona narodowa,
bezpieczeństwo publiczne,
administracja państwowa,
ochrona sanitarna,
oświetlenie ulic,
drogi publiczne.
Dobra publiczne
22
Dobra społeczne
Dobra społeczne to takie dobra,
które ze względów fizycznych mogą
być dobrami prywatnymi, ale na
skutek doktryny społecznej są
dostępne dla każdego obywatela
ochrona zdrowia
edukacja
23
Użyteczność
użyteczność
dochó
d
Dobra
publiczn
e
Dobra
społecz
ne
24
Liberalna teoria finansów
publicznych
Adam Smith, David Ricardo, Jean Say
1.
Prywatna własność jest warunkiem
rozwoju przedsiębiorczości.
2.
Rola państwa powinna sprowadzać
się do tworzenia warunków
swobodnego działania praw rynku:
obrona zewnętrzna,
ochrona własności i wymiar
sprawiedliwości
organizacja robót publicznych
25
Minimalny zakres działalności państwa
(minimalny budżet) powinien skutkować
minimalnymi podatkami
Polityka podatkowa powinna być
neutralna tzn. w jej wyniku nie mogą
następować zmiany w podziale dochodu
narodowego podatki pośrednie
Liberalna teoria finansów
publicznych
Adam Smith, David Ricardo, Jean Say
26
Rewolucja Keynesowska
(interwencjonizm państwowy)
Mechanizm rynkowy prowadzi do kryzysów,
Rozwój gospodarczy ma charakter
cykliczny,
Konieczna jest ingerencja w ten
mechanizm => rola państwa
Ingerencja za pomocą instrumentów
dochodowych oraz wydatkowych
Zrównoważenie budżetu w okresie cyklu
koniunkturalnego
27
1.
Pobudzanie efektywnego popytu
w gospodarce, powodującego rozwój
inwestycji, a przez to wzrost produkcji
i spadek bezrobocia.
2.
Łagodzenie wahań cyklu
koniunkturalnego za pomocą
automatycznych stabilizatorów
koniunktury
Rewolucja Keynesowska
(interwencjonizm państwowy)
28
Prawo Wagnera
Wraz z rozwojem społecznym władze
publiczne zgłaszają popyt na coraz
większe dochody (prawo nieustannego
wzrostu wydatków publicznych)
1.
Rozszerzenie dotychczasowych zadań
2.
Przyjęcie nowych zadań (welfare state –
ekonomia dobrobytu)
29
30
Teorie neoliberalne
Bezwzględnie zrównoważony
budżet
w okresie roku budżetowego
Zdecydowane ograniczenie skali
redystrybucji PKB
Minimalny budżet państwa
Zmniejszenie długu publicznego
31
Monetaryzm – M. Friedman
1.
Bank centralny zapewnia stabilność cen przez
regulacje dopływu pieniądza do gospodarki
przez co groźba inflacji może być usunięta.
2.
Oczekiwania stałej wartości pieniądza i
eliminacja groźby zniweczenia oszczędności
przez inflację, skłaniać będzie do zaangażowania
inwestycyjnego jednostek gospodarczych, a więc
wzrostu gospodarczego w dłuższym okresie.
3.
Gospodarka sama dostosowuje się do
zmieniającej się sytuacji a interwencja rządu
może popsuć naturę rynku.
Budżet państwa
Scentralizowany fundusz publiczny
służący gromadzeniu środków
pieniężnych w związku z funkcjami
państwa
33
Budżet państwa jest uchwalany w formie
ustawy budżetowej na okres roku
kalendarzowego, zwanego dalej „rokiem
budżetowym”.
Ustawa budżetowa stanowi podstawę
gospodarki finansowej państwa w roku
budżetowym,
Gromadzenie środków odbywa się w sposób
przymusowy i bezzwrotny,
Budżet nie jest jedynym funduszem
składającym się na finanse publiczne,
Budżet państwa
34
Uwagi ogólne
1.
potrzeby społeczeństwa są nieograniczone
2.
środki finansowe, które można wykorzystać do
zaspokojenia tych potrzeb są zawsze ograniczone
3.
źródła dochodów władz publicznych, z których pochodzą
środki finansowe, są w krótkich okresach (np. roku)
względnie stałe
4.
przy założeniu względnej stałości systemu dochodów
publicznych na rozmiary tych dochodów w krótkich
okresach czasu mają wpływ czynniki egzogeniczne takie
jak: wzrost gospodarczy, stopa inflacji, stopa bezrobocia,
faza cyklu koniunkturalnego
5.
relacja między dochodami a wydatkami, czyli kryterium
równowagi budżetowej
35
Zasady budżetowe
Zasada powszechności
- zgodnie z tą zasadą,
nazywaną także zasadą zupełności lub zasadą brutto
wszystkie dochody
i wydatki budżetowe powinny być w całości ujmowane
w planach budżetowych, czyli bez potrącania
jakichkolwiek wielkości.
Zasada jawności
- zasadę tę należy rozumieć nie tylko
jako obowiązek ujawniania pełnej treści uchwały
budżetowej, ale także przedstawienia jej w takiej formie,
by przez nadmierną komplikację nie stała się
dokumentem czytelnym tylko dla jej autorów i wąskiej
grupy specjalistów.
36
Jawność finansów
publicznych
1.
Jawność debaty budżetowej
2.
Jawność debaty nad wykonaniem budżetu
3.
Podanie do publicznej wiadomości min:
Kwotę deficytu lub nadwyżki budżetowej
Wielkości długu publicznego
Relacji długu do PKB
Wykazu udzielonych gwarancji i poręczeń
37
Zasada szczegółowości
- w zasadzie
szczegółowości chodzi o to, by przychody
szacować osobno - według źródeł ich powstawania
i wydatki osobno - według celu ich przeznaczenia.
Stosując szczegółową i przejrzystą klasyfikację
budżetową, możemy ustalać w najdrobniejszych
detalach przepływy strumieni środków
publicznych.
Zasada realności
postuluje maksymalną precyzję
w planowaniu dochodów i wydatków
Zasady budżetowe
38
Zasada niewiązania wydatków z dochodami
-
środki publiczne pochodzące z poszczególnych
tytułów nie mogą być przeznaczane na
finansowanie imiennie wymienionych wydatków,
Zasada operatywności
wymaga opracowania
budżetu
w układzie podmiotowym, czyli wskazania zadań
w zakresie gromadzenia dochodów oraz
realizacji wydatków dla konkretnych podmiotów.
Zasady budżetowe
39
Zasada uprzedniości
wymaga aby budżet był uchwalony
do końca roku poprzedzającego rok budżetowy.
