Bezpieczeństwo
ratowników
prowadzących działania w
strefach zagrożenia gazem
będącym paliwem dla
pojazdów samochodowych
Bezpieczeństwo
ratowników
prowadzących działania w
strefach zagrożenia gazem
będącym paliwem dla
pojazdów samochodowych
Studia podyplomowe w zakresie
oficerskiego przeszkolenia
zawodowego – Turnus I
Opracował:
st.ogn.Kazimierz Budka
Stanowisko: starszy dyspozytor
Miejsce pracy: Komenda Powiatowa
PSP
w Łęcznej woj.lubelskie
telefon:
0 - prefiks - 81 462 - 91 - 38
0 - 603 873 - 383
Gaz płynny jest paliwem używanym
od wielu lat na całym świecie. W
Polsce obserwowany jest szybki
wzrost jego zużycia. Stosowany jako
alternatywne paliwo do
samochodów, zasilania instalacji
grzewczych a także instalacji
technologicznych w zakładach
przemysłowych.
W S T Ę P
Wraz z dynamicznym rozwojem rynku gazu
płynnego wzrosło zagrożenie powodowane
niewłaściwym użytkowaniem gazu oraz jego
transportem. Często środki
masowego przekazu informują nas
o wypadkach drogowych autocystern
przewożących gaz czy też awariach
gazowych instalacji przemysłowych.
Konieczne jest więc poznanie zasad
bezpieczeństwa w trakcie prowadzenia
działań z gazem będącym paliwem dla
pojazdów samochodowych.
DANE TECHNICZNE
Ciekły gaz używany jako paliwo silnikowe
należy
do
grupy
skroplonych
gazów
węglowodorowych pozostających w zamkniętym
zbiorniku pod ciśnieniem własnych par.
Ponieważ zarówno propan jak i butan posiadają
niską prężność par w temperaturach otoczenia
ciśnienie powstałe w zbiorniku kształtuje się w
granicach kilku atmosfer.
Gazy węglowodorowe płynne otrzymywane są
przez stabilizację gazoliny surowej, ropy
naftowej
lub
przez
przeróbkę
gazów
rafineryjnych.
Obecnie wytwarzane są trzy gatunki
mieszanin ciekłych gazów, z których jako
paliwo do napędu silników spalinowych oraz
gazyfikacji przewodowej i
bezprzewodowej a także użytku domowego
i turystycznego służy
mieszanina B czyli propan -
butan techniczny.
Prężność par gazu płynnego uzależniona
jest nie tylko od temperatury ale także od
procentowego udziału poszczególnych
składników. W
okresie letnim stosuje się mieszaninę po
około 50 % poszczególnych składników,
natomiast w okresie zimowym - propanu 70
% i butanu 30 %.
DANE POŻAROWE PALIWA GAZOWEGO
Zarówno propan jak i butan są gazami
tworzącymi
mieszaniny
wybuchowe
w
dolnym zakresie przedziału wybuchowości
oraz w dość wąskim zakresie. Z
uwagi na niską wartość DGW oraz szybkie
odparowywanie
skroplonego
gazu
w
zamkniętych
pomieszczeniach
szybko
osiągają DGW. Trzeba pamiętać,
że są to gazy dużo cięższe od powietrza i
będą gromadziły się w dolnych partiach
pomieszczeń
oraz
wszelkiego
rodzaju
zagłębieniach (studzienki kanalizacyjne,
kanały kablowe, odstojniki itp).
Charakterystyczną i przy tym bardzo
niebezpieczną cechą propanu - butanu jest
stosunkowo mała prędkość jego spalania się
w strumieniu gazu. Oznacza to, że przy zbyt
dużej prędkości wypływu może nastąpić
oderwanie się płomienia i wyciek gazu do
atmosfery, co spowoduje utworzenie strefy
zagrożenia wybuchem. Do
zainicjowania wybuchu mieszaniny propanu
- butanu z powietrzem potrzebna jest
stosunkowo nieduża energia. Wystarczająca
jest w tym przypadku np. energia powstała
w czasie zaiskrzenia instalacji elektrycznej
w samochodzie a nawet latarki
bateryjnej. Przy niskiej
temperaturze zapłonu i niskich stężeniach
wybuchowych daje to obraz wysokiego
zagrożenia jakie niesie ze sobą
niekontrolowana emisja tego gazu.
