Agresja elektroniczna 

dzieci i młodzieży - 

typologia, skala zjawiska i 

zapobieganie

Jacek Pyżalski

Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Łodzi

Definicja zjawiska

• Agresja elektroniczna

 to rodzaj 

zbiorczego określenia dla wszystkich 
aktów agresji, w których narzędziem 
jej realizacji są nowe technologie 
komunikacyjne - telefony komórkowe 
lub Internet (David-Ferdon,  Feldman 
Herz, 2007; Pyżalski, 2009)

2

Typy agresji elektronicznej 

(Pyżalski, 2009)

3

Kto był ofiarą?

4

Badania gimnazjalistów z woj. 

łódzkiego (N=719)

• 36% 

było sprawcami przynajmniej 

jednego z 20 rodzajów agresji  w ciągu 
30 dni poprzedzających badanie

• Ostatnie 30 dni: fora, czaty (

11%

), 

profile w portalach społecznościowych 
(

8%

), komunikatory (

8%

), SMS (

5%

), 

wykluczenie (

5%

)

J. Pyżalski/Grant MNiSW Cyberbullying jako mowa 
forma agresji rówieśniczej wśród gimnazjalistów/WSP w 
Łodzi

5

Mobbing elektroniczny

% 

sprawców

% 

ofiar

Ani razu

83,7

80

Raz

11,3

10,5

2-3 razy

3,3

5,5

4 razy i więcej

1,7

4

Ogółem

16,3

20

J. Pyżalski/Grant MNiSW Cyberbullying jako mowa 
forma agresji rówieśniczej wśród gimnazjalistów/WSP w 
Łodzi

6

Badania młodych 

internautów (N=891)

• 52% 

- przemoc werbalna

• 47% 

- wulgarne wyzywanie

• 21% 

poniżanie ośmieszanie

• 16% 

straszenie i szantażowanie

• 30% 

doświadczyło przemocy 

werbalnej ponad 5 razy

Wojtasik Ł. (2007) Przemoc 
rówieśnicza a media elektroniczne, 
Fundacja Dzieci Niczyje/gemiusAdHoc

7

Nauczyciele (N=600)

• 19% 

musiało bezpośrednio interweniować w 

agresję elektroniczną między  uczniami  - 1-2 razy

• Ponad 

3%

 wielokrotnie

• 5%

 - doświadczyło wiktymizacji ze strony uczniów

• Prawie połowa 

uważa, że agresja elektroniczna 

ma bardziej poważne konsekwencje niż 
tradycyjna

• 25%

 obawia się, że mogą stać się ofiarami agresji 

elektronicznej ze strony uczniów w przyszłości

J. Pyżalski/Grant IMP 8.5/ Instytut Medycyny Pracy w 
Łodzi

8

Konsekwencje

• Potencjalnie nowe mechanizmy: 

anonimowość/24/publikacja wizerunku

• W oparciu o badania nad tradycyjnym 

bullyingiem (np. Bhat, 2008)

• Konsekwencje krótkotrwałe (Wojtasik, 

2007)

• Depresja (Ybarra, 2004)
• Metoda: głównie badania korelacyjne
• Subiektywna ocena powagi/różna przy 

poszczególnych typach (Smith i Slonje, 
2008

)

9

Legislacja

• Problem w wielu krajach: 

specyficzna, czy niespecyficzna

• Szczególnie w przypadku dzieci i 

młodzieży: pytanie o moment 
interwencji

• Edukacja, czy penalizacja?
• Świadomość rozwiązań prawnych już 

istniejących/egzekwowanie prawa

10

Edukacja

• Kampanie społeczne (głównie 

Fundacja Dzieci Niczyje)

• Kierowana do profesjonalistów i do 

samej młodzieży (Fundacja Dzieci 
Niczyje) – metody tradycyjne  e-
learning – 

wysoka jakość polskich 

rozwiązań!

• Profilaktyka normatywna - netykieta

11

Shoka i Theirer, 2009

• „Technologia w postaci płotów, alarmów i kłodek może 

pomóc w tym, aby mniej dzieci utonęło na basenach. 
Mimo to nauka pływania i wiedza o tym kiedy unikać 
basenów to lepsze metody zapobiegania utonięciu. Czy 
oznacza to, że rodzice [dorośli]nie powinni kupować 
płotów, alarmów, czy zamków? Oczywiście nie – one 
także są w pewnym stopniu skuteczne. Jednak rodzice 
nie mogą polegać jedynie na tych sposobach. Większość 
rodziców wie, że dziecko, które potrafi pływać jest 
mniej narażone na niebezpieczeństwo w zestawieniu z 
takim, które potrafi. Co więcej – nauczenie dziecka 
pływania i prawidłowej oceny niebezpieczeństw 
związanych z wodą przyniesie korzyści, które poznamy 
nie tylko na basenie – wie o tym każdy rodzic, który 
wybrał się z dzieckiem na plażę”.

12

Technika przeciw technice

• Rozwiązania techniczne utrudniające 

realizację agresji elektronicznej i 
ułatwiające obronę przed nią 
(współpraca z dostarczycielami 
usług).

• Bezpieczna infrastruktura techniczna 

w szkole – (np. Stachecki , 2009)

13

Działania na poziomie 

placówek oświatowych

• Analiza konkretnych przypadków – 

często niewiele  rozwiązań lub 
wyłącznie represyjne

• 18% 

posiada rozwiązania na poziomie 

procedur

• 13% 

 przeszło szkolenie dotyczące 

agresji elektronicznej

• Niewiele pomysłów na obecność nowych 

technologii w szkole - nie tylko w procesie 
dydaktycznym, ale i wychowawczym

14

Pomoc sprawcom i ofiarom

• Przygotowanie specjalistów – także w 

kontekście przyszłych specjalistów

• Rozwój i implementacja koncepcji 

pomocy online (Bassam Aouil, UKW)

• Szczególna rola świadków: 

budowanie aktywnej postawy

15

Podsumowanie: potrzeby

• Problem interdyscyplinarny
• Potrzeba nowych rozwiązań w 

pewnych obszarach, ale tez zajęcie 
się starymi, kulejącymi problemami

• Dalsze rozpoznanie problemu: 

działania odnoszące się do całego 
jego bogactwa.

16