Zasada jednoroczności
Zasada gospodarności i oszczędności
Zasada równoważenia budżetu
Zasada polityczności
– budżet, chcąc nie chcąc jest
odzwierciedleniem pewnego programu politycznego.
Programu który w powszechnych wyborach uzyskał
największe poparcie społeczne, a jako taki powinien
znaleźć
odzwierciedlenie
w strukturze zarówno wydatków
Zasady budżetowe
40
Zasada specjalizacji
- ilustruje ona istotę tego
szczególnego planu finansowego, którym jest budżet.
Jest to bowiem plan, który tworzy się i wykonuje na
podstawie obowiązujących ustaw, a zatem wola RM ma
tu dodatkowo zaplecze wcześniej uchwalonego prawa.
Zasada
przejrzystości
-
zgodnie
z
zasadą
przejrzystości postuluje się, by ustawa budżetowa była
skonstruowana
w sposób czytelny i zrozumiały, z zastosowaniem
jednolitych zasad klasyfikacji dochodów i wydatków
publicznych, rachunkowości i sprawozdawczości przez
wszystkie jednostki sektora finansów publicznych
Zasady budżetowe
Należy pamiętać, iż ujęte w
budżetach jednostek sektora
finansów publicznych:
1.
dochody
– stanowią
prognozy
ich
wielkości
2.
wydatki
– stanowią ich
nieprzekraczalne limity
42
Formalny zapis
Formalny zapis
budżetu
budżetu
Klasyfikacja budżetową
nazywa się
system grupowania środków oraz
wydatków według jednolitych
zasad i kryteriów.
KLASYFIKACJA
BUDŻETOWA
Podział
podmiotowy –
resortowy
(części)
Podział
przedmiotowy –
funkcjonalny
(działy,
rozdziały)
Podział
rodzajowy
(paragrafy)
43
Procedura budżetowa
MF opracowuje
założenia budżetu
państwa
RM przyjmuje
założenia budżetu
RM uchwala projekt
budżetu
Sejm
Prezydent
MF wraz z
dysponentami części
budżetu opracowuje
projekt BP
Podpis –
7
dni
Trybunał
Konstytucyjny
2 miesiące
Senat
20 dni
do 30.IX
veto
Skrócenie kadencji Sejmu
Jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia
przedłożenia Sejmowi projektu ustawy
budżetowej nie zostanie ona
przedstawiona Prezydentowi
Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent
Rzeczypospolitej
może
w ciągu 14 dni
zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.
45
Dochody budżetu państwa
0
50 000 000
100 000 000
150 000 000
200 000 000
250 000 000
300 000 000
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
46
Wpływy publiczne
1.
Bezzwrotne (dochody) – daniny
publiczne, opłaty, dochody
z majątku i praw majątkowych
2.
Zwrotne (przychody) –
zaciągane przez władze
pożyczki
47
Dochody BP w relacji do
PKB
23,1
21,1
18,9
18,2 18 17,818,1
16,9
18,3
19
20,1 19,9 21
18,4
10
12
14
16
18
20
22
24
1997
1999
2001
2003
2005
2007
2009
48
Dynamika dochodów BP
80
85
90
95
100
105
110
115
120
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Dynamika nominalna
Dynamika realna
49
Źródła dochodów BP
0
50 000 000
100 000 000
150 000 000
200 000 000
250 000 000
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
dochody podatkowe dochody niepodatkowe
Struktura dochodów
niepodatkowych
18,34%
7,83%
59,19%
14,63%
dywidenda
cła
pozostałe dochody niepodatkowe
środki UE nie podlegające zwrotowi
51
Podatek to:
pieniężne
bezzwrotne
jednostronne
przymusowe
nieodpłatne
ogólne
świadczenie na rzecz państwa lub
innych związków publiczno-prawnych
52
Podatek, a opłata
Opłaty administracyjne są
świadczeniem, za które organy
publiczne wykonują określone
czynności administracyjne
np. wydawanie dokumentu lub
potwierdzenie właściwości
czynności.
53
Klasyfikacje podatków
1.
Ze względu na przedmiot opodatkowania
dochodowe
wydatkowe
majątkowe
przychodowe
2.
Ze względu na władztwo podatkowe
państwowe
samorządowe
54
Struktura dochodów
podatkowych
47,58%
23,77%
0,70%
11,78%
16,17%
VAT
AKCYZA
OD GIER
CIT
PIT
55
Dynamika dochodów
podatkowych
80
20 000 080
40 000 080
60 000 080
80 000 080
100 000 080
120 000 080
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
VAT
AKCYZA
PIT
CIT
56
Akcyza
43,48%
0,75%
2,32%
26,66%
11,65%
5,91%
0,90%
3,04%
5,28%
paliwa silnikowe
olej opałowy
LPG
Wyroby tytoniowe
Alkohol etylowy
Piwo
Wino
Samochody osobowe
Energia elektryczna
57
Technika podatkowa
Podmiotem opodatkowania
(podatnikiem, płatnikiem podatku) jest
osoba fizyczna lub prawna (uczestnik
stosunku prawno-podatkowego), na
którą nakładany jest obowiązek
podatkowy.
Podmiot podatku jest zobligowany do
określania wysokości zobowiązania
podatkowego i wniesienia go na rzecz
uprawnionej instytucji publicznej
58
1.
Podmiotem czynnym
– jest przede wszystkim
państwo, które wykorzystuje swoje atrybuty i
posługuje się przymusem przy ściąganiu
podatków. W ograniczonym zakresie podmiotem
czynnym są także władze samorządowe.
2.
Podmiotem biernym
- są osoby fizyczne, prawne
lub jednostki organizacyjne nie posiadające
osobowości prawnej, na które został nałożony
obowiązek podatkowy.
Technika podatkowa
59
Przedmiotem podatku
jest zdarzenie, które
norma prawna wiąże z powstaniem
obowiązku podatkowego.
1.
zjawiskiem gospodarczym
– prowadzenie
działalności gospodarczej
2.
pozagospodarczym
– posiadanie domu
3.
jednorazowy
– nabycie nieruchomości
4.
powtarzalny
– uzyskiwanie dochodu
5.
ciągły
– posiadanie gospodarstwa rolnego
Technika podatkowa
Technika podatkowa
Podstawą opodatkowania
jest
ilościowe lub wartościowe
określenie przedmiotu
opodatkowania.
Technika podatkowa
Stawka podatkowa
to relacja wysokości
podatku do wysokości podstawy
opodatkowania.
1.
Stawki procentowe
2.
