Radiologia

Układ mięśniowo-szkieletowy

 

 

Właściwości promieniowania 

rentgenowskiego 

• zmniejsza swoje natężenie z 

kwadrantem odległości,

• ulega osłabieniu przenikając 

przez materię,

• wywołuje jonizację materii,
• wywołuje zjawisko luminescencji,
• działa na emulsję fotograficzną,
• ma działanie biologiczne.

 

 

Obraz radiologiczny

• Błona fotograficzna poddana działaniu promieni 

RTG staje się ciemna; obszary nie wystawione na 

działanie promieni pozostają białe lub blade

• Tkanki na drodze promieniowania pochłaniają lub 

blokują przejście promieni w różnym stopniu :

• Kości zatrzymują większą część wiązki i dlatego są 

białe

• Tkanki miękkie częściowo pochłaniają i są szare
• Tkanka tłuszczowa jeszcze słabiej co daje 

ciemniejszy odcień szarości

• Tkanki zawierające powietrze pochłaniają bardzo 

słabo co daje najciemniejsze obszary na zdjęciu

 

 

Podstawowe pojęcia 

radiologiczne

• AP-antero-posterior, projekcja przenio-tylna: 

wskazuje kierunek przebiegu wiązki 
promieni X przechodzących przez pacjenta

• Chrząstkozrost- połączenie między dwiema 

kośćmi za pośrednictwem płytki chrzęstnej, 
w którym brak jest ruchomości

• Odczyn okostnowy- cienka biała linia 

biegnąca równolegle do powierzchni kości, 
oddzielona od istoty korowej wąska 
przestrzenią

 

 

c.d

• PA-postero-anterior określenie 

kierunku przebiegu wiązki promieni X 
w projekcji tylno-przedniej

• Przejrzysty-oznacza ciemną linię lub 

ciemny obszar na zdjęciu Rtg. Termin 
ten najczęściej ma zastosowanie w 
opisie szczeliny złamania jako 
widocznej przejrzystej linii lub obszaru 
przejaśnienia

 

 

c.d

• Zdjęcie pionowym promieniem- określa 

orientacje wiązki promieni jako 
prostopadłą do podłoża

• Zdjęcie poziomym promieniem-wiązka 

biegnie poziomo. Technika ta ma 
zastosowanie w wykazaniu poziomu płynu 
np. w czaszce, stawie kolanowym a także 
wtedy gdy pacjent  nie powinien być 
pionizowany np.zdjęcie boczne kręgosłupa 
szyjnego po urazie

 

 

c.d

• Zdjęcie w projekcji osiowej- wiązka 

promieni jest skierowana wzdłuż 
płaszczyzny równoległej do osi długiej 
ciała np. osiowe zdjęcie barku lub 
kości pietowej

• Zdjęcie w projekcji osiowej rzepek- 

styczne zdjęcie kolana, które 
przedstawia górno-dolną projekcję 
rzepki i stawu rzepkowo udowego

 

 

Złamania

• Awulsyjne- fragment kości zostaje 

oderwany od kości

• Typu zielonej gałązki- złamanie jednej 

strony istoty korowej trzonu kości zwykle z 

towarzyszącym kątowym ustawieniem w 

miejscu złamania

• Wieloodłamowe- złamanie z powstaniem 

trzech lub więcej odłamów

• Typu torus- podokostnowe z 

charakterystycznym wybrzuszeniem 

powierzchni trzonu dziecięcej kości długiej

 

 

c.d

• Typu Benneta- złamanie dłoniowej części 

podstawy pierwszej kości śródręcza zwykle z 

przemieszczeniem w stawie nadgarstkowo- 

śródręcznym

• Typu Galeazzi- złamanie kości promieniowej z 

towarzyszącym zwichnięciem głowy kości łokciowej

• Typu Monteggia- złamanie kości łokciowej ze 

zwichnięciem głowy kości  promieniowej

• Typu Bankarta- złamanie przedniej części 

obrąbka stawowego obejmujące kość , chrząstkę 

lub oba te elementy. Może być powikłaniem 

przedniego zwichnięcia w stawie barkowym

 

 

Czaszka

• Boczne projekcje wykonuje się techniką 

poziomego promienia

• Zapoznaj się z wyglądem  wszystkich 

prawidłowych szwów, wycisków i rowków 

naczyniowych

• Szukaj: trzech ważnych nieprawidłowości- 

szczeliny złamania, wgłobienia- 

zagęszczenie na zdjęciu, poziomu płynu w 

zatoce klinowatej

• Dwóch bardzo rzadkich nieprawidłowosci- 

powietrze wewnątrzczaszakowe 

,przemieszczenie szyszynki

 

 

Staw barkowy

• Należy wykonać zdjęcia w dwóch projekcjach
• Rozumieć stosunki anatomiczne
• Przednie zwichnięcie95% , rozpoznawanie jest 

proste , zawsze należy wykonać zdjęcie 

dodatkowe po wykonaniu nastawienia stawu 

barkowego

• Zwichnięcie tylne 5% często jest niewykrywalne
• Staw barkowo obojczykowy- dolna krawędż 

wyrostka barkowego łopatki i obojczyka 

powinna być w linii prostej na zdjęciu w 

projekcji przednio tynej

 

 

c.d

• Złamania najczęściej dotyczą : 

szyjki kości ramiennej oraz guzka 
większego, głowy kości ramiennej 
oraz obrąbka stawowego, 
obojczyka-jest ot jedna z niewielu 
projekcji w przypadku której niw 
wykonuje się rutynowo zdjęć w 
dwóch projekcjach.

