Ochrona in situ

OCHRONA EX

SITU

Ochrona ex situ (łac. ex situ - poza miejsce) -
ochrona  gatunku  chronionego  realizowana
przez  przeniesienie  go  do  ekosystemu
zastępczego,  gdzie  może  on  dalej  żyć
samodzielnie  w  warunkach  naturalnych,  lub
do  środowiska  sztucznie  stworzonego,  w
którym  musi  być  otoczony  stałą  opieką
człowieka.  Przenoszone  mogą  być  całe
osobniki  roślin  albo  ich  nasiona,  bulwy  i
kłącza.  Ochronę  ex  situ  mogą  podejmować
jedynie

instytucje

naukowe,

urzędy

konserwatorskie i parki narodowe. W ten typ
ochrony  zaangażowane  są  głównie  ogrody
botaniczne,  gdzie  prowadzone  są  badania
zagrożonych  gatunków,  ich  rozmnażanie  i
wymiana.

RODZAJE OCHRONY EX

SITU

Ochrona gatunkowa (ochrona dziko

rosnących roślin, roślin użytkowych,

dziko żyjących zwierząt, zwierząt

gospodarskich)

warunkach

gospodarskich)

warunkach

hodowlanych.

OCHRONA EX SITU DZIKO

ROSNĄCEJ FLORY

Celem ochrony flory ex situ jest tworzenie

kolekcji żywych roślin lub ich nasion,

zbieranych z różnych populacji naturalnych

rzadkich

lub

zagrożonych

gatunków,

rzadkich

lub

zagrożonych

gatunków,

podgatunków

odmian,

służących

ich

podgatunków

odmian,

służących

ich

zachowaniu i ewentualnej reintrodukcji do

środowisk pierwotnego występowania lub

środowisk zastępczych.

Ochronę ex situ w Polsce realizują: ogrody

botaniczne, arboreta i w mniejszym stopniu

ogrody roślin leczniczych.

Ogrody

botaniczne

są

placówkami

Ogrody

botaniczne

są

placówkami

utrzymującymi kolekcje roślin zielnych, drzew i

krzewów, które są tworzone pod kątem

wykorzystania ich dla nauki i dla celów

dydaktycznych.

Ogrody botaniczne

są

dydaktycznych.

Ogrody botaniczne

są

założenia otwarte dla szerokiej publiczności

oraz często współpracują ze sobą w wymianie

nasion i materiału wegetatywnego (rośliny,

sadzonki, itp.).

2. W arboretach zgromadzone są

kolekcje drzew, krzewów i krzewinek.

Placówki te spełniają podobne funkcje

jak ogrody botaniczne, ze szczególnym

naciskiem

położonym

prace

naciskiem

położonym

prace

naukowe, przede wszystkim z zakresu

systematyki, aklimatyzacji gatunków

obcych

celu

praktycznego

ich

obcych

celu

praktycznego

ich

wykorzystania w leśnictwie i tworzeniu

doborów do nasadzeń w poszczególnych

rejonach

kraju.

rejonach

kraju.

3. Ogrody roślin leczniczych podlegają

przede

wszystkim

akademiom

przede

wszystkim

akademiom

medycznym, a główny nacisk położony

jest na prace badawcze związane z

produkcją nowych leków.

OCHRONA EX SITU

ROŚLIN UŻYTKOWYCH

Ochrona ex situ zasobów genowych dla

potrzeb rolnictwa polega głównie na

zbiorze, opisie i zabezpieczeniu poza

terenem

występowania

roślin

terenem

występowania

roślin

użytkowych oraz dziko rosnących roślin

spokrewnionych

uprawnymi,

spokrewnionych

uprawnymi,

następnie udostępnianiu ich do hodowli.

Przedmiotem

ochrony

są

przede

Przedmiotem

ochrony

są

przede

wszystkim zasoby genowe gatunków

rodzimych (ekotypy, odmiany miejscowe

i krajowe formy uprawne, rejestrowane

odmiany i odmiany skreślone z rejestru

oraz wartościowe materiały genetyczne

wytworzone w placówkach badawczych).

Działania na rzecz ochrony roślin użytkowych

mają

celu:

mają

celu:

# zachowanie genotypów roślin użytkowych

zagrożonych wyginięciem oraz ważnych dla

badań

naukowych

hodowli,

badań

naukowych

hodowli,

tworzenie

właściwych

warunków

dla

tworzenie

właściwych

warunków

dla

utrzymywania materiałów przechowywanych ex

situ,

# rozwijanie badań i wykorzystywanie zasobów

genowych

roślin

użytkowych,

genowych

roślin

użytkowych,

# wspieranie ochrony in situ zasobów

genowych

roślin

użytkowych,

genowych

roślin

użytkowych,

# realizację zobowiązań wynikających z ustaleń

międzynarodowych i działań na rzecz integracji

europejskiej.

OCHRONA EX SITU DZIKO

ŻYJACEJ FAUNY

Ochrona ex situ fauny polega na

hodowli w warunkach zamkniętych

przedstawicieli rzadkich i ginących

gatunków,

podgatunków

ras

gatunków,

podgatunków

ras

genetycznych dziko żyjących zwierząt, w

celu ich zachowania i ewentualnej

reintrodukcji

środowisk

ich

reintrodukcji

środowisk

ich

pierwotnego

występowania

lub

pierwotnego

występowania

lub

środowisk zastępczych. Ochrona ex situ

dziko żyjącej fauny prowadzona jest w

Polsce

przez

ogrody

zoologiczne,

Polsce

przez

ogrody

zoologiczne,

akwaria, ośrodki hodowli zwierząt oraz

prywatne kolekcje.

