POZNAWCZA TEORIA "JA"

 
 

 

Ja subiektywne

 (podmiotowe) vs.

 

Ja obiektywne 

(przedmiotowe)

 

[W.

 James]

 

 

 

JEDNO "JA" CZY WIELE "JA"? 

Rola 

orientacji temporalnej

Znaczenie 

kontekstu społecznego

 i 

skryptów związanych z rolą

   Tożsamość 

indywidualna

 a tożsamość   

społeczna

"Ja" publiczne i "ja" prywatne

: zjawisko 

pozytywnej 

autoprezentacji

Koncepcja 

schematów poznawczych

 i 

hierarchii pojęciowych jako próba 

rozwiązania problemu jedności vs. 

wielości "Ja".  

 

 

STRUKTURA „JA” JAKO ŹRÓDŁO 

MOTYWACJI

 I WARTOŚCIOWAŃ

 
 

„JA" JAKO GENERATOR DĄŻEŃ:

1. Podtrzymanie poczucia własnej 

wartości

2. Podtrzymanie poczucia własnej 

tożsamości i 

odrębności

 (procesy autoweryfikacji, 

podkreślanie unikalności) 

 

 

3. Podtrzymanie poczucia 

kontroli

 nad 

zdarzeniami

4. Dążenie do 

trafnego samopoznania

 
5. Dążenie do 

wzrostu

 i rozwoju własnej osoby

 

Zdrowie psychiczne

: Trafne 

samopoznanie czy podtrzymywanie 
złudzeń na swój własny temat?  (Sh. 
Taylor & J. Brown, 1988)

 

 

DOSTĘPNOŚĆ POZNAWCZA "JA

" jako 

warunek jego wpływu na przetwarzanie 
informacji i kontrolę działania:

 

Idea 

„roboczego „Ja”

 (H. Markus)

istota i konsekwencje 

autokoncentracji 

 

istota i konsekwencje 

dezindywiduacji  

 

 

AUTOSCHEMATY:
 

Poznawcze generalizacje n.t. samego 

siebie,

 wyprowadzone z ubiegłego 

doświadczenia, które organizują i 
ukierunkowują  przetwarzanie 
informacji dotyczącej własnej 
osoby (Markus, 1977). 

 

 

 

Sposób diagnozy

: 

Badania oceniali u siebie natężenie różnych cech charakteru, 

 zarazem byli proszeni o określenie, na ile ważny jest dany 

atrybut.

  
Autoschemat, jeżeli:
-         ocena 

ekstremalna

 (wysoka lub niska), i

-         atrybut uznany za 

ważny

 przez osobę. 

 
W oryginalnych badaniach Markus - schematy związane z 

zależnością-niezależnością

.  

Wyodrębniono trzy grupy kobiet:
 - z autoschematami niezależności, 
 - z autoschematami zależności, oraz 
 - pozbawione autoschematów w tej dziedzinie.

 

 

Tak diagnozowane schematy - istotny wpływ 

na przetwarzanie informacji. "Schematycy„:

-         - 

szybciej rozpoznają słowa

 odpowiednich 

kategorii (brak różnic dla słów neutralnych 
względem tych kategorii);

-          - w odpowiedzi na prośbę, 

dostarczają więcej 

przykładów

 zachowań odpowiednich kategorii;

-         - uważają 

zaangażowanie się w zachowania

 

danej kategorii za bardziej prawdopodobne niż w 
zachowania innej kategorii;

-         - są bardziej skłonni do 

odrzucania informacji 

niezgodnej

 z ich obrazem siebie.

 

 

 

SAMOOCENA: UWARUNKOWANIA I 

FUNKCJE MOTYWACYJNE

 

Koncepcja E. T. Higginsa (1987):

Perspektywy Ja

 (punkty widzenia 

na Ja)

Obszary Ja

 (zakresy, dziedziny Ja)

 

 

 

_________________________________________________________________

Dziedziny Ja podlegające                          Perspektywa oceny Ja
             ocenie                              

 własna

                                           

cudza

__________________________________________________________________________

Ja 

realne

Ja realne w oczach własnych          Ja realne w oczach innych 

 

(pojęcie Ja)      ludzi (pojęcie Ja) 

Ja

 idealne

Ja idealne w oczach własnych        Ja idealne w oczach innych 
(ukierunkownie Ja)                            ludzi (ukierunkowanie Ja)

                               
Ja 

powinnościowe

                                   Ja powinnościowe w oczach           Ja powinnościowe w 

oczach innych 
                własnych (ukierunkowanie Ja)        ludzi (ukierunkowanie Ja)

 

 

INNE WAŻNE POJĘCIA:
 
Samooceny 

cząstkowe

 a samoocena 

globalna

 

(poczucie własnej wartości)

 
Dążenie do pozytywnej samooceny: zjawisko 

autoafirmacji

 (Steele, 1975)

 

Strategie

 zapewniania pozytywnej samooceny 

(np.):
Egotyzm atrybucyjny
"kąpanie" się w cudzej chwale
porównania społeczne
pozytywna autoprezentacja

       samoutrudnianie

 

 

Źródła dążenia

:

wrodzone

 (np. teoria C. Rogersa)

nabyte

 – teoria 

społecznego uczenia się

 

teoria 

opanowania trwogi

 (Solomon, Greenberg, 

Pyszczynski, 1991)

 

teoria 

wykluczenia

 ze społeczności (Baumeister & Tice, 

1990)

 

Istota negatywnej samooceny

: brak ocen 

pozytywnych + deficyt adaptacyjnych iluzji na 
swój własny temat (nt.: własnych kompetencji, 
przyszłości, możliwości kontrolowania zdarzeń)

 

 

Dysfunkcjonalność

 negatywnej samooceny:

Nastrój
Nie podejmowanie działań
Generalizacja porażki + brak autoafirmacji
Oczernianie innych i przypisywanie wrogich intencji

 

Zagrożenia związane z wysoką pozytywną 

samooceną

:

        - Podejmowanie zachowań ryzykownych (motocykliści - 

Pelham 

          & Taylor, 1991)
       - nieracjonalny upór (Baumeister, Heatherton & Tice, 

1993)
negatywny odbiór u innych (zarozumiałość)

 
Funkcjonalność wysokiej samooceny a 

fazy działania

 

(Gollwitzer & Kinney, 1989)