BAJKOTERAPIA



Lęk u

dzieci



Bajka jako

odpowiedź

na dziecięce

lęki

Strach

-emocja wrodzona

-reakcja na bodźce

zagrażające (bólowe,

dźwiękowe, utraty

równowagi)

-cel: jak najlepsze,

skuteczne

przystosowanie do

zmieniającego się i

zagrażającego

środowiska-mobilizowanie

do ucieczki lub ataku w

momencie zagrożenia

Lęk

-powstający w toku

rozwoju dziecka

-proces wewnętrzny

-nie związany z

bezpośrednim

zagrożeniem,

powstający w momencie

wyobrażenia sobie

zagrożenia, stanowi

jego antycypację

-cel: ochrona przed

potencjalnym

niebezpieczeństwem,

jak najlepsza adaptacja

do możliwości

wystąpienia zagrożenia

≠

Ewolucyjne fazy lęku



Lęk odtwórczy

-nierozerwalnie związany z dawniej postrzeganymi

bodźcami, sytuacjami- wyzwalany przez bodźce, które

uprzednio działały na dziecko, dotyczy zdarzeń, jakich

doświadczyło; pojawia się jako wyobrażenie zagrożenia,

jakie w formie strachu dziecko przeżyło uprzednio



Lęk wytwórczy

-związany z żywo rozwijającą się wyobraźnią dziecka-

mający genezę w lękowych wyobrażeniach wytwórczych

(obrazach, przedmiotach, osobach i zdarzeniach

niedoświadczanych uprzednio); dziecko może tworzyć

swój świat lęków, będąc m.in.. inspirowane przez

telewizję

Inne przyczyny pojawiania się

lęków



Związane z niezaspokojeniem potrzeb

(fizjologicznych np. głodu, psychicznych: miłości,

bezpieczeństwa, przynależności, akceptacji)



Związane z obrazem własnej osoby



Lęk jest także pewną

prawidłowością

rozwojową

, wspólną wszystkim dzieciom

Kiedy lęk jest niebezpieczny dla

rozwoju dziecka?

Między innymi:



Gdy jest szczególnie silnie doznawany



Gdy permanentnie pochłania uwagę, nie pozwalając

dziecku skoncentrować się na innym zadaniu lub

zabawie, dezorganizuje życie dziecka



Gdy charakteryzuje się nieadekwatnością reakcji do

bodźca



Gdy jest często przeżywany

Źródła lęków



Zdarzenia, jakie dziecko postrzega w swoim

środowisku, także to co widzi w telewizji



Szkoła

-niezaspokajająca potrzeb: uznania, szacunku,

osiągnięć



stawianie dużych wymagań;

akceptacja, uznanie uzależnione od ich

wypełniania, od wyników w nauce



Rodzina

-rodzice straszący dziecko chcąc wymusić określone

zachowanie

-niezaspokajający potrzeb dziecka

-prezentujący niewłaściwe postawy rodzicielskie m.in.

*nadmierna koncentracja na dziecku i rozpieszczanie

*ciągłe niezadowolenie rodziców z osiągnięć dziecka i

krytykowanie go

*postawa odrzucająca

*postawa autokratyczna

…

-rodziny dysfunkcyjne m.in. rodziny z problemem

alkoholowym

Objawy lęku:



W sferze wegetatywnej

-układ pokarmowy, oddechowy, krążenia, nerwowy, hormonalny,

moczowo-płciowy, motoryczny.

Dolegliwości somatyczne-bóle głowy, brzucha, bezsenność



W sferze sprawności myślenia (sferze poznawczej)



W sferze emocji



W sferze zachowań (behawioralnej)

Różnorodność lęków u dzieci:

-lęki związane z traumatycznymi doświadczeniami

np. doznawaniem przemocy, utratą bliskiej osoby

-lęk przed porzuceniem

-lęk związany z niepowodzeniami szkolnymi

-lęk związany z brakiem akceptacji wśród

rówieśników, lęk przed wyśmianiem, kompromitacją

-lęk związany z narodzinami następnego dziecka w

rodzinie

-lęk związany ze śmiercią

-lęk związany z bólem

-lęk związany z rozwodem rodziców

-lęk związany z nowymi doświadczeniami np.

pierwszym dniem w przedszkolu

-lęk przed ciemnością

…

Cechą charakterystyczną wszystkich bajek

terapeutycznych jest to, że bohater bajkowy znajduje

się w trudnej sytuacji i przeżywa lęk, a wprowadzone

postacie i rozwój zdarzeń umożliwiają redukcję tego

lęku-bohater uczy się różnych sposobów jego

przezwyciężania, natomiast nabycie nowych

kompetencji zmienia sytuację psychiczną i

zachowanie bohatera.

Rola bajki



Uwalnianie od lęku



Nauka empatii-

pobudzanie

do emocjonalnego

zaangażowania się w uczucia, jakich doświadczają bohaterowie-

kształtowanie wrażliwości na zło, niesprawiedliwość itd.



Rozwijanie wyobraźni



Rozwijanie zasobów języka



Zabawa, przyjemność dla dziecka

…

Adresaci



Głównie dzieci 4-9 r.ż.



