MEDYCYNA RATUNKOWA

erani@gumed.edu.pl

ok. 5 mln osób rocznie doznaje różnego rodzaju

obrażeń

ok. 0.35 mln osób jest hospitalizowanych w

następstwie urazow

śmiertelność okołourazowa 5 - 10%
śmiertelność przedszpitalna - do 50%

wszystkich zgonów „urazowych”

śmiertelność w ciężkich i mnogich obrażeniach

15 - 25%

kalectwo pourazowe 5 - 11%

Dane epidemiologiczne

erani@gumed.edu.pl

ZGONY W WYNIKU URAZÓW



I FAZA OSTRA



W ciągu kilku sekund lub minut; śmierć nie do

uniknięcia (>30%) : uszkodzenia dużych pni

naczyniowych, serca, rozległe uszkodzenia

Ośrodkowego Układu Nerwowego



II FAZA WCZESNA



najczęściej w ciągu minut lub godzin po urazie

(>50%),



diagnostyka i leczenie POWINNY mieć miejsce w ciągu

pierwszych 60 minut po urazie

„ZŁOTA GODZINA”



III FAZA PÓŹNA

ciągu dni/tygodni po urazie, dotyczy > 10% zgonów,

spowodowanych MOF lub powikłaniami zakrzepowo-

zatorowymi

erani@gumed.edu.pl

choroba popromienna

oparzenie, zatrucie

oparzenie, odmrożenie

obrażenie

Mechaniczny

Termiczny

Chemiczny

Jonizujący

zaburzenia wzroku

porażenie

głuchota

psychoza reaktywna

Elektryczny

Świetlny

Akustyczny

Psychiczny

Rodzaje urazów

erani@gumed.edu.pl

URAZY I NASTĘPSTWA
URAZÓW



KRWAWIENIA



RANY



ZŁAMANIA



OPARZENIA,
ODMROŻENIA

OBRAŻENIA
ZAGRAŻAJĄCE ŻYCIU

OBRAŻENIA GŁOWY

OBRAŻENIA KLATKI
PIERSIOWEJ
OBRAŻENIA SERCA
OBRAŻENIA BRZUCHA
ODMA OPŁUCNOWA

Krwotoki z dużych
naczyń i narządów
wewnętrznych

erani@gumed.edu.pl

Skutki urazu – przybliżona utrata
krwi w typowych złamaniach



Kość ramieniowa 0.5-1.5 l



Kość piszczelowa 0.5-1.5 l



Kość udowa 1-2.5 l



Miednica 1- 4 l

erani@gumed.edu.pl

Obrażenia klatki piersiowej
zagrażające życiu



Odma opłucnowa ciśnieniowa



Tamponada serca



Masywne krwawienie do jamy opłucnowej



Wiotka klatka piersiowa



Pęknięcie aorty



Perforacja przełyku



Uszkodzenie dróg oddechowych

erani@gumed.edu.pl

ZŁOTA

GODZINA

Prawdopodobieństwo przeżycia

przeżycia

MINUTY

100

erani@gumed.edu.pl

przed

urazem

uraz !

pomoc

miejscu

wypadku

okres

transportu

P - R

monitoring

airway

nursing

breathening

circulation

drugs

exposure

examination

fractures

transportation

sedatio
n

pain relief

oxygenation

ZŁOTA
GODZINA!

erani@gumed.edu.pl

PODZIAŁ OBRAŻEŃ CIAŁA

Izolowane

Wielo-

miejscowe

Wielo-

narządowe

Skojarzone

Jednej okolicy ciała

Kilku okolic ciała

Obrażenia

pojedyncze

Obrażenia mnogie

MOC

erani@gumed.edu.pl

Mnogie obrażenia ciała

(MOC)

Obrażenia co najmniej dwóch okolic

ciała, z których każde z osobna

wymaga hospitalizacji

(oraz specjalistycznego leczenia)

erani@gumed.edu.pl

Mnogie obrażenia ciała

(MOC)

Wielomiejscowe

obrażenia

ciała

(WOC)

Obrażenia

wielonarządowe

(OW)

Obrażenia

Izolowane obrażenia ciała (IOC)

erani@gumed.edu.pl

Krwawienie, krwotok, wstrząs
krwotoczny



KRWAWIENIE- zaburzenie w krążeniu

polegające na wydostaniu się krwi w

pełnym składzie poza obręb łożyska

naczyniowego.



