Leki wpływające na naczynia
krwionośne
Stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz w
zaburzeniach ukrwienia obwodowego mogą wpływać na
stan czynnościowy tętniczek i minutową objętość
wyrzutową serca przez działanie na:
Ośrodkowy układ nerwowy: ośrodek sercowy, ośrodek
naczynioruchowy,
Odruchy neurohumoralne, za które odpowiedzialne są:
aminy katecholowe, wazopresyna, angiotensyna
Miejscowe mechanizmy regulujące, które rozszerzają lub
kurczą naczynia
Nadciśnienie tętnicze
- choroba układu krążenia, która charakteryzuje się stale
lub okresowo podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi.
Leczenie farmakologiczne
1.
Leki moczopędne
2.
Leki β-adrenolityczne
3.
Inhibitory konwertazy angiotensyny I i
antagoniści receptora angiotensynowego AT1
4.
Leki blokujące kanały wapniowe
5.
Leki hipotensyjne działające na ośrodkowy
układ nerwowy
6.
Leki sympatykoliczne
7. Leki adrenolityczne blokujące
receptory α1
8. Leki rozkurczające mięśnie gładkie
naczyń
9. Leki pobudzające kanały potasowe
10. Inne leki hipotensyjne
Leki moczopędne
Leki moczopędne są pomocne w
leczeniu:
nadciśnienia tętniczego,
marskości wątroby,
niewydolności krążenia,
niewydolność nerek,
obrzęków (czyli nadmiernego nagromadzenia wody i sodu w
tkankach),
bakteryjnych zakażeń dróg moczowych,
zatruć substancjami wydalanymi przez nerki, oraz wielu innych
chorób.
Głównymi lekami moczopędnymi w
leczeniu nadciśnienia są:
- tiazydy (hydrochlorotiazyd,
cyklotiazyd)
- tiazydy heterocykliczne (chlortalidon,
klopamid, indapamid)
Ich działanie polega na:
Zmniejszaniu objętości płynów krążących w naczyniach,
Spadku pojemności minutowej serca,
Działaniu zwiotczającemu mięsni gładkich naczyń kwionośnych
Działania niepożądane:
Zmniejszenie stężenia potasu we krwi (hipokaliemia)
Zwiększenie stężenia wapnia we krwi (hiperkalcemia)
Zwiększenie stężenia glukozy we krwi (hiperglikemia)
Zwiększenie stężenia kwasu moczowego, cholesterolu, triglicerydów we krwi
Leki β-adrenolityczne
Są skuteczne w leczeniu łagodnego nadciśnienia
tętniczego połączonego z chorobą niedokrwienną
lub zaburzeniami rytmu serca u osób młodych.
Wyróżniamy:
•
Leki blokujące receptory β1 w sercu, czyli kardioselektywne (np.
atenolol, betaksolol)
•
Leki nieselektywne blokujące receptory β1 i β2 (np. nadolol, sotalol)
•
Leki blokujące receptory β z dodatkowym działaniem α1-
adrenolitycznym (np. labetalol, karwedilol)
Ich działanie polega na:
•
Zwolnieniu częstości skurczów serca oraz zmniejszeniu
pojemności wyrzutowej i minutowej serca,
•
Hamowaniu wydzielania reniny,
•
Zmniejszeniu reaktywności baroreceptorów,
powodujących skurcz naczyń krwionośnych i wzrost
ciśnienia krwi
Przeciwwskazania:
•
Hiperlipoproteinemia (nadmierny wzrost stężenia cholesterolu
we krwi)
•
Astma oskrzelowa
•
Zaawansowana cukrzyca
•
Choroby naczyń obwodowych
Działania niepożądane:
•
Skurcz oskrzeli
•
Zwiększenie oporu naczyniowego
•
Niekorzystny wpływ na gospodarkę węglowodanową i lipidową
Leki hamujące aktywność enzymu
konwertującego angiotensynę I
Inhibitory konwertazy angiotensyny –
grupa leków stosowanych w terapii nadciśnienia
tętniczego, niewydolności serca, choroby niedokrwiennej
serca oraz cukrzycy i zespołu metabolicznego.