ELEMENTY SKŁADOWE I
BUDOWA INSTALACJI
GAZOWEJ
1. gaźnik 2. mikser
3. chłodnica 4. regulator
przepływu
5. reduktor 6. zbiornik gazu
7. przyłącza do wody
8. zawór
elektromagnetyczny
9. przewód gazu
wysokoprężny
10. wielozawór
11. nasada do napełniania
STREFY ZAGROŻENIA
Zasięg płomieni w czasie pożaru
samochodu po otwarciu się
zaworu bezpieczeństwa
Zasięg płomieni w czasie pożaru samochodu
po otwarciu się zaworu
bezpieczeństwa i
wybuchu zbiornika z paliwem
ZASIĘG STREF ZAGROŻONYCH
WYBUCHEM
Objętość gazu (l)
Promień strefy
(m)
Przy określaniu wielkości zabezpieczanego
obszaru
należy brać pod uwagę głównie strefę
zagrożenia w przypadku wybuchu.
Czynniki rażące to: fala termiczna, wybuch
zbiornika i rozrzucane elementy
karoserii. Uzależnione to
będzie od pojemności zbiornika
i stopnia jego napełnienia.
W czasie prowadzenia
rozpoznania dowódca
nie może ocenić stanu technicznego
instalacji. Z tych względów przy
wyznaczaniu strefy zagrożonej należy brać
pod uwagę wariant
najbardziej niekorzystny.
ZAGROŻENIA
opary mogą powodować zawroty głowy i
trudności w oddychaniu,
wdychane w dużym stężeniu mogą być
drażniące,
bezpośredni kontakt z gazem lub gazem w
postaci ciekłej może spowodować
oparzenia, odmrożenia lub poważne
obrażenia,
w przypadku pożaru może nastąpić
wydzielenie drażniących i trujących gazów
ZABEZPIECZENIE MIEJSCA ZDARZENIA
- zabezpieczyć wyciek lub rozlewisko w
promieniu co najmniej 50 - 100 m
- usunąć osoby postronne
- pozostać po nawietrznej stronie od miejsca
zdarzenia
- gaz jest cięższy od powietrza i będzie ścielił się
nisko nad ziemią, w obniżeniach terenu
- nie dotykać i nie wchodzić w rozlaną substancję
- wyeliminować wszelkie źródła ognia
- cały sprzęt używany do akcji musi być
uziemiony
- usunąć materiały palne ze strefy
zagrożenia
- zapobiegać przedostaniu się substancji do
cieków
wodnych, kanalizacji,
- jeśli to możliwe umieścić pęknięty
zbiornik tak by
wydostawał się z niego gaz a nie ciecz
- jeśli to możliwe należy uszczelnić miejsce
wycieku
POŻAR GAZU
NIE PROWADŹ AKCJI GAŚNICZEJ
JEŻELI WYCIEK NIE MOŻE ZOSTAĆ
USZCZELNIONY
- mały pożar - proszek lub dwutlenek węgla
- duży pożar - strumień zraszający lub mgłowy
- usunąć zbiorniki z zasięgu ognia jeśli można
to uczynić bez ryzyka
- prowadź akcję gaśniczą z dużej odległości
albo używaj
działek wodnych bezzałogowych
- schładzaj zbiorniki zalewając je dużą
ilością wody długo
po ugaszeniu ognia
- nie kieruj strumienia wody na źródło
wycieku ani na
urządzenie zabezpieczające - może
nastąpić zamarzania
- wycofaj się natychmiast w razie
wzmagającego się
dźwięku wydobywającego się przez zawór
bezpieczeństwa oraz w razie zauważenie
odbarwień lub
odkształceń zbiornika
PROWADZENIE DZIAŁAŃ W OBRĘBIE
DRÓG PUBLICZNYCH
Większość zdarzeń z pojazdami wyposażonymi
w instalację gazową będzie miała miejsce
na
drogach publicznych.
Niezbędne jest zatem następujące
postępowanie:
•
zamknąć drogę dla ruchu pojazdów - przy
pomocy służb specjalistycznych albo własnymi
siłami i środkami.