Stawki kwotowe
Technika podatkowa
Skala podatkowa
informuje jaką stawkę
należy zastosować do podstawy
opodatkowania.
1.
Skale progresywne
2.
Skale regresywne
3.
Skala liniowa
63
Zwolnienia podatkowe
Ulgi podatkowe
Zwyżki podatkowe
Technika podatkowa
64
1.
W
podatkach bezpośrednich
podmiot, na którym
ciąży obowiązek zapłacenia podatku ponosi
jednocześnie materialny ciężar podatku.
2.
W
podatkach pośrednich
materialny ciężar podatku
ponosi inny podmiot (podatnik), niż ten, który podatek
formalnie zapłacił (płatnik).
podatnik formalny
(np. podmiot prowadzący
działalność gospodarczą), który z mocy prawa musi
zapłacić podatek i
podatnik materialny
(np. konsument), który pod
względem ekonomicznym ponosi faktyczny ciężar
podatkowy.
Klasyfikacje podatków
65
Zasady podatkowe
Fiskalne
Ekonomiczne
Techniczne
Sprawiedliwości
66
Zasady fiskalne
Wydajność
– państwo powinno sięgać do takich
przedmiotów opodatkowania, które zapewnią
niezbędny poziom dochodów budżetowych.
Elastyczność
– podatki (skale podatkowe)
powinny być tak skonstruowane, aby uwzględniać
różną
w różnym czasie sytuację podatników, jak i całej
gospodarki.
Stałość
– nazbyt częste zmiany w systemie
podatkowym wywołują negatywne skutki
w gospodarce (destabilizacja).
Ekonomiczna zasada
nienaruszalności majątku
Podatek powinien być pokrywany
z bieżących dochodów. Nie może
naruszać majątku podatnika
(podatek od nieruchomości)
68
Zasady techniczne
Pewności
– podatnik z góry powinien
wiedzieć, jaki podatek będzie płacił w
związku z prowadzoną działalnością
Dogodności
– pobór podatku powinien
uwzględniać warunki finansowe podatnika,
cykl i charakter działalności podatnika itd.
Taniości
– koszty poboru podatku nie
powinny nadmiernie uszczuplać dochodów
z tego tytułu
69
Zasady sprawiedliwego
opodatkowania
Powszechność
– każdy obywatel,
przedsiębiorca itp. Powinien być
objęty opodatkowaniem
Równość
– ciężary podatkowe
powinny być równomiernie
rozłożone na wszystkich podatników
Zdolności podatkowej
– krótko
mówiąc
JANOSIK
70
Rynkowe reakcje na
podatek
(sztywny popyt)
p
Q
D
S
S
’
B
A
P
’
P
71
Rynkowe reakcje na
podatek
(elastyczny popyt)
p
Q
D
S
B
A
P
S
’
72
Rynkowe reakcje na
podatek
(elastyczny popyt i podaż)
p
Q
D
S
S
’
B
A
P
’
P
73
Rynkowe reakcje na
podatek
(rynek pracy)
p
Q
S
A B
P
P
’
D
’
D
podatek
Redystrybucyjne skutki
podatków
Ludność
[%]
Dochod
y [%]
100
10
0
50
50
80 90
Pole nierówności
dochodu po
opodatkowaniu
Pole nierówności
dochodu przed
opodatkowaniem
krzywa
absolutnej
równości
75
Co na to oszczędności i
inwestycje?
GOSP.
DOMOWE
PAŃSTWO
PRZEDSIĘ-
BIORSTWA
K
I
S
B
t
T
d
T
e
G
Y
Y
d
Y
d
KOSZT POZYSKANIA KAPITAŁU
76
Granice opodatkowania
dochody
podatkow
e
Stawka podatkowa
[%]
??
77
Podatki w Polsce
1.
Centralne:
Pośrednie: VAT, akcyza,
Bezpośrednie; PIT, CIT,
2.
Lokalne:
od nieruchomości
leśny
rolny
od środków transportowych
od spadków i darowizn
od czynności cywilnoprawnych
Jak to działa
VAT (Value Added Tax)
79
Fakturowa metoda naliczania
podatku:
podatek należny w danej fazie – podatek
wynikający z zastosowania stawki podatkowej
do obrotu zrealizowanego w tej fazie
podatek naliczony – podatek zapłacony w
poprzedniej fazie przy zakupie towarów i usług
– jego kwota wykazana jest w fakturze
wystawionej podatnikowi przez dostawce
podatek do zapłacenia (zwrotu) – różnica
między podatkiem naliczonym a należnym
80
(VAT=22% we wszystkich fazach obrotu)
Faza
obrotu
Cena
netto
Wartość
dodana
Cena
brutto
Podatek
naliczony
Podatek
należny
Podatek
do
zapłaceni
a
I A
0
100
122
0
22
22
II B
100
100
244
22
22
III C
200
100
366
22
IV D
300
50
427
77
11
V E
350
50
488
77
88
11
SUMA
81
Kolejne wersje tego
samego…
1.
Sprzedaż w fazie II zostaje opodatkowana
stawką obniżoną 7 %
2.
Sprzedaż w fazie V zostaje opodatkowana
stawka obniżoną 7%
3.
Sprzedaż w fazie II jest zwolniona
z opodatkowania
4.
Sprzedaż w fazie V (ostatniej) jest zwolniona
z opodatkowania
5.
Sprzedaż w fazie ostatniej opodatkowana jest
stawką zerową
82
Mały podatnik
Metoda kasowa rozliczania VAT
Nie blokuje środków
przedsiębiorstwa
83
Podatki dochodowe
PIT
- Personal Income Tax –
progresywna skala podatkowa
CIT
– Corporate Income Tax –
liniowa skala podatkowa (19%)