KRWOTOK- POWYŻEJ 500 ml



WSTRZĄS KRWOTOCZNY- POWYŻEJ

1000ml

erani@gumed.edu.pl

KRWAWIENIE, KRWOTOK



HAMOWANIE KRWOTOKU:



UCISKANIE RANY PRZEZ MIN.10 MIN

BEZPOŚREDNIO LUB W MIEJSCU

PRZEBIEGU TĘTNICY



UNIESIENIE ZRANIONEJ KOŃCZYNY

POWYŻEJ SERCA



UŁOŻENIE CHOREGO W POZYCJI

LEŻĄCEJ



OPATRZENIE RANY



OPATRUNEK UCISKOWY

erani@gumed.edu.pl

ZŁAMANIA I ZWICHNIĘCIA



Złamanie

– to przerwanie ciągłości kości

spowodowane bezpośrednim działaniem
znacznej siły na zdrową kość z
przemieszczeniem lub



bez przemieszczenia typu” zielonej gałązki”



Zwichnięcie

– przemieszczenie kości w

obrębie stawu, często z uszkodzeniem
więzadeł



Typy złamań : zamknięte i otwarte

poprzeczne, spiralne, wieloodłamowe,

erani@gumed.edu.pl

ZŁAMANIA I
ZWICHNIĘCIA



Objawy :



Ból



Obrzęk, zasinienie



Niemożność poruszania
kończyną



Przymusowe ustawienie



Zniekształcenie, skrócenie lub
zagięcie kończyny

erani@gumed.edu.pl

ZŁAMANIA I
ZWICHNIĘCIA



Nie próbuj nastawiać kości



Nie manipuluj złamaną kończyną



Kończynę górną podwieś na
temblaku



Zorganizuj przewiezienie chorego
do szpitala ( tylko transport
sanitarny, nigdy przygodny)

erani@gumed.edu.pl

ALGORYTM POMOCY
PRZEDSZPITALNEJ



A –drożność dróg
oddechowych



B –oddychania



C –krążenie



D –zaburzenia
neurologiczne,



E – rozebranie



F -złamania



M – monitorowanie



N – opieka



O – tlenoterapia



P-R – zniesienie

bólu



S - uspokojenie



T - transport

erani@gumed.edu.pl

Skale oceny stanu
chorego
po urazie



Ponad 50, w użyciu – kilka



Skala Glasgow - stan reaktywności
/świadomości



Wskaźnik Urazu ( Trauma Score)



Skala ciężkości obrażeń (AIS)



Wskaźnik ciężkości obrażeń (ISS)

erani@gumed.edu.pl

Zastosowanie skal

ciężkości obrażeń

Miejsce

wypadku

Transport

Oddział

ratunkowy

Oddziały

szpitala

AVPU,GCS,

RTS

AIS - ISS

AIS - NISS

GCS

AIS - NISS

GCS

APACHE II

erani@gumed.edu.pl

Skala AVPU



A (Alert) - przytomny,
zorientowany



V (Vocal) - reaguje na głos



P (Pain) - reaguje na ból



U (Unresposive) - nie reaguje,
bez kontaktu

erani@gumed.edu.pl

Skala Glasgow



Otwieranie oczu



spontaniczne

pkt. 4



na polecenie 3



na ból 2



bez reakcji 1



Odpowiedź
motoryczna



spontaniczna - 6 pkt.



w odpowiedzi na ból :



lokalizuje - 5



zgięcie - 4



reakcja zgięciowa - 3



reakcja wyprostna - 2



bez reakcji - 1

erani@gumed.edu.pl

Skala Glasgow cd.



Odpowiedź słowna :



Pacjent zorientowany- 5 pkt.