•
pojazdy ratownicze należy ustawiać - w
przypadku braku innego miejsca - na skraju
jednej części drogi i tylko od strony miejsca
akcji stosując następujące zasady:
–
członkowie załogi wychodzą z pojazdu od
strony pobocza lub chodnika - z wyjątkiem
kierowcy;
- kierujący działaniem ratowniczym
zapewnia skuteczne
zabezpieczenie ratowników i sprzętu z obu
kierunków
drogi nie zamkniętej dla ruchu;
- pojazdy ratownicze powinny mieć włączone
pełne
oświetlenie wewnętrzne i światła
ostrzegawcze na
dachach;
- w odpowiednich odległościach od
pojazdów należy
ustawić lampy sygnalizacyjne i znaki
ostrzegawcze;
- w szczególnych okolicznościach do
zabezpieczenia lub
zamknięcia drogi można dodatkowo użyć
pojazdów
ratowniczych ustawionych w poprzek
jezdni,
zapewniając odpowiednią ich widoczność;
- każdorazowo przed wejściem na drogę
należy zachować
szczególną ostrożność, upewniając się że
nie ma
zagrożenia ze strony innych pojazdów;
PROWADZENIE DZIAŁAŃ W OBRĘBIE
ZAGROŻENIA ZE STRONY MATERIAŁÓW
ŁATWOPALNYCH I WYBUCHOWYCH
Dla uniknięcia skutków zagrożenia należy
kierować się następującymi zasadami:
1/ działać z największą rozwagą i ostrożnością ,
zwłaszcza przy prowadzeniu rozpoznania;
2/ stosować odpowiednią odzież ochronną
i specjalną oraz izolacyjny sprzęt ochrony
dróg oddechowych
3/ odciąć dopływ (lub wpływ) gazów
łatwopalnych
do przewodów kanalizacyjnych,
wodociągowych,
ogrzewczych i innych;
4/ zasięg i stężenie substancji
wybuchowych bieżąco
kontrolować przy użyciu przyrządów
kontrolno -
pomiarowych;
5/ zadania, o ile jest to możliwe
wykonywać od strony
nawietrznej, to jest od strony
wiejącego wiatru;
6/ bezpieczeństwo ratowników
pracujących w strefie
powinni również zapewniać, gotowi
do wejścia w nią ratownicy rezerwowi.
W razie stwierdzenia zagrożenia
mogącego spowodować wybuch, należy
wycofać
ludzi i sprzęt w miejsca bezpieczne
.
STOSOWANIE SPRZĘTU OCHRONY
DRÓG ODDECHOWYCH
Stosując izolacyjny sprzęt ochrony dróg
oddechowych należy:
1/ zachować szczególną karność, spokój i
opanowanie;
2/ używać sprzętu tylko na wyraźny rozkaz
dowódcy;
3/ zakładać i zdejmować maski wyłącznie
na zewnątrz pomieszczeń, w atmosferze
nie zanieczyszczonej substancjami
szkodliwymi, a jednocześnie w miejscach
położonych jak najbliżej obszaru, na
którym prowadzona jest akcja ratownicza.
Przed założeniem maski osoby posiadające
ruchome protezy zębowe obowiązane są
wyjąć je z jamy ustnej.
Przed wprowadzeniem ratownika do akcji
musi on potwierdzić swoją gotowość do
działań.
Przed wejściem w strefę zagrożoną ratownik
musi potwierdzić sprawność działania
całego systemu izolującego.
OBOWIĄZKI PRZEŁOŻONEGO
- po założeniu masek przez podwładnych
sprawdzić funkcjonowanie izolacyjnego sprzętu
ochrony dróg oddechowych, a zwłaszcza
otwarcie dopływu powietrza z butli, szczelność
przylegania maski, szczelność połączeń i złącz
oraz wskazań określających ciśnienie powietrza
w butli.
- zwracać uwagę aby linki i sprzęt
ubezpieczający, jak również uzbrojenie osobiste
oraz wyposażenie nie powodowało lub nie mogło
spowodować unieruchomienia izolacyjnego
sprzętu ochrony dróg oddechowych.
- przestrzegać ściśle zasady nie
przekraczania
dopuszczalnego czasu pracy
ustalonego dla danego typu
aparatu oddechowego,
- w przypadkach trudnych warunków
pracy zmniejszyć
w odpowiednim stopniu
dopuszczalny czas
przebywania osób w obszarze
zagrożonym.
- posługiwać się wcześniej
ustalonymi znakami
umownymi.
LITERATURA
• Piotr Guzewski, Roman Pawłowski - „Auto na gaz -
instalacje zasilania samochodów ciekłym gazem” -
Opolska Oficyna Wydawnicza - 1994
• Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej
w Suwałkach, Stowarzyszenie Inżynierów i
Techników Pożarnictwa o/Suwałki - Sympozjum
„Gaszenie pożarów płynnego propan - butan” -
Suwałki kwiecień 1995
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z dnia 17 listopada 1997 r. w
sprawie warunków bezpieczeństwa i higieny służby
strażaków oraz zakresu ich obowiązywania w
stosunku do innych osób biorących udział w
akcjach ratowniczych, ćwiczeniach lub szkoleniu
( Dz.U. Nr 145 poz.979 z późniejszymi zmianami)
• kwartalnik „Ratownictwo Polskie” nr 1/95
• magazyn „ W akcji ” nr 2/2001 ,nr 1/2003 ,