84
Podatek dochodowy od osób
fizycznych
2004, 2005, 2006
Podstawa obliczenia podatku w
zł
Podatek wynosi
Ponad
Do
37 024
19%
37 024
74 048
30%
74 048
40%
1. Roczny dochód nie powodujący obowiązku zapłaty podatku tzw.
kwota wolna od podatku w 2006r. –
2 790 zł,
2. Koszty uzyskania przychodu:
Z jednej umowy
Z wielu umów
Pracownik miejscowy
102,25 zł/m-c
1 840,77 zł/rok
Pracownik dojeżdżający
127,82 zł/m-c
2 300,94 zł/rok
85
Podatek dochodowy od osób
fizycznych
2007
Podstawa obliczenia podatku w
zł
Podatek wynosi
Ponad
Do
43 405
19%
43 405
85 528
30%
85 528
40%
1. Roczny dochód nie powodujący obowiązku zapłaty podatku tzw.
kwota wolna od podatku w 2007r. –
3 015 zł,
2. Koszty uzyskania przychodu:
Z jednej umowy
Z wielu umów
Pracownik miejscowy
108,50 zł/m-c
1 953,23 zł/rok
Pracownik dojeżdżający
135,63 zł/m-c
2 441,54 zł/m-c
86
Podatek dochodowy od osób
fizycznych
2008
Podstawa obliczenia podatku w
zł
Podatek wynosi
Ponad
Do
44 490
19%
44 490
85 528
30%
85 528
40%
1. Roczny dochód nie powodujący obowiązku zapłaty podatku tzw.
kwota wolna od podatku w 2008r. –
3 091 zł,
2. Koszty uzyskania przychodu:
Z jednej umowy
Z wielu umów
Pracownik miejscowy
111,25 zł/m-c
2 002,05 zł/rok
Pracownik dojeżdżający
139,06 zł/m-c
2 502,56 zł/rok
87
Podatek dochodowy od osób
fizycznych
2009
Podstawa obliczenia podatku w
zł
Podatek wynosi
Ponad
Do
85 528
18%
85 528
32%
1. Roczny dochód nie powodujący obowiązku zapłaty podatku tzw.
kwota wolna od podatku w 2008r. –
3 089 zł,
2. Koszty uzyskania przychodu:
Z jednej umowy
Z wielu umów
Pracownik miejscowy
111,25 zł/m-c
2 002,05 zł/rok
Pracownik dojeżdżający
139,06 zł/m-c
2 502,56 zł/m-c
88
Środki publiczne
Wydatki publiczne
– wydatki finansowane ze
środków publicznych, z wyjątkiem rozchodów
Rozchody publiczne:
Spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów,
Wykup papierów wartościowych,
Udzielone pożyczki,
Operacje finansowe wynikające z
zarządzania długiem publicznym i
płynnością.
89
Podział wydatków
publicznych
Klasyczne wydatki publiczne –
obrona narodowa, bezpieczeństwo
wewnętrzne, wymiar
sprawiedliwości,
Socjalne funkcje władz publicznych
Ekonomiczne funkcje państwa
90
Podział wydatków
publicznych
Wydatki realne (rzeczywiste)
Wydatki transferowe
Transfery wewnętrzne
Transfery zewnętrzne
Wydatki elastyczne
Wydatki sztywne
Klasyfikacja wydatków
Klasyfikacja wydatków
budżetowych
budżetowych
1.
Dotacje celowe,
2.
Świadczenia na rzecz osób fizycznych,
3.
Wydatki bieżące jednostek
budżetowych,
4.
Wydatki majątkowe jednostek
budżetowych,
5.
Wydatki na obsługę długu
publicznego.
Dotacje celowe
Dotacje celowe
Wydatki mające charakter jednostronnego
świadczenia na rzecz osób prawnych i
innych jednostek organizacyjnych, których
wydatki nie są objęte budżetem
1.
Finansowanie inwestycji (przedmiotowe)
2.
Finansowanie zadań jednorazowych
3.
Dofinansowanie działalności bieżącej
(podmiotowe)
93
Świadczenia na rzecz osób
Świadczenia na rzecz osób
fizycznych
fizycznych
Środki wypłacane z budżetu nie mające
charakteru zapłaty za wykonaną pracę i nie
wynikające ze stosunku pracy.
1.
Zasiłki dla kobiet w ciąży,
2.
Dodatki mieszkaniowe.
Podstawą dokonywania są odrębne
przepisy, ustanawiające świadczenia
Obligatoryjny charakter wydatków
94
Wydatki bieżące
Wydatki bieżące
Wydatki związane bezpośrednio
z funkcjonowaniem jednostek budżetowych:
1.
Wynagrodzenia
2.
Koszty zakupu towarów i usług
3.
Opłaty i składki
4.
Podróże służbowe
95
Wydatki majątkowe
Wydatki majątkowe
INWESTYCJE RZECZOWE
- budowa
i rozbudowa obiektów publicznych
INWESTYCJE KAPITAŁOWE
-
wniesienie kapitału do spółek lub
zakup akcji
DOFINANSOWANIE INWESTYCJI
–
wchodzących w skład zadań
publicznych
96
Wydatki budżetu państwa
0
50 000 000
100 000 000
150 000 000
200 000 000
250 000 000
300 000 000
350 000 000
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
97
Dynamika wydatków
100
105,8 102,8 100,5 109,9 105,8
117,5
105,9 109,5100,4
100
105,8 108,8 109,4
120,3 127,3
149,6 158,5
173,6174,3
0
20
40
60
80
100
120
140
160
180
200
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
dynamika r/r
dynamika r/2001
98
Wydatki budżetu w relacji do
PKB
19,5
20
20,5
21
21,5
22
22,5
23
23,5
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
99
Struktura wydatków
0
10
20
30
40
50
60
70
2005
2006
2007
2008
Wydatki zdeterminowane
Wydatki elastyczne
100
Struktura wydatków cd
10,80%
4,20%
9,30%
5,10%
18,50%
8,60%
43,60%
Dotacje i subwencje
Świadczenia na rzecz osób fizycznych
Wydatki bieżące
Wydatki majątkowe
Obsługa długu publicznego
Środki własne Unii Europejskiej
Finansowanie projektów z udziałem środków UE
101
Saldo budżetu państwa
Nadwyżka
– dodatnia różnica między
dochodami publicznymi a wydatkami
publicznymi, ustalona dla okresu
rozliczeniowego
Deficyt
- ujemna różnica między
dochodami publicznymi a wydatkami
publicznymi, ustalona dla okresu
rozliczeniowego
102
Potrzeby pożyczkowe
budżetu
1.
sfinansowanie deficytu budżetu
państwa;
2.
spłaty wcześniej zaciągniętych
zobowiązań;
3.
sfinansowanie udzielanych przez Skarb
Państwa pożyczek;
4.
wykonywanie innych operacji
finansowych związanych z długiem
Skarbu Państwa.
103
Deficyt budżetu państwa
32,4
39,4
37
41,4
28,4
25,1
16
24
27
52
0
10
20
30
40
50
60
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
ml
d
104
Finansowanie deficytu
2010
74%
26%
krajowe zagraniczne
105
0%
20%
40%
60%
80%
100%
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
bony skarbowe obligacje krajowe obligacje zagraniczne
Struktura sprzedaży
papierów wartościowych
106
Struktura sprzedaży papierów
wartościowych 2009
-173,8
38517,8
11495,9
Bony skarbowe obligacje krajowe obligacje zagraniczne
107
Dług
Państwowy dług publiczny
- wartość
nominalną zadłużenia jednostek sektora
finansów publicznych ustaloną po
wyeliminowaniu wzajemnych zobowiązań
pomiędzy jednostkami tego sektora.