Pacjent splatany - 4



Niewłaściwe słowa - 3



Niezrozumiałe dźwięki 2



Brak odpowiedzi 1



Suma od 3 do 15 pkt.

erani@gumed.edu.pl

Otwieranie oczu pkt Reakcja słowna pkt Odpowiedź ruchowa

pkt

Spontaniczne              4            normalny kontakt słowny       5              ruchy
spontaniczne            6
                                                     odpowiedni do wieku
zachowane

Na polecenie               3            reaguje na drażnienie              4               reakcja
ucieczki                  5
Słowne                                        płaczem                                                      w
odpowiedzi na dotyk

W odpowiedzi na       2              reaguje na ból                         3               reakcja
ucieczki w              4
Ból                                                 płaczem
odpowiedzi na ból

Brak odpowiedzi       1               reaguje na ból                         2               reakcja
zgięciowa              3
                                                     jękiem

                                                     Brak reakcji                            1               reakcja
wyprostna              2

Brak
odpowiedzi

SKALA GLASGOW DL A
DZIECI

13-15 pkt łagodne obrażenia mózgu
9-12 pkt średnio- ciężkie obrażenia mózgu
8 lub mniej pkt ciężkie obrażenia mózgu

erani@gumed.edu.pl

Skala/wskaźnik urazu TS



Liczba oddechów



10-24 / min. 4 pkt



24-36 3



> 36 2



<10 1



bezdech 0



Ruchy klatki
piersiowej



prawidłowe 1



Wysiłek oddechowy 0



Ciśnienie
tętnicze
skurczowe



90 mm. i pow. 4



70-89 3



50-69 2



0-49 1



brak 0

erani@gumed.edu.pl

Skala urazu TS cd.



Powrót krążenia włośniczkowego



Prawidłowy - ( do 2 sek ) - 2 pkt.



Opóźniony ( pow. 2 sek) - 1 pkt



Brak - 0 pkt



Ocena świadomości wg GCS - 4 pkt



Suma 11 pkt – wskazania do transportu
śmigłowcem

erani@gumed.edu.pl

POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
URAZIE



OCENA BEZPIECZEŃSTWA

WŁASNEGO I OFIARY



OKOLICZNOŚCI URAZU



SZYBKA OCENA STANU OGÓLNEGO

CHOREGO :

ABC



DROŻNOŚĆ DRÓG ODDECHOWYCH,



ZDOLNOŚĆ DO ODDYCHANIA,



MOŻLIWOŚĆ USZKODZENIA

KRĘGOSŁUPA SZYJNEGO



KONTROLA KRWAWIENIA

erani@gumed.edu.pl

Udrożnienie dróg
oddechowych



Odchylenie głowy



Uniesienie żuchwy



UWAGA :



Przy podejrzeniu

urazu kręgosłupa

szyjnego:



Odchylanie głowy

do tyłu jest

niekorzystne

erani@gumed.edu.pl

POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
URAZIE



ZIMNY POT, SZYBKIE TĘTNO I

ODDECH, UCZUCIE ZIMNA  to

objawy wstrząsu



WSTRZĄS –



UOGÓLNIONA REAKCJA ORGANIZMU

SPOWODOWANA ZABURZENIEM

RÓWNOWAGI WEWNĘTRZNEJ WYNIKAJĄCEJ

Z NIEDOSTATECZNEGO ZAOPATRZENIA W

TLEN NARZĄDÓW WAŻNYCH DLA ŻYCIA;



MOŻE PROWADZIĆ DO ZGONU, JEŚLI NIE

PODEJMIE SIĘ W PORĘ LECZENIA

erani@gumed.edu.pl

POSTĘPOWANIE Z CHORYM
PO URAZIE



POWSTRZYMAJ KRWAWIENIE



OPATRZ RANY



UNIERUCHOM ZŁAMANE KOŃCZYNY



CHROŃ PRZED UTRATĄ CIEPŁA



USPOKAJAJ, ROZMAWIAJ, KONTROLUJ

CZYNNOŚCI ŻYCIOWE



ZACHOWUJ SIĘ SPOKOJNIE, ŻYCZLIWIE I

PEWNIE



NIE ZDRADZAJ WŁASNYCH OBAW, NIE

ZOSTAWIAJ CHOREGO SAMEGO

erani@gumed.edu.pl

POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
URAZIE GŁOWY I KRĘGOSŁUPA
SZYJNEGO



OCENA PRZYTOMNOŚCI



REAKCJA NA GŁOS, BODŹCE BÓLOWE



BRAK REAKCJI



Każda ofiara wypadku
komunikacyjnego, która straciła
(choćby na krótko) świadomość - może
mieć uraz kręgosłupa szyjnego



INNE SYTUACJE : UPADEK Z WYSOKOŚCI,
SKOK DO WODY

erani@gumed.edu.pl

URAZY GŁOWY I
KRĘGOSŁUPA SZYJNEGO



EWAKUACJA Z MIEJSCA

WYPADKU TYLKO W SYTUACJI

BEZPOŚREDNIEGO

ZAGROŻENIA ŻYCIA !!!



