PODEJŚCIE 

BEHAWIORALNO-

POZNAWCZE

Założenia

• Środowiskowość – wszelkie organizmy 

kształtowane są przez środowisko – uczymy 
się przyszłości przez skojarzenia z 
przeszłością

• Eksperymentalizm – za pomocą 

eksperymentu możemy stwierdzić jaki 
czynnik środowiskowy spowodował 
zachowanie i jak je zmienić

• Optymizm- zachowanie zmienia się wraz ze 

zmianą środowiska

Uczenie się 

• Warunkowanie klasyczne
• Warunkowanie sprawcze
• Modelowanie 

Warunkowanie klasyczne

•

Warunkowanie klasyczne (I. Pawłow) – 

uczenie się tego co z czym występuje:
- wytwarzanie odruchu – jest uczeniem się 

reakcji na zasadzie styczności między 

bodźcem warunkowym i bezwarunkowym
- wygaszanie odruchu – bodziec warunkowy 

traci moc wywoływania uprzednio wyuczonej 

reakcji

•

Generalizacja bodźca – uwarunkowana 

reakcja występuje na skutek podobnych 

bodźców

•

Różnicowanie bodźców 

Uczenie się reakcji 

psychicznych

• Podstawowym mechanizmem wszelkich 

wyuczonych stanów emocjonalnych jest 
skojarzenie obojętnego obiektu z 
bezwarunkowym stanem emocjonalnym

• Podobny mechanizm występuje przy 

tworzeniu się zaburzeń emocjonalnych

• Zdrowy jest ten człowiek, który posiada 

przystosowawcze umiejętności, racjonalne 
przekonania i jest zdolny do samoregulacji

Warunkowanie sprawcze

• Warunkowanie sprawcze (instrumentalne) – 

E. Thorndike - uczenie się co robić, aby 

otrzymać to co chcemy – utrwalanie lub 

eliminowanie reakcji jako wynik 

wzmacniania pozytywnego lub negatywnego

• „Prawo efektu” – zasada, że gdy w danej 

sytuacji bodźcowej nastąpią pozytywne 

konsekwencje reakcji, powstanie tendencja 

do powtarzania takiej reakcji; jeśli zaś 

konsekwencje będą negatywne, zauważy się 

tendencję do nie powtarzania reakcji

Pojęcia warunkowania 

sprawczego 

(B. Skinner)

• Wzmocnieniem pozytywnym jest zdarzenie, 

którego wystąpienie zwiększa 

prawdopodobieństwo powtórzenia się 

poprzedzającej je reakcji

• Wzmocnienie negatywne to zdarzenie, którego 

usunięcie zwiększa prawdopodobieństwo 

powtórnego wystąpienia poprzedzającej je reakcji

• Kara to zdarzenie, którego wystąpienie zmniejsza 

prawdopodobieństwo powtórnego wystąpienia 

poprzedzającej je reakcji

• Reakcja sprawcza to reakcja, której 

prawdopodobieństwo można zwiększyć lub 

zmniejszyć za pomocą wzmocnienia pozytywnego 

lub negatywnego

Modelowanie (A. Bandura)

• Modelowanie to uczenie się przez 

obserwowanie innych 

• Uczenie się odbywa się nie tylko przez 

obserwowanie ale także przez 
naśladowanie zachowań innych

• Świadome modelowanie ma wpływ 

zarówno na pojawianie się nowych 
zachowań jak i na eliminowanie 
dotychczasowych zachowań

Zasady modelowania

•

Efekt wyniku – nauczenie się, że zachowanie 

daje wynik 

•

Efekt rozhamowania – obserwując pozytywne 

efekty patologicznego zachowania dochodzi 

do rozhamowania dotychczasowej kontroli

•

Efekt zahamowania – obserwacja, że 

szkodliwe zachowanie jest ukarane

•

Efekt własnej skuteczności – obserwacja, że 

efekt zachowania jest wynikiem własnej 

aktywności

Koncepcje poznawcze

ZAŁOŻENIA: zachowanie uwarunkowane jest 

nie tylko nawykami powstającymi w wyniku 

procesu wzmocnień pozytywnych i 

negatywnych, ale zależy także od procesów 

poznawczych.

Poznawcza perspektywa rozumienia 

zachowania oznacza koncentrowanie się na 

tym jak ludzie kształtują własne 

doświadczenia, jakie nadają im znaczenie, jak 

wykorzystują je jako informacje potrzebne do 

planowania i realizowania przyszłości

Procesy poznawcze

• Spostrzeganie 
• Rozpoznawanie
• Ocenianie
• Nadawanie znaczenia
• Świadome planowanie działania
• Schematy poznawcze

Beck’a teoria zaburzeń

• Myśli automatyczne – negatywne i niezgodne 

z rzeczywistością myśli i wyobrażenia, 

pojawiające się w sposób niezamierzony i 

trudne do usunięcia ze świadomości

• Dysfunkcjonalne przekonania – ukryte 

założenia, przekształcające się w określone 

negatywne myśli w trudnych sytuacjach 

życiowych

• Automatycznym myślom towarzyszą 

negatywne stany emocjonalne

• Dysfunkcjonalne przekonania powodują 

trwalsze negatywne emocje

Triada depresyjna (Beck)

• Wszystko to co działo się 

dotychczas było negatywne i 
nieudane

• Wszystko to co zdarzy się w 

przyszłości będzie negatywne i 
nieudane

• Jedno i drugie jest takie z naszego 

powodu i naszej winy

Teoria racjonalno-

emocjonalna 

(A. Ellis)

Zachowanie można opisać jako następujący 

proces (ABC):
- czynnik (zdarzenie), z którym 

skonfrontowana jest osoba (Activating event)
- zdarzenie to jest spostrzegane i 

interpretowane zgodnie z własnymi 

przekonaniami (Beliefs)
- W efekcie takiej percepcji i interpretacji  

zdarzenia osoba doświadcza konsekwencji 

tego co się zdarzyło (Consequences)

Przekonania

• Korzystne dla zdrowia: racjonalne i 

realistyczne, które powodują, że człowiek 
zaspokaja swoje potrzeby respektując 
potrzeby innych, umie przystosować się do 
społecznych wymagań, jest autonomiczny, 
toleruje wieloznaczność i odmienność, 
jego myślenie jest obiektywne i giętkie.

• Przekonania nielogiczne, nieracjonalne i 

nierealistyczne są źródłem zaburzeń

Przekonania nieracjonalne i 

patologiczne

• Dorosły człowiek powinien być kochany i 

szanowany przez każdą osobę

• Wartość człowieka zależy od jego sukcesów

• Ludzie są źli, niegodziwi i powinni być 

surowo karani, wybaczanie jest 

nieusprawiedliwione

• Człowiek potrzebuje idei lub innej silniejszej 

osoby, aby się w życiu na nich opierać

• Istnieje stały i właściwy sposób 

rozwiązywania ludzkich problemów, którego 

nie znamy i to jest straszne

Strukturalne rozumienie 

zachowania

(M. Mahoney, S.H. 

Toukmanian)

• Człowiek zachowuje się celowo
• Poznanie służy tworzeniu schematów, użytecznych 

dla konstruowania rzeczywistości na taką, która 

będzie sprzyjała osiąganiu własnych celów.

• Konstruowanie rzeczywistości odbywa się poprzez 

umieszczanie spostrzeganej rzeczywistości w 

schematach poznawczych

• Schematy poznawcze mogą mieć charakter wiedzy 

ukrytej i zawsze mają charakter „osobistego 

znaczenia”, a więc charakter wartościująco-

emocjonalny – procesy ponadświadome