Dług Skarbu Państwa
- wartość
nominalną zadłużenia Skarbu Państwa.
108
Państwowy dług publiczny
47
49,8
54,7
54,5
54,8
46,7
38,8
43,6
48,4
47,5
47,8
45,2
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
VI 2009
2010
2011
2012
0
10
20
30
40
50
60
mld zł
w relacji do PKB
109
Struktura zadłużenia wg
kryterium miejsca emisji
185
219
251,2 291,7 315,5
352,3 380,4 420,4
449,2
98,9
108,6
127,8 111,2
124,7
126,2 121,1
149,7
159
0
100
200
300
400
500
600
700
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
VI
2009
dług krajowy
dług zagraniczny
110
Koszty obsługi zadłużenia [mld
zł]
17,1
20,3
20,4
18,5
21,3
23,3
22,6
3,8
3,7
3,8
4,2
3,7
4,5
5
0%
20%
40%
60%
80%
100%
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
zadłużenie krajowe zadłużenie zagraniczne
111
Koszty obsługi zadłużenia
1,97
2,3
9,17
10,21
2,7
3
2,4
2,6
2,5
2,5
2,9
10,9
12,5
12
11,5
12,8
13,1
12,1
0
2
4
6
8
10
12
14
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
w relacji do PKB
w relacji do wydatków budżetu
112
Struktura podmiotowa
0
50
100
150
200
250
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
krajowy sektor pozabankowy
krajowy sektor bankowy
inwestorzy zagraniczni
113
Struktura podmiotowa:
sektor pozabankowy 2009
63,7
22,5
37,5
zakłady ubezpieczeń fundusze inwestycyjne pozostali
114
Struktura walutowa
zadłużenia
87,3
13,3
9
8,4
3,1
EUR USD JPY
CHF
INNE
115
Granice zadłużenia
Nie wolno zaciągać pożyczek lub
udzielać gwarancji i poręczeń
finansowych,
w następstwie których państwowy dług
publiczny przekroczy 3/5 wartości
rocznego produktu krajowego brutto.
art.216 pkt.5 Konstytucji RP
116
Procedura sanacyjna
Jeśli relacja PDP/PKB=(50% - 55%)
Rada Ministrów uchwala projekt
ustawy budżetowej, w którym
relacja deficytu budżetu państwa
do dochodów budżetu państwa nie
może być wyższa niż analogiczna
relacja z roku bieżącego.
117
Procedura sanacyjna
Jeśli relacja PDP/PKB=(55% - 60%)
Nie przewiduje się deficytu lub uchwala projekt
ustawy budżetowej, przyjmując jako górne
ograniczenie deficytu jego poziom zapewniający,
że relacja długu Skarbu Państwa do produktu
krajowego brutto przewidywana na koniec roku
budżetowego, którego dotyczy projekt ustawy,
będzie niższa od relacji w roku poprzednim
Nie przewiduje się wzrostu wynagrodzeń
pracowników państwowej sfery budżetowej,
118
Procedura sanacyjna
Jeśli relacja PDP/PKB=(55% - 60%)
Waloryzacja rent i emerytur nie może
przekroczyć poziomu wzrostu cen towarów
i usług konsumpcyjnych ogłoszonego przez
GUS,
Wprowadza się zakaz udzielania pożyczek
i kredytów z budżetu państwa z wyjątkiem
rat kredytów udzielonych w latach
poprzednich,
119
Procedura sanacyjna
Jeśli relacja PDP/PKB=(55% - 60%)
Rada Ministrów dokonuje przeglądu wydatków
budżetu finansowanych środkami
pochodzącymi z kredytów zagranicznych oraz
przeglądu WPI,
RM przedstawia Sejmowi program sanacyjny
mający na celu obniżenie relacji PDP/PKB,
Zakazuje deficytu w JST. Wydatki mogę być
wyższe od dochodów jeśli finansowane z
nadwyżek budżetowych z zeszłych lat
120
Procedura sanacyjna
Jeśli relacja PDP/PKB> 60%
Nie przewiduje się deficytu lub uchwala projekt
ustawy budżetowej, przyjmując jako górne
ograniczenie deficytu jego poziom zapewniający,
że relacja długu Skarbu Państwa do produktu
krajowego brutto przewidywana na koniec roku
budżetowego, którego dotyczy projekt ustawy,
będzie niższa od relacji w roku poprzednim
Nie przewiduje się wzrostu wynagrodzeń
pracowników państwowej sfery budżetowej,
121
Procedura sanacyjna
Jeśli relacja PDP/PKB> 60%
Wydatki JST nie mogą być wyższe od
dochodów
Jednostki sektora finansów
publicznych nie mogą udzielać
nowych poręczeń i gwarancji
122
Ekonomiczne skutki
deficytu
1.
ryzyko monetyzacji deficytu, co może grozić
przyspieszeniem procesów inflacyjnych,
2.
niebezpieczeństwo eksplozywnego narastania
długu publicznego i kosztów jego obsługi w wyniku
wpadnięcia w tzw. pułapkę zadłużeniową,
3.
wystąpienie efektu wypychania (crowding out),
4.
negatywny wpływ na saldo obrotów bieżących
w bilansie płatniczym w wyniku działania
mechanizmu tzw. bliźniaczych deficytów (tzn.
deficytu budżetowego i deficytu w obrotach
bieżących).
123
Finansowanie deficytu
Kredyty
Bony skarbowe
Obligacje skarbowe
Bony skarbowe
Bon skarbowy (ang. treasury bill) jest
instrumentem dłużnym, emitowanym przez
Skarb Państwa za pośrednictwem
Ministerstwa Finansów. Emisja tego
instrumentu odbywa się
w celu finansowania bieżących wydatków
budżetu państwa i dla zapewnienia
płynności na rynku pieniężnym.
Bony skarbowe
LIST EMISYJNY nr 9/2008
Ministra Finansów
z dnia 28 listopada 2008 r.
w sprawie emisji bonów skarbowych
126
Bony skarbowe
1.
Do sprzedaży są oferowane bony skarbowe
o wartości nominalnej 10 000 000 000 zł
(dziesięć miliardów).
2.
Bony skarbowe nominowane są tylko i wyłącznie
w walucie krajowej!!
3.
Wartość nominalna jednego bonu skarbowego
wynosi 10 000 zł.
4.
Bony skarbowe są sprzedawane z dyskontem.
5.