Młodzież w okresie dorastania

(powrót do świata magii,

szukanie tam wsparcia, którego

nie odnajdują w trudnej

rzeczywistości)

Trzy rodzaje bajek

terapeutycznych:



Psychoedukacyjna



Psychoterapeutyczna



Relaksacyjna



Bajka psychoedukacyjna

-ma na celu szeroko rozumiane dokonanie zmian w

zachowaniu dziecka

-powinna dawać wzory pewnych zachowań, dzięki

którym możemy rozwiązać problem. Nie może to

być jednak moralizatorstwo, ale propozycja



Bajka psychoterapeutyczna

-ma zdecydowanie bardziej rozbudowaną fabułę i

jest na ogół dłuższa niż bajka psychoedukacyjna

-ma za cel kompensację niezaspokojonych potrzeb,

zastępczo - podniesienie samooceny

-musi być mocno zakorzeniona w sytuacji dziecka,

której dotyczy.

Ułożenie takiej bajki wymaga dobrej analizy emocji

(lęku, strachu, smutku), których ma ona dotyczyć

-ma także zastosowanie w sytuacjach trudnych

emocjonalnie, po przeżyciach kryzysowych, czy

nawet traumatycznych dziecka

Zarówno bajki psychoedukacyjne, jaki i

psychoterapeutyczne można wykorzystywać

- jako działanie profilaktyczne - gdy wiemy, że

nastąpi jakaś trudna dla dziecka sytuacja

-w sytuacjach, gdy już mamy do czynienia z

konkretnym problemem, w trakcie przeżywania

sytuacji trudnej

-wobec dzieci, które przeżyły lęk, noszą go w sobie



Bajka relaksacyjna

-Nie służy terapii, lecz odprężeniu, relaksacji,

odpoczynkowi

-Podstawowe cechy :

*Opiera się na wizualizacji, czyli silnie odwołuje się

do wyobraźni dziecka, a czynnik wyobrażeniowy

odgrywa dużą rolę w jej przyswojeniu

*Akcja toczy się w miejscu dobrze dziecku znanym,

które opisane powinno być jako spokojne, przyjazne

i bezpieczne

*Akcja nie może być dynamiczna, bohater głównie

obserwuje i przeżywa to, co widzi; są to wydarzenia

spokojne

*Czas: 3-7 minut

*Dobrze jest wprowadzić do treści wydarzenia

związane są z piciem wody ze źródła, kąpielą pod

wodospadem, lataniem

*W bajce powinno znaleźć się wiele elementów

odwołujących się do wszystkich zmysłów, np.: dobrze

jest opisywać szum drzew czy wiatru, przywoływać

zapachy itp.

*Przy opowiadaniu bajki relaksacyjnej ważne jest,

byśmy sami byli odprężeni, mieli wyrównany oddech,

czytali cicho

*Lekturze może towarzyszyć muzyka

Cztery elementy bajki

terapeutycznej:



Główny temat



Główny bohater



Inne wprowadzone postacie



Tło opowiadania



Główny temat

-bohater przeżywający sytuacje emocjonalnie trudne,

wyzwalające lęk

-w każdej bajce-inna sytuacja wyzwalająca lęk

-określenie rodzaju doznawanych uczuć



Główny bohater

-dziecko lub zwierzątko, z którym dziecko może się

identyfikować

Bohater wyposażony jest w cechy upodabniające go do

małego czytelnika (zbliżony wiek, znalezienie się w

podobnej sytuacji lękotwórczej)

-bohater radzący sobie ze wszystkimi trudnymi

sytuacjami, dzięki pomocy innych bajkowych postaci

-na końcu bohater uwolniony od lęku i wzbogacony o

umiejętności radzenia sobie w trudnej emocjonalnie

sytuacji



Inne wprowadzone postacie

-pomagają zwerbalizować lęk

-uczą adekwatnych zachowań

-umożliwiają bohaterowi osiągnięcie sukcesu

-uczą pozytywnego myślenia w sytuacjach

lękotwórczych w kategoriach: mogę, potrafię, chcę,

nie boję się…

-kreują nastrój pełen serdeczności, zrozumienia

-stymulują bohatera do otwierania się



Tło opowiadania

-bajka rozgrywająca się w miejscach znanych

dziecku

-miejsca wywołujące w bohaterach pogodny nastrój

Sposoby oddziaływania na

bajkowego bohatera/cele

realizowane

w bajkach terapeutycznych



Konkretyzacja i racjonalizacja doznawanych lęków

-dostarczenie wiedzy o tym, co wywołuje lęk i

informacji, jak należy postępować w sytuacji go

wywołującej



Wzmacnianie poczucia własnej wartości



Uczenie pozytywnego myślenia



Powtarzanie i łączenie bodźców lękotwórczych z

takimi, które wywołują pozytywną reakcję

emocjonalną

Kształtowanie pozytywnego nastroju emocjonalnego i

odwrażliwianie, wygaszanie

Etapy bajkoterapii



Przeczytanie bajki odpowiednio dobranej do

konkretnego dziecka i przeżywanego przez nie lęku



Rozmowa

-czy i jemu też zdarza się czasem bać

-jak zachował się bohater w trudnej sytuacji

-kto mu pomógł, a kto lub co pomaga dziecku itp.

BIBLIOGRAFIA:

Molicka M.,

Bajkoterapia. O lękach dzieci i nowej metodzie

terapii

, Media Rodzina, Poznań 2002

Molicka M.,

Bajki terapeutyczne dla dzieci

, Media Rodzina,

Poznań 1999

Molicka M.,

Bajki terapeutyczne dla dzieci

, Media Rodzina,

Poznań 2003

Brett D.,

Opowiadania dla Twojego (nieco starszego)

dziecka

, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,

Gdańsk 1998

Brett D.,

Opowiadania dla Twojego dziecka

, Gdańskie

Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1998

http://

www.abcbaby.pl

http://

Document Outline