OCHRONA EX SITU

ZWIERZĄT

GOSPODARSKICH

W przypadku zwierząt gospodarskich przez

ochronę

situ

rozumiemy

zarówno

ochronę

situ

rozumiemy

zarówno

utrzymywanie stad rodzimych ras i odmian

zwierząt poza regionem, z którego pochodzą,

jak też, znacznie częściej, przechowywanie

materiału genetycznego w postaci głęboko

zamrożonego nasienia, oocytów, zarodków, jak

też fragmentów DNA, próbek krwi czy innych

tkanek.

Tylko w przypadkach wyjątkowych prowadzi się

ochronę rodzimych ras i odmian zwierząt w

innych warunkach środowiskowych, niż te, w

których zostały one wytworzone i do których są

zaadaptowane. Jeśli możliwe jest utrzymywanie

populacji żywych zwierząt, to stosuje się

metodę in situ, lokalizując stada w rejonie

tradycyjnego chowu poszczególnych ras.

Duże znaczenie ma natomiast

przechowywanie

głęboko

zamrożonego

przechowywanie

głęboko

zamrożonego

materiału genetycznego (kriokonserwacja),

szczególnie nasienia i zarodków, z których, po

zastosowaniu

odpowiednich

metod

zastosowaniu

odpowiednich

metod

hodowlanych, jak krzyżowanie wsteczne czy

transfer, można odtworzyć osobniki danej rasy.

Tego rodzaju kriokonserwacja ma wiele

zalet. Jednostkowe koszty przechowywania, gdy

materiał

zostanie

już

zgromadzony,

są

materiał

zostanie

już

zgromadzony,

są

niewielkie

porównaniu

kosztami

niewielkie

porównaniu

kosztami

utrzymania

populacji

żywych

zwierząt.

utrzymania

populacji

żywych

zwierząt.

Pojedyncze banki są w stanie przechowywać

duże ilości materiału genetycznego i wymagają

niewielkiej kadry specjalistów. Zamrożony

materiał genetyczny nie jest narażony na

utratę zmienności na skutek działania selekcji,

dryfu genetycznego czy wzrostu inbredu, jak to

się dzieje w populacjach żywych zwierząt; jest

też łatwo dostępny.

Metoda ta ma także wiele wad: roczne koszty

funkcjonowania banków, ze względu na cenę

ciekłego azotu są wysokie, a materiał w nich

zgromadzony, o ile nie jest użytkowany, nie

przynosi bezpośrednich korzyści. Zwierzęta

odtwarzane

zamrożonego

materiału

odtwarzane

zamrożonego

materiału

genetycznego

nie

są

przystosowane

genetycznego

nie

są

przystosowane

zmienionych już warunków środowiskowych.

Przede wszystkim jednak technologie mrożenia

i utrzymania wysokiej wartości biologicznej

materiału po rozmrożeniu nie są jeszcze

dostępne

odniesieniu

wszystkich

dostępne

odniesieniu

wszystkich

gatunków zwierząt gospodarskich, jak też

istnieje duża zmienność między rasami jeśli

idzie o efektywność procesu kriokonserwacji.

OCHRONA EX

SITU



Każda ze stron, w miarę możliwości i konieczności i

przede wszystkim w celu uzupełnienia działań in

situ:



(a) podejmie kroki w celu ochrony ex situ

elementów różnorodności biologicznej, najlepiej w

kraju, z którego elementy te pochodzą,



(b) stworzy i utrzyma dogodne warunki dla ochrony

ex situ oraz badań naukowych nad roślinami,

zwierzętami i mikroorganizmami, najlepiej w

państwie, z którego pochodzą te zasoby genetyczne,



(c) podejmie kroki mające na celu restytucję

zagrożonych gatunków oraz po odpowiednich

przygotowaniach ich ponowne wprowadzenie do

naturalnego środowiska,



(d) będzie sprawowała kontrolę nad pozyskiwaniem

zasobów biologicznych z naturalnych siedlisk w

celu ochrony ex situ w taki sposób, aby nie

zagrażało ono ekosystemom i populacjom gatunków

in situ, z wyjątkiem sytuacji, w których, zgodnie z

punktem (c) specjalne tymczasowe działania ex situ

są niezbędne,



(e) będzie partycypowała w zapewnianiu środków

finansowych i innej pomocy na rzecz przedsięwzięć

ochronnych ex situ określonych w niniejszym

artykule w punktach (a)-(d) oraz stworzenia i

utrzymania warunków dogodnych dla ochrony ex

situ w państwach rozwijających się.

BANKI GENÓW

Tam gdzie niemożliwa jest ochrona

in situ,

jedyną opcją jest ochrona gatunku lub jego

DNA

metodami

ex situ

w muzeach, herbariach

czy zwierzyńcach. Takie zasoby materiału

biologicznego w postaci zwierząt z ogrodów

zoologicznych czy roślin z ogrodów

botanicznych, a także kolekcje DNA nazywa się

bankami genów. Gatunki lub odmiany roślin,

np. uprawnych, przechowuje się najłatwiej w

bankach nasion. Naturalne, dzikie formy

wyjściowe roślin uprawnych mogą być bardzo

przydatne w celu tworzenia w przyszłości

nowych odmian.

METODY OCHRONY

ZASOBÓW GENETYCZNYCH

Metody naturalne (

in situ

zachowanie istniejących populacji.

Metody półsztuczne (

ex situ

przechowywanie nasienia

przechowywanie zarodków

przechowywanie tkanek zwierzęcych

przechowywanie DNA (substancji

dziedzicznej)

Document Outline