Wykład 3
Wykład 3
Instrumenty polityki społecznej
Instrumenty polityki społecznej
O czym będzie mowa:
O czym będzie mowa:
1)
1)
O pojęciu instrumentu polityki społecznej;
O pojęciu instrumentu polityki społecznej;
wybrane typologie
wybrane typologie
2)
2)
Instrumenty prawne
Instrumenty prawne
3)
3)
Instrumenty finansowe
Instrumenty finansowe
a)
a)
System podatkowy w Polsce
System podatkowy w Polsce
4)
4)
Instrumenty informacyjne
Instrumenty informacyjne
5)
5)
Instrumenty kadrowe
Instrumenty kadrowe
6)
6)
Instrumenty kształtowania przestrzeni
Instrumenty kształtowania przestrzeni
7)
7)
Jak z różnych instrumentów stworzyć
Jak z różnych instrumentów stworzyć
dobrą orkiestrę?
dobrą orkiestrę?
Co to jest instrument polityki
Co to jest instrument polityki
społecznej?
społecznej?
Są to „narzędzia, środki działania,
Są to „narzędzia, środki działania,
które
które
oddziałują na zachowania
oddziałują na zachowania
tych ludzi,
tych ludzi,
do
do
których kieruje
których kieruje
ona swoje programy,
ona swoje programy,
jak i tych, którzy są
jak i tych, którzy są
wykonawcami
wykonawcami
lub tworzą
lub tworzą
środowisko społeczne, w którym programy polityki
środowisko społeczne, w którym programy polityki
społecznej są realizowane.” (J. Supińska)
społecznej są realizowane.” (J. Supińska)
„
„
Narzędzie polityki publicznej to konkretna metoda, za
Narzędzie polityki publicznej to konkretna metoda, za
pomocą której
pomocą której
nadaje się strukturę
nadaje się strukturę
jakiemuś wspólnemu
jakiemuś wspólnemu
działaniu
działaniu
zmierzającemu do rozwiązania problemu” (L.
zmierzającemu do rozwiązania problemu” (L.
Salomon)
Salomon)
Źródło: Leksykon Polityki Społecznej, B. Rysz-
Kowalczyk (red), Aspra JR, Warszawa 2001
Trzy typy instrumentów polityki
Trzy typy instrumentów polityki
społecznej
społecznej
„
„
kije”
kije”
„
„
marchewki
marchewki
”
”
„
„
kazania”
kazania”
cel
cel
Zniechęcać
Zniechęcać
do zachowań
do zachowań
niepożądanyc
niepożądanyc
h poprzez
h poprzez
kary
kary
Zachęcać do
Zachęcać do
zachowań
zachowań
pożądanych
pożądanych
poprzez
poprzez
„nagrody”
„nagrody”
Zachęcać do
Zachęcać do
zachowań
zachowań
pożądanych,
pożądanych,
zniechęcać do
zniechęcać do
niepożądanyc
niepożądanyc
h poprzez
h poprzez
informacje
informacje
forma
forma
Regulacje
Regulacje
prawne; kary
prawne; kary
Zachęty
Zachęty
ekonomiczne;
ekonomiczne;
ulgi, dodatki,
ulgi, dodatki,
preferencyjne
preferencyjne
systemy
systemy
finansowania
finansowania
Instrumenty
Instrumenty
informacyjne
informacyjne
Na podstawie: R. Szarfenberg, Teoria
polityki społecznej (manuskrypt)
Instrumenty prawne
Instrumenty prawne
to regulacje prawne składające się na państwowy
to regulacje prawne składające się na państwowy
system prawny,
system prawny,
które bardziej lub mniej bezpośrednio określają
które bardziej lub mniej bezpośrednio określają
uprawnienia i zachowania obywateli
uprawnienia i zachowania obywateli
związane z zaspokajaniem potrzeb
związane z zaspokajaniem potrzeb
a) zapisane w Konstytucji i skonkretyzowane w
a) zapisane w Konstytucji i skonkretyzowane w
aktach prawnych niższego rzędu
aktach prawnych niższego rzędu
prawa i
prawa i
wolności obywatelskie
wolności obywatelskie
b) szczegółowe regulacje prawne dotyczące
b) szczegółowe regulacje prawne dotyczące
zachowań ludzi, zwłaszcza
zachowań ludzi, zwłaszcza
prawo pracy i prawo
prawo pracy i prawo
rodzinne - czyli
rodzinne - czyli
ustawodawstwo społeczne
ustawodawstwo społeczne
.