Bony skarbowe są oferowane do sprzedaży na
przetargach.
127
Bony skarbowe
5.
Najpóźniej w dniu przetargu sprzedaży Minister Finansów
ogłosi komunikat o przetargu sprzedaży, zawierający, w
szczególności informację o wartości nominalnej bonów
skarbowych, o danym terminie wykupu, które mogły być
oferowane do sprzedaży na tym przetargu.
6.
Po upływie terminu składania ofert zakupu, Minister
Finansów określa dla danego przetargu sprzedaży,
najniższą przyjętą cenę przetargową dla bonów
skarbowych o danym terminie wykupu. Ma on możliwość
redukcji wielkości sprzedaży niektórych bonów, ale
dotyczy to tylko minimalnej ceny na przetargu.
128
Bony skarbowe
5.
Minister Finansów może odkupywać bony
skarbowe przed upływem terminu, na jaki
zostały wyemitowane.
6.
Wartość nominalna oferty sprzedaży bonów
skarbowych, składanej przez uczestnika
przetargu odkupu lub za jego pośrednictwem,
nie może wynieść mniej niż 100 000 zł.
129
Terminy przetargów sprzedaży, terminy zapłaty
za zakupione na przetargach sprzedaży bony
skarbowe oraz terminy wykupu bonów
skarbowych.
L.p.
Termin
przetargu
sprzedaży
Termin zapłaty
Termin
wykupu
1
01.12.2008 03.12.2008
04.03.2009
03.06.2009
02.12.2009
2
08.12.2008 10.12.2008
11.03.2009
10.06.2009
09.12.2009
3
15.12.2008 17.12.2008
18.03.2009
17.06.2009
16.12.2009
4
22.12.2008 24.12.2008
25.03.2009
24.06.2009
23.12.2009
130
Rentowność bonów
skarbowych
Podstawową charakterystyką, która określa dochód
z inwestycji w bon skarbowy, jest stopa rentowności
bonu skarbowego. Określona jest ona według wzoru:
r = [(FV – P)/P] x (360/t)
gdzie:
r – stopa rentowności bonu skarbowego, wyrażona w
skali rocznej,
FV – wartość nominalna bonu skarbowego,
P – cena bonu skarbowego,
t – liczba dni do wykupu bonu skarbowego.
131
Rentowność bonów
skarbowych
Okres zapadalności
Średnia rentowność
z 2-tygodniowym terminem wykupu
5,870 %
z 3-tygodniowym terminem wykupu
5,914 %
z 5-tygodniowym terminem wykupu
5,608 %
z 6-tygodniowym terminem wykupu
5,427 %
z 13-tygodniowym terminem
wykupu
6,142 %
z 26-tygodniowym terminem
wykupu
6,197 %
z 39-tygodniowym terminem
wykupu
6,645 %
z 52-tygodniowym terminem
wykupu
6,211 %
132
Bony skarbowe - ryzyko
1.
ryzyko niedotrzymania warunków
– z uwagi na to,
iż emitentem jest Skarb Państwa, ryzyko to w zasadzie
nie istnieje;
2.
ryzyko ceny
– ryzyko to nie występuje, w przypadku, gdy
bon skarbowy jest trzymany do terminu wykupu
(posiadacz otrzymuje znaną wartość nominalną).
Ryzyko to pojawia się, jeśli inwestor ma zamiar sprzedać
bon przed terminem wykupu (posiadacz otrzymuje
wartość równą nieznanej wcześniej cenie sprzedaży).
133
Zalety bonów skarbowych
1.
wysoka dochodowość - z reguły wyższa niż
w przypadku depozytów,
2.
stałe oprocentowanie,
3.
dopasowanie terminu wykupu do potrzeb klienta,
4.
możliwość wcześniejszego odsprzedania
posiadanego bonu skarbowego przed terminem
wykupu bez znacznej utraty oprocentowania,
5.
praktycznie brak ryzyka niewypłacalności emitenta,
6.
bony skarbowe mogą posłużyć jako zabezpieczenie
kredytu bankowego.
Obligacje skarbowe
Obligacje Skarbu Państwa są
papierami dłużnymi,
potwierdzającymi udzielenie przez
nabywcę pożyczki ich Emitentowi,
czyli Skarbowi Państwa,
reprezentowanemu przez Ministra
Finansów.
135
Cechy obligacji
skarbowych
długi termin do wykupu,
nominowane w dowolnej walucie,
różne terminy wykupu (2, 3, 5, 10
lat)
Obligacje skarbowe
LIST EMISYJNY nr 38/2008
Ministra Finansów z dnia 09
października 2008 r.
w sprawie emisji trzyletnich obligacji
skarbowych
o zmiennej stopie procentowej
oferowanych
w sieci sprzedaży detalicznej
137
Obligacje skarbowe
Do sprzedaży są oferowane obligacje o wartości
nominalnej 500.000.000 zł (pięćset milionów
złotych).
Nominał jednej obligacji wynosi 100 zł.
Obligacje mogą być nabywane w drodze zamiany
wierzytelności z tytułu wykupu trzyletnich obligacji
skarbowych o zmiennej stopie procentowej o nazwie
skróconej TZ1108 i terminie wykupu 5 listopada
2008 r.,
Cena zamiany jednej obligacji wynosi 99,90 zł.
Cena emisyjna jednej obligacji może być zmieniana
w czasie sprzedaży obligacji.
138
Obligacje skarbowe
Stopa procentowa dla każdego okresu odsetkowego
obligacji jest obliczana przed rozpoczęciem danego
okresu odsetkowego.
Odsetki od obligacji są naliczane od wartości
nominalnej
w sześciomiesięcznych okresach odsetkowych,
Obligacje są oprocentowane według stopy procentowej
stanowiącej iloczyn stawki bazowej i mnożnika w
wysokości 0,93.
Stawka bazowa stopy procentowej jest liczona
oddzielnie dla każdego okresu odsetkowego obligacji
jako średnia arytmetyczna stopy WIBOR 6M za okres
pięciu kolejnych dni roboczych
Zarządzanie długiem
publicznym
strategicznym problemem
zarządzania długiem
publicznym jest
utrzymanie
jego wielkości na
bezpiecznym poziomie
;
140
Cele szczegółowe
1.
Minimalizowanie kosztów obsługi długu,
2.
Ograniczanie ryzyka kursowego i ryzyka
refinansowania w walutach obcych,
3.
Optymalizowanie zarządzania płynnością
budżetu państwa,
4.
Ograniczanie ryzyka refinansowania w
walucie krajowej,
5.
Ograniczanie ryzyka stopy procentowej,
6.