Mechanizm działania:
•
Hamuje wytwarzanie angiotensyny II,
•
Hamuje rozkład endogennych peptydów rozszerzających naczynia
krwionośne, co objawia się znaczącym obniżeniem ciśnienia krwi
Działania niepożądane:
•
Suchy kaszel
•
Hiperkaliemia
•
Zaburzenia smaku
•
Skórne reakcje alergiczne
•
Uogólnione reakcje nadwrażliwości
•
Zaostrzenie przebiegu chorób o podłożu
immunologicznym
•
Niewydolność nerek (u osób ze zwężeniem
tętnicy nerkowej)
Wyróżniamy:
Inhibitory klasy Ia
(bezpośrednio hamują aktywność konwertazy
angiotensyny I i są metabolizowane w organizmie)
,
np. kaptopril
(wskazania: leczenie nadciśnienia głównie u noworodków i dzieci)
Inhibitory klasy Ib
(bezpośrednio hamują aktywność konwertazy
angiotensyny I i nie są metabolizowane w organizmie)
,np. lizynopril
(wskazania: w leczeniu nadciśnienia jako środek hipotensyjny oraz w
sercowej niewydolności krążenia)
Inhibitory klasy II
(są to proleki i ulegają w organizmie przemianie do
ubstancji aktywnych)
, np. enalapril
Antagoniści receptora
angiotensywnego AT1
Zaliczamy do nich, np. losartan, walsartan.
Leki te w wyniku blokowania receptora AT1 antagonizują
krążeniowe skutki działania angiotensyny II. Są nowymi
lekami wprowadzonymi do leczenia choroby
nadciśnieniowej, wykazującymi działanie po podaniu
doustnym. Ich działania niepożądane nie są do końca
poznane.
Leki blokujące kanały wapniowe
Podział ze względu na:
a) Wybiórczość blokowania kanałów wapniowych i budowy
chemicznej:
Leki blokujące wybiórczo powolne (L) kanały wapniowe,
np. werapamil, felodipina -
Są to leki kardioselektywne (działają na
komórki mięśnia sercowego)
Leki blokujące niewybiórczo powolne kanały wapniowe,
np. flunarizyna, molsidomina -
Działają głównie na kanały
wapniowe zlokalizowane w naczyniach krwionośnych, są stosowane między
innymi w leczeniu miażdżycy.
b) Działanie farmakologiczne leków
blokujących kanały wapniowe:
Leki blokujące kanały wapniowe, działające na układ
bodźcowo-przewodzący serca, mięsień sercowy i
naczynia krwionośne (grupa werapamilu)
– hamują
czynność węzła zatokowego, stosowane w leczeniu arytmii
sercowych z nadpobudliwości
Leki blokujące kanały wapniowe działające głownie na
naczynia krwionośne (grupa nifedipiny)
- działają przede
wszystkim na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych.
Leki blokujące kanały wapniowe działające na obwodowe
naczynia krwionośne (grupa flunarizyny)
Leki blokujące kanały wapniowe o zróżnicowanym
działaniu farmakologicznym (molsidomina
)
Blokery kanału wapniowego stosuje się
przede wszystkim w leczeniu chorób
układu krążenia, w których korzystne
jest obniżenie ciśnienia tętniczego.
Leki z tej grupy są używane w terapii
nadciśnienia, dusznicy bolesnej,
arytmii oraz w migrenie.
Działania niepożądane występują na początku leczenia:
Uczucie gorąca
Bóle głowy
Obrzęki nóg
Bole w klatce piersiowej
Przy stosowaniu 1-9 miesięcy może wystąpić zapalenie i
przerost dziąseł
Leki hipotensyjne działające na
ośrodkowy układ nerwowy
Leki hipotensyjne (leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi)
stosuje się w chorobie nadciśnieniowej, niedokrwiennej
serca i w niewydolności krążenia oraz w trakcie
niektórych zabiegów chirurgicznych.
Leki te, w ogólnym ujęciu, mogą działać na dwa sposoby:
mogą hamować skurcz mięśni naczyń krwionośnych albo
zmniejszać objętość płynów ustrojowych, w tym krwi.
a) Leki hipotensyjne pobudzające w
śródmózgowiu receptory α2
Mechanizm działania:
Zmniejszają przekazywanie do ośrodka sercowo-naczyniowego
impulsów zwiększających częstość akcji serca i powodują
skurcz naczyń krwionośnych. W ośrodku tym następuje
przewaga układu przywspółczulnego, powodująca
przekazywanie bodźców rozszerzających naczynia krwionośne i
zwalniających czynność serca.
Obniżają ciśnienie krwi
Zmniejszają opór w tętniczkach
Obecnie stosuje się jedynie klonidynę, która wskazuje także
działanie:
uspokajające,
przeciwlękowe
przeciwbólowe.