.
Źródło: Leksykon Polityki Społecznej, B. Rysz-Kowalczyk (red), Aspra JR, Warszawa 2001, s.
126.
Instrumenty prawne polityki społecznej
Instrumenty prawne polityki społecznej
w Polsce: źródła prawa
w Polsce: źródła prawa
a) Konstytucja Polski
a) Konstytucja Polski
b) Ustawodawstwo społeczne – najważniejsze akty:
b) Ustawodawstwo społeczne – najważniejsze akty:
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku
pracy z 20. 04. 2004 r.
pracy z 20. 04. 2004 r.
Ustawa z 12.03. 2004 o pomocy społecznej,
Ustawa z 12.03. 2004 o pomocy społecznej,
Ustawa z 27.08. 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
Ustawa z 27.08. 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnieniu osób
społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych,
niepełnosprawnych,
Ustawa z 13. 10 1998 r. o systemie ubezpieczeń
Ustawa z 13. 10 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych
społecznych
Ustawa z 28.11. 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
Ustawa z 28.11. 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
Ustawa z 27.06.2003 r. o rencie socjalnej,
Ustawa z 27.06.2003 r. o rencie socjalnej,
Ustawa z 24.04.2003 r. o działalności pożytku
Ustawa z 24.04.2003 r. o działalności pożytku
publicznego i wolontariacie
publicznego i wolontariacie
Funkcje instrumentów prawnych
Funkcje instrumentów prawnych
Tworzenie
Tworzenie
procedur
procedur
Rozpowszech
nianie
zachowań
pożądanych
Ograniczanie
zachowań
niepożądanyc
h
Instrument
y prawne
bez sankcji
Instrumenty
prawne z
sankcjami
Karnymi
/restytucyjnymi/dyscyplinarnymi/nieważn
ości/prewencyjnymi
Ich skuteczność zależna od:
nieuchronności, długotrwałości,
dolegliwości i natychmiastowści kary
Źródło-inspiracja: typologia autorstwa prof.J. Supińskiej (manuskrypt)
Wszystkie sektory stosują własne regulacje,
Wszystkie sektory stosują własne regulacje,
ale państwo ma wyłączność na stanowienie
ale państwo ma wyłączność na stanowienie
prawa
prawa
Prawo
gospodarcze
, prawo
pracy
Prawo
rodzinne i
opiekuńcze
Prawo
stowarzysze
ń
P
R
S
N
Własne regulacje:
zasady
awansu
pracowników,
dostęp do
usług
socjalnych
Własne regulacje:
zasady
udzielania
pomocy
Instrumenty ekonomiczne
Instrumenty ekonomiczne
regulują one dostęp do dóbr będących
regulują one dostęp do dóbr będących
wytworem gospodarki
wytworem gospodarki
Składają się na nie:
Składają się na nie:
a)
a)
kształtowanie warunków dostępu obywateli do
kształtowanie warunków dostępu obywateli do
własności majątku konsumpcyjnego lub
własności majątku konsumpcyjnego lub
produkcyjnego i określanie ich praw w
produkcyjnego i określanie ich praw w
dysponowaniu własnością.
dysponowaniu własnością.
b)
b)
kształtowanie
kształtowanie
dostępu do dóbr
dostępu do dóbr
konsumpcyjnych („strumieni”) tych dóbr
konsumpcyjnych („strumieni”) tych dóbr
ekonomicznych
ekonomicznych
Źródło: Leksykon…, ibid.