Uelastycznianie struktury długu,
7.
Zmniejszanie monetyzacji długu,
141
Minimalizowanie kosztów obsługi
długu
następuje poprzez dobór instrumentów
zarządzania długiem tak, aby:
1.
relacja kosztów obsługi do PKB nie ulegała
dużym wahaniom w poszczególnych
latach;
2.
eliminować przyczyny powodujące wyższe
oprocentowanie długu od minimalnego
możliwego do uzyskania na rynku;
Ryzyko refinansowania
wiąże się z emisją długu w celu
sfinansowania potrzeb pożyczkowych
państwa
związanych z wykupem
istniejącego zadłużenia;
143
Optymalizowanie zarządzania
płynnością budżetu państwa
1.
Zapewnienie środków umożliwiających
terminową realizację wydatków
budżetowych;
2.
Ograniczeniu kosztu alternatywnego
utrzymywania środków budżetowych
na nieoprocentowanych rachunkach do
minimum wynikającego z
zabezpieczenia przed utratą płynności;
144
Ograniczanie ryzyka stopy
procentowej
1.
wymaga ukształtowania optymalnej
struktury długu w zakresie proporcji
zobowiązań krótko i długoterminowych
oraz stało i zmiennoprocentowych;
2.
z doświadczeń innych krajów wynika,
że udział obligacji stałoprocentowych
nie powinien być wyższy niż około 75%
długu;
Uelastycznianie struktury
długu
konwersja długu będącego w formie
nieposiadającej cech rynkowych, na
dług o parametrach rynkowych;
146
Zmniejszanie monetaryzacji
długu
1.
następuje poprzez wzrost udziału
zadłużenia w papierach
skarbowych wobec krajowego
sektora pozabankowego, zatem:
2.
struktura i konstrukcja
oferowanych papierów
wartościowych powinna zawierać
preferencje tej grupy inwestorów;
147
Przewidywane efekty realizacji
strategii (PDP/PKB)
44,80%
54,70% 54,50% 54,80%
49,80%
47,00%
0,00%
10,00%
20,00%
30,00%
40,00%
50,00%
60,00%
70,00%
2007
2008
2009
2010
2011
2012
148
Przewidywane efekty realizacji
strategii (koszty obsługi
zadłużenia)
2,34%
1,97%
2,30%
2,60%
2,90%
3,00%
0,00%
0,50%
1,00%
1,50%
2,00%
2,50%
3,00%
3,50%
2007
2008
2009
2010
2011
2012
149
Przewidywane efekty realizacji
strategii (udział zadłużenia
zagranicznego)
24,20%
23,00%
22,50%
21,80%
21,20%
19,50%
20,00%
20,50%
21,00%
21,50%
22,00%
22,50%
23,00%
23,50%
24,00%
24,50%
2007
2008
2009
2010
2011
150
Deficyt w Europie 2008
4,
20
%
3,
60
%
2,
50
%
-1
,9
0%
-3
,9
0%
-2
,3
0%
1,
50
%
-3
,4
0%
-3
,4
0%
-5
,5
0%
-5
,0
0%
-6,00%
-4,00%
-2,00%
0,00%
2,00%
4,00%
6,00%
W
ęg
ry
F
ra
n
cj
a
W
ie
lk
a
B
ry
ta
n
ia
G
re
cj
a
P
o
ls
ka
F
in
la
n
d
ia
D
an
ia
S
zw
ec
ja
B
u
łg
ar
ia
U
E
2
7
st
re
fa
E
U
R
O
151
Dług w Europie 2008
97
,6
0%
89
,6
0%
68
,1
0%
61
,5
0%
69
,6
0%
10
5,
80
%
65
,9
0%
47
,1
0%
4,
80
%
14
,7
0%
19
,5
0%
13
,6
0%
0,00%
20,00%
40,00%
60,00%
80,00%
100,00%
120,00%
E
st
o
n
ia
L
u
ks
em
b
u
rg
Ł
o
tw
a
R
u
m
u
n
ia
W
ło
ch
y
G
re
cj
a
B
el
g
ia
F
ra
n
cj
a
P
o
ls
ka
N
ie
m
cy
U
E
2
7
st
re
fa
E
U
R
O
Rating
ocena zdolności i gotowości
jednostki do terminowej
obsługi zobowiązań
finansowych
1.
LCR
– rating w walucie
lokalnej
2.
FCR
– rating w walucie obcej
Oceny wypłacalności długoterminowej Fitch
Rating
Ryzyko kredytowe prawie nie istnieje
Niskie spodziewane ryzyko kredytowe. Wysoka wypłacalność, ale
podatna zmiany sytuacji ekonomiczno-finansowej
A+ / A / A-
Bardzo niskie ryzyko kredytowe. Duża wypłacalność
AA+ / AA / AA-
AAA
Wyższa ocena wypłacalności
Adekwatna wypłacalność. Podmiot podatny na zmiany związane z
cyklem koniunkturalnym
BBB+ / BBB /
BBB-
Niższa ocena wypłacalności
Możliwość zaistnienia ryzyka kredytowego w przypadku
niesprzyjającej sytuacji ekonomiczno-finansowej
BB+ / BB / BB-
Stopień spekulacyjny
Tytuły wysoko spekulacyjne. D dla tytułów w stanie niewypłacalności
DDD / DD / D
Duże prawdopodobieństwo niewypłacalności.CC wskazuje wysoki
stopień spekulacyjności. C odpowiada tytułom dla których nie
zostało wypłacone oprocentowanie
CCC / CC / C
Znaczny stopień ryzyka kredytowego, nawet przy istnieniu
marginalnej gwarancji.Niesprzyjające warunki ekonomiczno-
finansowe mogłyby całkowicie obniżyć stopień wypłacalności
B+ / B / B-
Niższy stopień spekulacyjny
154
Czynniki ratingu
1.
Instytucjonalne i administracyjne
2.
Społeczno ekonomiczne
3.
Dochody, wydatki i wyniki budżetu
4.
Zarządzanie
5.
Zadłużenie i ryzyka pośrednie
Czynniki instytucjonalne i
administracyjne
1.
Wielkość transferów oraz ich udział w
strukturze dochodów
2.
Ryzyka prawne i polityczne związane z
krajowym systemem podziału dochodów
3.
Wielkość i rodzaje obligatoryjnych wydatków
4.
Trendy społeczno-ekonomiczne mogące
mieć wpływ na poziom popytu na usługi
publiczne (np. czy wzrost zaludnienia może
wpływać obciążająco na podaż usług
publicznych).
156
Czynniki ekonomiczno
społeczne
1.