ZAPEWNIENIE DROŻNOŚCI DRÓG

ODDECHOWYCH



UNIERUCHOMIENIE SZYI I

TUŁOWIA



ZASADA „ JEDNYCH NOSZY”

erani@gumed.edu.pl

USZKODZENIE
KRĘGOSŁUPA



Związane jest z możliwością
uszkodzenia rdzenia kręgowego



Jeżeli rdzeń kręgowy zostanie uszkodzony
-następuje utrata zdolności ruchu lub
czucia tych części ciała, które leżą poniżej
miejsca uszkodzenia



Najbardziej podatne na uszkodzenia są
kręgi szyjnej i lędźwiowej części
kręgosłupa

erani@gumed.edu.pl

USZKODZENIE KRĘGOSŁUPA



POSTĘPOWANIE :



ZBADAJ POSZKODOWANEGO W POZYCJI

W JAKIEJ GO ZASTAŁEŚ



DELIKATNIE DOTKNIJ GO I SPRAWDŹ

CZY TO CZUJE



POPROŚ O PORUSZENIE PALCAMI



NIE PRZESUWAJ CHOREGO

, CHYBA ,

ŻE JEST TO NIEODZOWNE DLA

URATOWANIA JEGO ŻYCIA



( DO PRZENOSZENIA POTRZEBNYCH

JEST 5 OSÓB)

erani@gumed.edu.pl

nieznane lub nieścisłe okoliczności

wypadku

zaburzenia świadomości lub stan

nieprzytomności

brak wywiadu chorobowego dotyczącego

schorzeń towarzyszących

wstrząs (40 - 45%) „maskujący” objawy

uszkodzeń

„

blokada” objawów w wyniku porażenia

(mózg, rdzeń)

towarzyszące upojenie alkoholowe lub

narkotyki

Trudności diagnostyczne

u chorych z MOC

erani@gumed.edu.pl

Szpitalny Oddział Ratunkowy

Segregacja

TRIAGE

Pomoc
ambulatoryj
na
Delayed
care

Resuscytacj
a
Shock
Trauma

Obserwacja
Intensywna
terapia
Immediate -
intensive care

Diagnostyka

Inne oddziały szpitalne

erani@gumed.edu.pl

Priorytety i decyzje w
SOR



Szybka ocena sytuacji



Wstępna ocena pacjenta



Wtórna, szczegółowa ocena pacjenta



Analiza badań diagnostycznych



40 minut



Końcowa decyzja o planie

leczenia powinna być decyzją

zespołową



( współdziałanie wielu specjalistów przy

wspólnym pacjencie )

erani@gumed.edu.pl

Zaopatrywanie skutków
urazów

Rana głowy: wycięcie brzegów, kontrola kości w dnie

Rana klatki piersiowej: zeszycie , kontrola rtg

Rana powłok brzucha: kontrola ciągłości otrzewnej

Rana twarzy, ręki: zeszycie bez wycinania

Pozostałe: wycięcie wraz z dnem, kontrola, zeszycie

erani@gumed.edu.pl

URAZY GŁOWY



Wyciek krwi z nosa,jamy ustnej, ucha:



świadczyć może o groźnym krwawieniu do

wnętrza czaszki (złamanie podstawy czaszki)



POSTĘPOWANIE:



delikatnie osłoń miejsce wycieku jałowym

opatrunkiem, nie tamuj wypływu płynu



ułóż poszkodowanego tak by zachować

drożność dróg oddechowych



Wczesna decyzja o intubacji

erani@gumed.edu.pl

Zasady resuscytacji ABC
Priorytet:

Zapobieganie wtórnemu uszkodzeniu
mózgu

•Zwalczanie hipoksemii,

•Zwalczanie hiperkapnii

•Zwalczanie hipoglikemii

•Zwalczanie hipotensji

Leczenie wstępne
Leczenie definitywne

Postępowanie w obrażeniach czaszkowo-

mózgowych

erani@gumed.edu.pl

Zabezpieczenie funkcji życiowych
w oddziale ratunkowym

A – zapewnienie drożności dróg oddechowych,
rozważyć intubację dotchawiczą, posługując się punktacją
skali Glasgow ( 8 pkt. lub mniej).

ewentualność uszkodzenia szyjnego odcinka kręgosłupa,
jeżeli okoliczności udaru są nieznane a nieprzytomny pacjent

ma ślady obrażeń ciała.