Najważniejsze instrumenty finansowe
Najważniejsze instrumenty finansowe
„
„
Marchewki”
Marchewki”
subwencje
subwencje
dotacje
dotacje
ulgi i zwolnienia
ulgi i zwolnienia
podatkowe
podatkowe
kredyty
kredyty
(preferencyjne)
(preferencyjne)
bony
bony
świadczenia
świadczenia
pieniężne
pieniężne
„Kije”
opłaty
kary
finansowe
Instrumenty finansowe: Wenecja
Instrumenty finansowe: Wenecja
przepływów między sektorami
przepływów między sektorami
Podatki: CIT,
VAT
Podatki PIT,
VAT, od
spadków,
darowizn itd.
Kontrakty,
dotacje
P
R S
N
Sponsorin
g od
firm
Sponsoring od
osób
prywatnych,
1% podatku
Świadczenia
finansowe
• Np.. WOŚP
Podatki w Polsce
Podatki w Polsce
Podatki bezpośrednie:
Podatki bezpośrednie:
- podatek dochodowy od osób fizycznych,
- podatek dochodowy od osób fizycznych,
- podatek dochodowy od osób prawnych,
- podatek dochodowy od osób prawnych,
- podatek od spadków i darowizn,
- podatek od spadków i darowizn,
- podatek od czynności cywilnoprawnych,
- podatek od czynności cywilnoprawnych,
- podatek rolny i leśny,
- podatek rolny i leśny,
- podatek od nieruchomości,
- podatek od nieruchomości,
- podatek od środków transportowych,
- podatek od środków transportowych,
- podatek od posiadania psów.
- podatek od posiadania psów.
Podatki pośrednie:
Podatki pośrednie:
- od towarów i usług (VAT),
- od towarów i usług (VAT),
- podatek akcyzowy,
- podatek akcyzowy,
- podatek od gier.
- podatek od gier.
Źródło: oprac. Własne na podstawie: Ministerstwo Finansów
Źródło: oprac. Własne na podstawie: Ministerstwo Finansów
Wydatki z budżetu państwa w 2005 r.
Wydatki z budżetu państwa w 2005 r.
Wydatki ogółem (w mld zł)
Wydatki ogółem (w mld zł)
208 mld
208 mld
Procent wydatków
Procent wydatków
budżetowych
budżetowych
Inne
Inne
78,9
78,9
Obowiązkowe ubezp. społ.
Obowiązkowe ubezp. społ.
45
45
21,6
21,6
Obsługa długu publicznego
Obsługa długu publicznego
25
25
12
12
Obrona narodowa
Obrona narodowa
12,5
12,5
6
6
Pomoc społeczna
Pomoc społeczna
11,5
11,5
5,5
5,5
Szkolnictwo wyższe
Szkolnictwo wyższe
9,7
9,7
4,7
4,7
Pozostałe wydatki polityki
Pozostałe wydatki polityki
społ.
społ.
9,2
9,2
4,5
4,5
Administracja publiczna
Administracja publiczna
8,3
8,3
4
4
Ochrona zdrowia
Ochrona zdrowia
3,8
3,8
1,9
1,9
Nauka
Nauka
2,9
2,9
1,4
1,4
Oświata i wychowanie
Oświata i wychowanie
1,2
1,2
1,6
1,6
Źródło: oprac. Własne na podstawie: Ministerstwo Finansów
Instrumenty informacyjne
Instrumenty informacyjne
a) informacje przekazywane za pośrednictwem
a) informacje przekazywane za pośrednictwem
systemu szkolnego
systemu szkolnego
b) informacje publikowane za pośrednictwem
b) informacje publikowane za pośrednictwem
wszelkiego rodzaju środków społecznego
wszelkiego rodzaju środków społecznego
przekazu (mass mediów)
przekazu (mass mediów)
c) poradnictwo indywidualne
c) poradnictwo indywidualne
– adresowane do
– adresowane do
osób o szczególnych potrzebach
osób o szczególnych potrzebach
Źródło: Leksykon…, ibid.
