Parafunkcje 

Nawykowe ssanie 

• Odruch ssania powinien zaniknąć około 1 roku 

życia, w związku z rozwojem ośrodków 
korowych mózgu

• U 45 % dzieci przechodzi w nawyk w związku z 

psychogennym zachwianiem równowagi 
mięśniowej

• Przyczyny, które uwzględniamy w wywiadzie: 
uczucie głodu, stosowanie pustych smoczków, 

karmienie butelką, nagłe przerwanie karmienia 
naturalnego, choroby, zmęczenie, senność, 
niepokój, stany lękowe, podawanie 
przedmiotow do nagryzania w okresie 
wyrzynania zębów mlecznych

Ssanie smoczka 

• Wywołuje silne ruchy dotylne żuchwy
• Ciśnienie ujemne w jamie ustnej hamuje rozwój 

poprzeczny szczęki, powodując jej rozrost 
doprzedni

• Prowadzi do tyłozgryzu, tyłożuchwia, zwężenia 

szczęk, wychylenia siekaczy górnych oraz 
zgryzu otwartego przedniego

• Nagryzanie na smoczek hamuje 
rozrost pionowy prowadząc
 do zgryzu otwartego przedniego
 lub bocznego

Ssanie kciuka

• Pionowe ułożenie kciuka – przesunięcie żuchwy 

do tyłu i ku dołowi, hamuje wzrost doprzedni 
prowadząc do tyłozgryzów, tyłożuchwia i 
wysunięcia siekaczy górnych oraz 
przechyleniem dolnych

• Poziome jest przyczyną zgryzu otwartego 

częściowego przedniego

• Ukośne prowadzi do wychylenia siekaczy 

górnych, zwężenia szczęki oraz tyłozgryzów i 
tyłożuchwia

• Nagryzanie doprowadza do deformacji kości 

palców 

Ssanie języka

• Język układany między siekacze hamuje wzrost 

pionowy powodując zgryz otwarty częściowy 
przedni powikłany tyłozgryzem rzekomym lub 
częściowym

• Język ułożony na powierzchni wargowej 

siekaczy hamuje wzrost doprzedni prowadząc 
do przodozgryzu lub tyłozgryzu częściowego.

• Układany między zębami bocznymi prowadzi 

do zgryzu otwartego częściowego bocznego.

• Nagryzanie na język zwiększa istniejąca 

nieprawidłowość zgryzową 

Ssanie warg i 

policzków

• Ssanie wargi górnej hamuje doprzedni wzrost 

szczęki powodując przechylenie górnych 
siekaczy – powstaje przodozgryz

• Ssanie wargi dolnej hamuje 
doprzedni wzrost żuchwy 
prowadząc do tyłozgryzu
• Ssanie i nagryzanie na policzki 
powoduje powstanie zgryzów 
otwartych częściowych bocznych 

Ogryzanie paznokci

 Podobnie jak nagryzanie na twarde przedmioty 

np. ołówki powoduje hamowanie wzrostu 
pionowego w miejscu nagryzania, prowadząc 
do zgryzu otwartego

Wciskanie przedmiotów między zęby prowadzi 

do powstania diastemy lub trem

Nawyk podpierania bródki lub kąta żuchwy 

prowadzi do tyłozgryzu, przodozgryzu, zgryzów 
krzyżowych oraz przemieszczeń żuchwy, w 
zależności od ułożenia dłoni.

Nawyk podpierania

Zgrzytanie zębami

Zależą od nawykowego przemieszczenia żuchwy 

podczas zgrzytania, powoduje starcie guzków i 
spłycanie pionowej składowej zwarcia.

Krzywica

• Choroba spowodowana niedostatecznym 

odkładaniem się soli wapnia w kościach przy 
wzmożonej czynności osteoblastów

• Wynika z niedoboru witaminy D (podaży w 

diecie lub niedostatecznego naświetlania 
światłem słonecznym)

lub jest uwarunkowana wewnątrzpochodnie 

poprzez istnienie oporności na wit D

• Niedobór wapnia w kościach powoduje 

powstanie zmian pierwotnych, natomiast 
działanie siły mięśni, masy ciała i ciśnienia 
tkankowego prowadzi do zmian wtórnych.

• Szczęka ulega zwężeniu, a jej przednio-tylny 

wymiar zwiększeniu. W odcinku przednim 
ulega spłaszczeniu, charakterystyczne jest 
wysokie gotyckie podniebienie wskutek 
zwiększenia pionowego wyrostków 
zębodołowych w odcinku bocznym. 

• Żuchwa ulega spłaszczeniu a jej trzon wygięciu 

wskutek podatności na mięśnie żucia.

• Zauważane są nieprawidłowości w czasie oraz 

kolejności wyrzynania zębów, nieprawidłowości 
budowy szkliwa i zębiny. Zęby z braku miejsca 
są często wychylone, przechylone, przesunięte 
dośrodkowo i obrócone dookoła osi długiej.

Zapalenie przyusznic

• Wirusowe zapalenie ślinianek powoduje obrzęk 

i bolesność okolicy przyuszniczo-żwaczowej, 
często występuje utrudnione otwieranie ust.

• Długotrwały stan zapalny doprowadza do 

zmian w stawie s-ż, zesztywnienia i trudności 
otwierania ust

• Jednostronne zapalenie prowadzi do asymetrii 

twrzy, przemieszczenia bocznego żuchwy i 
zgryzu krzyżowego

• Obustronne może doprowadzić do różnych 

zaburzeń zgryzu.

Akrodynia

• Ogólnoustrojowa choroba o różnej etiologii 

prowadząca m.in. do zaburzeń troficznych 
kości i przyzębia, a w dalszej kolejności 
samoistnego wypadania zębów.

• Występuje do 5. roku życia, więc dotyczy 

najczęściej zębów mlecznych, ale powstałe 
owrzodzenia i ogniska martwicze mogą 
uszkodzić zawiązki zębów stałych, lub objąć 
kości twarzoczaszki.

Urazy

• W czasie porodu: wadliwa pozycja płodu lub 

nieodpowiednie założenie kleszczy przy 
porodzie kleszczowym może doprowadzać do 
uszkodzenia stawu s-ż, kości twarzoczaszki, 
przemieszczenia żuchwy i różnych zaburzeń 
zgryzowych.

• Pozostałe urazy, złamania – mogą prowadzić 

do zaburzeń zgryzowych, zmian ssż oraz 
nieprawidłowości zębowych.