Mające wejść w życie lub projektowane przepisy
zmieniające wysokość dochodów oraz
świadczenia obowiązkowe emitenta
2.
Priorytety polityki władz
3.
Stopień dywersyfikacji gospodarki
4.
Struktura i stabilność zatrudnienia w gospodarce
5.
Analiza budżetu w zakresie struktury dochodów,
wydatków oraz deficytu budżetowego, wielkości
zadłużenia, poziom zaległości podatkowych
6.
Polityka inwestycyjna (strategia, WPI)
157
Zadłużenie i ryzyka
pośrednie
1.
Wykaz pozycji zadłużenia, z wyszczególnieniem emisji,
niespłaconej części kapitału, zabezpieczeń,
2.
Harmonogram spłaty proponowanej emisji.
3.
Szczegółowe informacje nt. zobowiązań dłużnych
gwarantowanych przez podmiot.
4.
Szczegółowe informacje nt. spółek „satelickich”
(z udziałem większościowym jednostek publicznych), w
tym: wysokości obrotów i zysku (straty), poziomu
zadłużenia i zakresu kontroli podmiotu.
5.
Analiza ryzyk pośrednich obejmuje szczegółowy przegląd
transferów z i do budżetu centralnego, a także analizy
trendów zadłużenia oraz usług świadczonych przez
jednostki nieskonsolidowane
158
Czynniki obniżające
rating
1.
Występowanie deficytu budżetowego i problemy
z jego finansowaniem na przestrzeni 2 z ostatnich
5 lat
2.
Tempo wzrostu zadłużenia krótkoterminowego
znacząco przewyższające tempo wzrostu
wydatków budżetowych w skali roku
3.
Agresywna polityka inwestycyjna realizowana ze
środków o charakterze krótkoterminowym.
4.
Opóźnienie w przyjęciu budżetu wykraczające
poza prawem ustanowione terminy.
5.
Brak planów inwestycyjnych.
159
Monitoring oceny
ratingowej
Upgrading
– podniesienie ratingu
Stable rating
Stable rating
– utrzymanie oceny
ratingowej
Downgrading
– obniżenie ratingu
Bank Centralny
Podstawowym celem działalności
Narodowego Banku Polski jest
utrzymanie stabilnego poziomu cen,
przy jednoczesnym wspieraniu polityki
gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza
to podstawowego celu NBP
161
Organa NBP
Prezes NBP
– powoływany przez Sejm na
wniosek Prezydenta RP na 6-letnią kadencję
Rada Polityki Pieniężnej
– składająca się
z 9 członków, których w równej liczbie
powołuje Sejm, Senat oraz Prezydent;
ustala corocznie założenia polityki pieniężnej
ustala wysokość stóp procentowych NBP;
ustala stopy rezerwy obowiązkowej banków
i wysokość jej oprocentowania
ustala zasady operacji otwartego rynku.
NBP
BK 3
BK 2
BK 1
papiery
wartościow
e
papiery
wartościow
e
gotówk
a
gotówk
a
GOSPODARKA
K
R
E
D
Y
T
Y
D
E
P
O
Z
Y
T
Y
REPO
REV
REPO
Rynkowe
stopy
procentowe
WIBID
WIBOR
Stopy
procentowe
NBP
kreacja
pieniądza
Kreacja pieniądza
Depozyt
Rezerwa
Kredyt
1 000,00 zł
35,00 zł
965,00 zł
965,00 zł
33,78 zł
931,23 zł
931,23 zł
32,59 zł
898,63 zł
898,63 zł
31,45 zł
867,18 zł
867,18 zł
30,35 zł
836,83 zł
836,83 zł
29,29 zł
807,54 zł
807,54 zł
28,26 zł
779,28 zł
6 085,68 zł
28 571,43 zł
Suma kreacji
Instrumenty polityki
monetarnej
1.
Operacje otwartego rynku – regulacja bazy
monetarnej
2.
Podstawowe stopy procentowe NBP
stopa referencyjna – 3,50 %
stopa lombardowa – 5,00 %
stopa depozytowa – 2,00 %
stopa redyskonta weksli – 3,75 %
3.
Polityka rezerw obowiązkowych –
ogranicza możliwość kreacji pieniądza
przez banki komercyjne
Rynek międzybankowy
WIBOR - (Warsaw Interbank Offer Rate) - stopa
procentowa, po jakiej banki udzielają pożyczek
innym bankom
ON
1
mies.
3
mies.
6
mies.
9
mies.
1 rok
3,4
3,55
4,19
4,31
4,41
4,48
WIBID - (Warsaw Interbank Offer Bid Rate) -
roczna stopa procentowa, jaką banki zapłacą za
środki przyjęte w depozyt od innych banków
ON
1
mies.
3
mies.
6
mies.
9
mies.
1 rok
3,1
3,12
3,99
4,11
4,21
4,28
Produkt Krajowy Brutto w 2008 roku w Polsce
wyniósł 1 272 838,3 mln zł. Podaż pieniądza na
dzień 30.12.2008 wyniosła 666 304,9 mln zł. Poziom
cen wyniósł 1,42. Stopa rezerw obowiązkowych
wynosi 3,5%. Ludność w gotówce (poza kasami
banków) utrzymywała 90 812,3 mln zł. natomiast w
bankach w formie depozytów złożono 569 427,6 mln
zł.
Banki
komercyjne
nie
utrzymują
rezerw
dobrowolnych.
a. Ile wynosi baza monetarna?
b. Ile wynoszą rezerwy obowiązkowe banków (w
zł) a ile
rezerwy całkowite?
W roku 2007 PKB wzrósł o dzień urodzin [%] w
stosunku do roku 2006
a.
O ile należy zmienić bazę monetarną aby nie
wystąpiło zjawisko inflacji ani deflacji?
b.
Jakie działania Bank Centralny powinien
podjąć w celu zmiany wielkości bazy
monetarnej?
168
Założenia strategii
zarządzania długiem
Wyszególnienie
2007
2008
2009
2010
2011
Realny wzrost PKB (%)
6,6
5,5
4,8
4,9
5,0
PKB w cenach
bieżących
1167
1280
1381
1486
1599
Potrzeby pożyczkowe
budżetu państwa w
tym:
34
42,7
39,1
32,6
32
Deficyt budżetu państwa
16
22,9
18,2
11
5
Koszty reformy
emerytalnej
26,2
19,6
22,3
23,8
26,2
Średnioroczny wzrostu
cen (CPI) (%)
2,5
4,4
2,9
2,5
2,5
Stopa operacji
otwartego rynku (%)
4,4
5,8
6,2
5,6
5,3