Kanały informacyjne
Kanały informacyjne
a) Edukacja
b) Informacje
adresowane do
ogółu obywateli
c) Informacje do
konkretnych
osób:
poradnictwo
P
R
S
N
Mass
media,
reklama
Kampanie
społeczn
e,
informac
yjne,
poradni
ctwo
Typy działań informacyjnych
Typy działań informacyjnych
Tłoczenie
Tłoczenie
wiedzy:
wiedzy:
edukacja,
edukacja,
kampanie,
kampanie,
mass
mass
media
media
„Ssanie
”odpow
iadanie
na
potrzeb
y
informa
-cji:
poradni
ctwo
Gromadz
enie
informac
ji o
obywa-
telach
(kontrola
) i o
władzy
(organiz
acje
watch-
dog)
Odma-
wianie
dostępu
do
informacj
i
(ochrona
danych)
Źródło-inspiracja: typologia prof.J. Supińskiej (manuskrypt)
Instrumenty kadrowe
Instrumenty kadrowe
to ludzie, którzy
to ludzie, którzy
świadczą usługi społeczne
świadczą usługi społeczne
,
,
decydują
decydują
o przyznaniu dóbr ekonomicznych
o przyznaniu dóbr ekonomicznych
potrzebującym,
potrzebującym,
którzy
którzy
stanowią
stanowią
i stosują prawo, sprawują
i stosują prawo, sprawują
przymus państwowy i
przymus państwowy i
egzekwują
egzekwują
sankcje za
sankcje za
niedozwolone zachowania,
niedozwolone zachowania,
którzy
którzy
informują, wychowują, uczą
informują, wychowują, uczą
i radzą
i radzą
i
i
wolontariusze
wolontariusze
.
.
Instrumenty kształtowania
Instrumenty kształtowania
przestrzeni
przestrzeni
tworzenie i kształtowanie obiektów, które są
tworzenie i kształtowanie obiektów, które są
społecznie potrzebne (dla zaspokajania potrzeb
społecznie potrzebne (dla zaspokajania potrzeb
społecznych, rozwoju społeczności), np.: szkół,
społecznych, rozwoju społeczności), np.: szkół,
szpitali, mieszkań, sieci drogowej i kolejowej –
szpitali, mieszkań, sieci drogowej i kolejowej –
które są także elementami trwałej przestrzeni
które są także elementami trwałej przestrzeni
wpływającej na sposób życia ludzi.
wpływającej na sposób życia ludzi.
Instrumenty te rozbijają się więc na dwie grupy:
Instrumenty te rozbijają się więc na dwie grupy:
a) tworzenie infrastruktury społecznej
a) tworzenie infrastruktury społecznej
b) kształtowanie przestrzeni społecznej
b) kształtowanie przestrzeni społecznej
Przestrzeń i miejsce
Przestrzeń i miejsce
Przestrzeń: publiczna, ogólnodostępna, otwarta,
Przestrzeń: publiczna, ogólnodostępna, otwarta,
bezosobowa
bezosobowa
Miejsce: osobiste, prywatne
Miejsce: osobiste, prywatne
„
„
Przestrzeń – jest w zachodnim świecie symbolem
Przestrzeń – jest w zachodnim świecie symbolem
wolności. Przestrzeń stoi otworem i zachęca do
wolności. Przestrzeń stoi otworem i zachęca do
działania. Zamknięta i uczłowieczona przestrzeń
działania. Zamknięta i uczłowieczona przestrzeń
staje się miejscem. W porównaniu z przestrzenią
staje się miejscem. W porównaniu z przestrzenią
miejsce jest spokojnym centrum ustalonych
miejsce jest spokojnym centrum ustalonych
wartości. Istotom ludzkim potrzebne jest zarówno
wartości. Istotom ludzkim potrzebne jest zarówno
miejsce, jak i przestrzeń.
miejsce, jak i przestrzeń.
