Praca zmianowa- 

przeciwwskazania.

Klaudia 

Ciesielska

Mateusz Bemka 

(huba)

 

 

Praca zmianowa polega na 
wykonywaniu pracy według z góry 
ustalonego rozkładu czasu pracy 
przewidującego zmianę pory 
świadczenia pracy przez 
poszczególne osoby po upływie 
określonej liczby godzin, dni, tygodni.

 

 

 

Biologicznym skutkiem pracy zmianowej 
jest desynchronizacja wewnętrznych rytmów 
biologicznych. Polega ona głównie na zaburzeniu 
sekwencji czasowej występowania maksimów 
rytmów endogennych człowieka. Przyczyną takiego 
stanu jest desynchronizacja zewnętrzna wymuszona 
podjęciem pracy w porze nocy. 
W warunkach synchronizacji rytmów endogennych z 
fazami dnia i nocy, człowiek śpi w porze nocy, a 
aktywny jest w porze dnia. Odwrócenie tego 
porządku poprzez pracę w porze nocy i sen w porze 
dnia, jest przyczyną występowania objawów 
określanych jako zespół długu czasowego. Objawy te 
szybko przemijają, gdy zachodzi ostra 
desynchronizacja zewnętrzna, mająca miejsce np. w 
chwili rozpoczęcia pracy nocnej lub po przylocie do 
nowej strefy czasowej. Mają one charakter 
przewlekły przy wieloletniej pracy w systemie 
zmianowym, na zmianie nocnej.  

 

 

Objawy subiektywne i obiektywne towarzyszące zespołowi długu czasowego: 

- rozdrażnienie, zmieszanie
- zaburzenia snu
- obniżenie siły mięśniowej
- zaburzenia perystaltyki jelitowej
- zaburzenia poczucia odległości i upływu czasu
- pogorszenie koordynacji wzrokowo-ruchowej  

 

 

Praca zmianowa, zwłaszcza nocna, jest 
przyczyną występowania stanu przewlekłej 
desynchronizacji zewnętrznej. 
Przystosowywanie się faz rytmów endogennych 
do faz synchronizatorów zewnętrznych, odbywa 
się za każdym razem, gdy ma miejsce przejście 
ze zmiany rannej lub popołudniowej na nocną i 
odwrotnie. 
Zaburzenia przebiegu rytmów okołodobowych 
człowieka polegają nie tylko na rozluźnieniu 
spójności fazowej między kilkoma rytmami, ale 
także na zmianie charakterystyk pojedynczych 
rytmów. 

 

 

Objawy braku tolerancji pracy zmianowej/nocnej 
Zespół mało charakterystycznych dolegliwości/objawów 
wynikających z niemożności dostosowania się do 
wykonywania pracy nocnej i zmianowej w dłuższej skali czasu 
takich jak: 

-zaburzenia snu, funkcji układu pokarmowego i sercowo-
naczyniowego
-chroniczne zmęczenie, zaburzenia psychoneurotyczne
-zaburzenia funkcjonowania społecznego
-nasilenie palenia papierosów i spożywania używek, alkoholu, 
leków
-niechęć do dalszego wykonywania pracy zmianowej

Skutki pracy zmianowej 
najczęściej rozpatruje się 
w trzech podgrupach, jako : 

-o skutki socjologiczne 
-o skutki biologiczne 
-o skutki zdrowotne. 

 

 

Skutki socjologiczne pracy zmianowej 
Upośledzenie: 

-udziału w życiu społecznym i politycznym
-korzystania z form wypoczynku (relaksu) zinstytucjonalizowanego
-aktywności pozazawodowej i towarzyskiej
-życia rodzinnego

 

 

Skutki biologiczne pracy zmianowej 

-wykonywanie pracy umysłowej w niewykorzystanych fazach 
rytmu okołodobowego
-niezgodność faz rytmów czynności fizjologicznych
(trawienia i rytmów przewodu pokarmowego, nietypowe pory 
przyjmowania posiłków)
-zmiany charakterystyk rytmów okołodobowych (zwłaszcza w 
pracy nocnej), tj. amplitudy, akrofazy, okresu
-"niepełnowartość" snu

 

 

Skutki zdrowotne pracy zmianowej

Schorzenia układu pokarmowego

Zaburzenia snu

Bóle nadbrzusza, zgaga, zaburzenia 

perystaltyki jelitowej, choroba 

wrzodowa

Zmiany w wydzielaniu hormonów, zmiany 

w hipnogramach, różne postacie 

bezsenności, deficyt snu

Zaburzenia neuropsychiatryczne

Schorzenia układu krążenia

nerwice, stany lękowe, depresje, 

lekomanie

choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze

 

 

Czynniki negatywnie wpływające na tolerowanie i powodzenie pracy zmianowej 

-wiek powyżej 50. roku życia
-wykonywanie pracy zmianowej poza stałą pracą dzienną
-intensywne i pracochłonne zajęcia domowe (ważne u kobiet)
-chronotyp poranny (skowronek)
-skłonność do zaburzeń snu
-osobowość neurotyczna (introwersja)
-choroby psychiczne
-alkoholizm i narkomania
-przebyte i trwające schorzenia przewodu pokarmowego
-padaczka
-cukrzyca
-choroby układu krążenia
-alergie

 

 

Praca zmianowa - planowanie czasu pracy 

Nie istnieje pojęcie najlepszego rozkładu zmian 

Praca zmianowa zawsze wiąże się ze stresem i zakłóceniami w przebiegu 

rytmów okołodobowych 

Poszukiwanie najlepszego rozkładu pracy zmianowej to dążenie do 

kompromisu między mniejszym lub większym skutkiem wynikającym ze 

stresu i niewłaściwych faz rytmów biologicznych

 

 

 

Dziękujemy za uwagę! 