Działania niepożądane:
Suchość w jamie ustnej
Senność
Bóle głowy
Osłabienie potencji
b) leki hipotensyjne pobudzające receptory I1 w
ośrodkowym układzie nerwowym
(moksonidyna, rilmenidyna)
Zmniejszają opór obwodowy tętniczek, nie wywierając
wpływu na częstość skurczów serca
Hamują i odwracają proces przerostu lewej komory w
nadciśnieniu spowodowanym nadmierną aktywacją
układu współczulnego
Działania niepożądane:
Suchość w jamie ustnej
Zawroty głowy
Objawy zmęczenia
Leki blokujące zwoje układu
współczulnego
Powodują:
Rozszerzenie obwodowych naczyń krwionośnych
Zmniejszenie oporu obwodowego i objętości wyrzutowej
serca
Zmniejszenie przepływu krwi przez nerki, mózg i
naczynia trzewne
silne objawy hipotonii ortostatycznej
Zakrzep naczyń mózgowych
Porażenie perystaltyki jelit
Niewydolność nerek
Stosowane są:
W przełomach nadciśnieniowych
w złośliwych postaciach nadciśnienia
W operacjach chirurgicznych wykonywanych w czasie
hibernacji
Zaliczamy do nich: czwartorzędowe sole amoniowe
(heksametonium), drugorzędowe i trzeciorzędowe aminy
(mekamelanina) oraz czwartorzędową sól tioninową
(trimetafan)
Leki hipotensyjne działające przez
blokowanie receptorów α1-adrenergicznych
Leki te korzystnie wpływają na gospodarkę lipidową, co
uzasadnia stosowanie ich w leczeniu nadciśnienia
tętniczego ze współistniejącą hiperlipoproteinemią.
Zaliczmy do nich np. prazosynę i terazosynę.
Powodują:
silny rozkurcz mięśni gładkich drobnych tętniczek co
powoduje skuteczne obniżenie ciśnienia tętniczego krwi
Doksazosyna- wywiera korzystny wpływ na gospodarkę
lipidową i jest stosowana w leczeniu łagodnego przerostu
gruczołu krokowego
Mogą wystąpić działania niepożądane:
Bóle głowy
Wymioty
Kołatanie serca
Stany depresyjne
Leki rozkurczające mięśnie gładkie
naczyń
Należą do nich: dihydralazyna i todralazyna.
Działanie:
•
Rozszerzają mięśnie gładkie naczyń,
•
Zmniejszają opór tętniczek wieńcowych, opon mózgowych,
nerek, trzewi
•
Uaktywniają układ renina-angiotensyna-aldosteron, co
doprowadza do zatrzymania sodu i wody
•
W obrębie naczyń skórnych mogą powodować skurcz blednięcie
pleców
Przeciwwskazania:
•
Ciąża (wnikają przez łożysko i mogą spowodować uszkodzenie
płodu
Działania niepożądane:
•
Bóle głowy,
•
Nudności
•
Objawy zapalenia stawów
•
Przy stosowaniu przez dłuższy czas uszkadzają układ
immunologiczny
Leki pobudzające kanały potasowe
Należą do nich:
•
Pinacidil –
obniża ciśnienie krwi, otwiera kanały potasowe,
rozkurcza naczynia krwionośne
•
Diazoksyd-
pobudza otwieranie kanałów potasowych w
mięśniach gładkich naczyń oraz trzustce, przyśpiesza czynności
serca, zwiększa wydzielanie reniny
•
Minoksidil –
rozkurcza mięśnie gładkie naczyń tętniczych,
osłabia działanie noradrenaliny, silnie osłabia ciśnienie
skurczowe i rozkurczowe krwi
Działania niepożądane:
•
Podciśnienie
•
Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego
•
Senność
•
Częstoskurcz
•
Obrzęki
•
Nadmierne owłosienie twarzy i ciała
•
Niedokrwienie serca i mózgu
Inne leki hipotensyjne
Katenseryna –
obniża ciśnienie krwi,
blokuje receptory
α-adrenergiczne,
poprawia przepływ krwi przez serce i nerki
Działania niepożądane:
Ból głowy
Zaczerwienienia twarzy
Senność
Nudności
Może być stosowana u chorych z niewydolnością nerek, chorobą
wieńcową i zaburzeniami krążenia obwodowego.
Bibliografia
1.
Waldemar Janiec i Jolanta Krupińska (red.),
Farmakodynamika. Podręcznik dla studentów farmacji,
wyd. Lekarskie PZWL, 2005 wydanie V
2.
Waldemar Janiec (red.), Kompendium farmakologii, wyd.
Lekarskie PZWL, 2005
Przygotowały:
Karpińska Karolina
Szmidt Marlena