Miejsce to
Miejsce to
bezpieczeństwo, przestrzeń to wolność:
bezpieczeństwo, przestrzeń to wolność:
przywiązani jesteśmy do pierwszego i
przywiązani jesteśmy do pierwszego i
tęsknimy za drugą
tęsknimy za drugą
”
”
(Yi-FuTuan)
(Yi-FuTuan)
Organizacja przestrzeni
Organizacja przestrzeni
oddziałuje na nasze działania
oddziałuje na nasze działania
Edward Hall: proksemika
Edward Hall: proksemika
Przestrzeń mieszkania, miasta jest
Przestrzeń mieszkania, miasta jest
komunikatem
komunikatem
postrzegamy
postrzegamy
ją (percepcja) i oceniamy (waloryzowanie)
ją (percepcja) i oceniamy (waloryzowanie)
dokonujemy własnej
dokonujemy własnej
oceny swojej pozycji przestrzennej
oceny swojej pozycji przestrzennej
to
to
oddziałuje na nasze
oddziałuje na nasze
zachowania
zachowania
w mieszkaniu, domu, sąsiedztwie, mieście
w mieszkaniu, domu, sąsiedztwie, mieście
Założenia „Nowego Urbanizmu”
Założenia „Nowego Urbanizmu”
odtwarzać tradycyjne miasta,
odtwarzać tradycyjne miasta,
zrywając z anonimowością blokowisk i z monotonnych dzielnic
zrywając z anonimowością blokowisk i z monotonnych dzielnic
domków jednorodzinnych na przedmieściach:
domków jednorodzinnych na przedmieściach:
- zwarta zabudowa
- zwarta zabudowa
przyjazna dla pieszych
przyjazna dla pieszych
, sprzyjająca
, sprzyjająca
integracji społecznej,
integracji społecznej,
- rewitalizacja niebezpiecznych dzielnic przez
- rewitalizacja niebezpiecznych dzielnic przez
„minisąsiedztwa”
„minisąsiedztwa”
,
,
- tworzenie
- tworzenie
„wspólnych miejsc”
„wspólnych miejsc”
sąsiadów: otwarte tarasy,
sąsiadów: otwarte tarasy,
place, podwórka, dziedzińce
place, podwórka, dziedzińce
„Nowy Urbanizm” w praktyce - np. tak:
Instrumenty polityki społecznej –
Instrumenty polityki społecznej –
„skrzynka z narzędziami”
„skrzynka z narzędziami”
Typy instrumentów nie są rozłączne (często ekonomiczne
Typy instrumentów nie są rozłączne (często ekonomiczne
to również prawne)
to również prawne)
Różne jest „wyposażenie narzędziowe” poszczególnych
Różne jest „wyposażenie narzędziowe” poszczególnych
podmiotów
podmiotów
Każdy program polityki społecznej powinien
Każdy program polityki społecznej powinien
angażować różne sektory i różne typy
angażować różne sektory i różne typy
instrumentów
instrumentów
Istota problemu: dobre skomponowanie różnych
Istota problemu: dobre skomponowanie różnych
narzędzi, aby dopełniały się łącząc swoje
narzędzi, aby dopełniały się łącząc swoje
najlepsze cechy
najlepsze cechy
(
(
informacja o możliwościach +
informacja o możliwościach +
preferencyjne kredyty dla podejmujących działalność
preferencyjne kredyty dla podejmujących działalność
gospodarczą,
gospodarczą,
: sankcje za niepotwierdzanie gotowości do pracy +
: sankcje za niepotwierdzanie gotowości do pracy +
indywidualne poradnictwo bezrobotnym)
indywidualne poradnictwo bezrobotnym)
Uwaga: nawet najlepsze programy nie są w 100%
Uwaga: nawet najlepsze programy nie są w 100%
pewne; to nie jest działanie: bodziec
pewne; to nie jest działanie: bodziec
przewidywalna
przewidywalna
reakcja!
reakcja!
Document Outline