 

 

Łokieć

• Podstawowe zdjęcia –AP i boczna
• Większość złamań jest łatwa do 

rozpoznania

• Niektóre złamania są trudne do 

rozpoznania, szukaj: 
nieprawidłowego przebiegu 
przedniej linii ramiennej oraz linii 
promieniowo-główkowej

 

 

Nadgarstek i obwodowa 

część przedramienia

• Najczęstsze zwichnięcia w nadgarstku sa 

łatwe do oceny na zdjęciu w projekcji 
bocznej , zastosuj regułę: zagłębienie kości 
ksieżycowatej nigdy nie może być puste

• Każde z więzadeł nadgarstka może peknąć 

powodując niestabilność i ból. Jeżeli staw 
w nadgarstku ma szerokość większa niż 2 
mm to można podejrzewać zerwanie 
wiezadła

 

 

Ręka i palce

• Łatwe do wykrycia

• Podstawowe zdjęcia : urazy kości śródręcza 

lub paliczków –projekcja PA i skośna całej 

reki, , urazy pojedynczego palca –PA i 

boczna

• Ważne jest poszukiwanie drobnych 

fragmentów kostnych oderwanych od 

brzegu stawu

• Urazy więzadeł bez złamań zdarzają się 

często ale nie dają objawów 

radiologicznych. Rozpoznanie ich jest 

możliwe po dokładnym zbadaniu klinicznym

 

 

Miednica

• Projekcja AP
    Miednica zbudowana jest z trzech kostnych 

pierścieni. Pierścień kostny łamie się zwykle w 

dwóch miejscach

• Poszerzenie szpary stawu krzyżowo – 

biodrowego lub/i spojenia łonowego może być 

miejscem drugiego złamania

• Złamania panewki są bardzo ważne ale mogą 

być trudne do wykrycia tak jak i złamania 

kości krzyżowej i guzicznej

 

 

Biodro i odcinek bliższy kości 

udowej

•

Zdjęcie miednicy w projekcji AP jest 

podstawa diagnostyki ponieważ: złamanie 

kości łonowej może powodować ból 

sugerujący złamanie szyjki kości udowej, 

zdjęcie całej miednicy umożliwia porównanie 

obu stawów biodrowych

•

Projekcja boczna także jest konieczna 

(szyjka, krętarze)

•

Zwichnięcia (przednie, centralne, tylne 80%), 

często towarzyszy im złamanie panewki

•

Złamania szyjki kości udowej i bliższego 

odcinka udowej są częste

 

 

Kolano

• Jeśli na zdjęciu w projekcji bocznej widać 

poziom płyn/tłuszcz w kaletce nadrzepkowej 
to jest to dowód istnienia złamania 
sródstawowego

• Złamania rzepki- dodatkowe zdjęcia w 

projekcji skośnej i osiowej

• Śródstawowe wolne fragmenty kostne mogą 

sugerować poważny uraz , np. oderwanie 
przyczepów więzadeł krzyżowych

 

 

Staw skokowy górny i tylna 

część stopy

• Zdjęcie w projekcji AP na widełki ( rotacji 

wewnętrznej) tak aby strzałka nie nakładała 
się na kość piszczelową oraz zdjęcie w 
projekcji bocznej

• Złamania kości piętowej-zdjęcie w projekcji 

osiowej

• Złamania podstawy 5 kości śródstopia jest 

częste u pacjentów po skręceniu w stawie 
skokowym. Wynika to z mechanizmu 
awulsyjnego 

 

 

c.d

• Złamanie typu Masissoneuve –staw 

skokowy jest pierścieniem kostnym, który 

czasami sięga do stawu kolanowego

• Uraz wynikający z zewnętrznej rotacji w 

stawie skokowym może spowodować 

złamanie bliższego odcinka trzonu strzałki 

• Złamanie to można podejrzewać wtedy gdy 

stwierdzi się pozorne izolowane złamanie 

kośtki przyśrodkowej lub tylnej( tylna część 

nasady kości piszczelowej) z towrzyszącym 

poszerzeniem szpary stawu skokowego

 

 

Stopa - część środkowa i 

przednia

• Projekcja AP i skośna

• Patologia w stawie Lisfranca może być 

bardzo dyskretna , należy wiec ocenić 

stosunki anatomiczne: przyśrodkowa 

krawędź 2 kości śródstopia powinna leżeć 

w jednej linii z przyśrodkową krawędzią 

pośredniej kości klinowatej  na zdjęciu w 

projekcji AP  oraz przyśrodkowa krawędź 

podstawy 3 kości śródstopia powinna leżeć 

w jednej linii z przyśrodkową krawędzią 

bocznej kości klinowatej na zdjęciu w 

projekcji skośnej