B – zapewnienie skutecznego natlenienia i wentylacji.
zaburzenia oddechowe ( np.oddech Cheyne-Stokesa) należy

podjąć wentylację mechaniczną narzucając choremu tryb
wentylacji, pod kontrolą saturacji, kapnometrii.
C -zapewnienie wydolnego hemodynamicznie
krążenia, dostępy dożylne, postępowanie p/wstrząsowe,
utrzymywanie właściwego ciśnienia krwi, a w przypadku

nadciśnienia stopniowe i łagodne jego obniżanie (do 25%)

erani@gumed.edu.pl

OBRAŻENIA KLATKI PIERSIOWEJ

Na miejscu wypadku można stwierdzić :



brak oddechu



zaburzenia oddechowe

u chorego
nieprzytomnego spowodowane
niedrożnością dróg oddechowych
(np.zapadaniem się języka)



ostra

duszność

chorego

przytomnego

np. w wyniku złamania

wielu żeber, odmy opłucnowej

erani@gumed.edu.pl

Odma urazowa opłucnej



ODMA WENTYLOWA



Powietrze jest zasysane podczas wdechu
do jamy opłucnej i nie może się cofnąć.
Narasta ciśnienie w jamie opłucnej.

•

Objawy:

• ból i szybko narastająca duszność
• poszerzenie żył szyjnych
• sinica, niepokój
•

UCZUCIE ZAGROŻENIA ŻYCIA

• wstrząs

erani@gumed.edu.pl

WIOTKA KLATKA PIERSIOWA

•

Złamania

wielu

żeber

mogą

powodować

patologiczną

ruchomość

klatki

piersiowej

ciężkie

zaburzenia

oddychania.

Powstaje

tzw.

wiotka

klatka

piersiowa , przy czym wiotka część
ściany klatki piersiowej podlega
tzw.

ruchom opacznym.

erani@gumed.edu.pl

POSTĘPOWANIE NA
MIEJSCU WYPADKU



- u osób nieprzytomnych,



-uniesienie żuchwy, odgięcie głowy ku tyłowi

(uwaga- złamanie kręgosłupa)



-u osób przytomnych pozycja półsiedząca,

stabilizacja żeber rękami



- opatrunek uszczelniający na ranę



- odma zamknięta nie wymaga intensywnych

działań na miejscu wypadku



odma otwarta- zamknąć opatrunkiem z

folią



odma wentylowa - nakłucie opłucnej igłą

erani@gumed.edu.pl

URAZY BRZUCHA



KRWAWIENIE ZEWNĘTRZNE + WYDOSTANIE
SIĘ NA ZEWNĄTRZ JELIT



OBRAŻENIA WEWNĘTRZNE + KRWAWIENIE



Postępowanie:



Zapewnij pozycję leżącą ze zgiętymi
nogami w stawie kolanowym (łagodzenie
dolegliwości bólowych)



Połóż duży opatrunek na ranie i
zabezpiecz go delikatnie



Nie podawaj niczego doustnie

erani@gumed.edu.pl

RANY POSTRZAŁOWE-
POSTĘPOWANIE PRZEDSZPITALNE



Na miejscu wypadku:



prowizoryczne opatrzenie rany

sterylny opatrunek, zahamowanie
ewentualnego krwawienia,
„bezpieczny” transport do szpitala



„Zasada bież i pędź”

erani@gumed.edu.pl

Postępowanie w przypadku
oparzenia



Schładzanie powierzchni oparzonej : wodą o

temp.ok.20 st. C



Jałowy opatrunek



Zabezpieczenie rany przed dalszymi

urazami



Specjalne opatrunki - HYDROŻELE



Nie wolno :



usuwać pęcherzy,



stosować na rany spirytusu, maści, oleju,

masła



posypywać talkiem, zasypką, mąką

Document Outline