Wybrane metody 

wspomagające wentylację 

płuc

 

 

 

Podstawy utrzymania wentylacji 

płuc

Układ oddechowy składa się z górnych i dolnych dróg 

oddechowych. Górne drogi oddechowe tworzą: jama nosowo-

gardłowa i krtań, natomiast dolne drogi oddechowe obejmują 

tchawicę i całe drzewo oskrzelowe oraz pęcherzyki płucne. 

Głównym zadaniem górnej części układu oddechowego jest 

przewodzenie i ogrzewanie do temperatury ciała powietrza 

atmosferycznego wdychanego, nawilżanie go oraz 

zatrzymywanie cząsteczek zanieczyszczenia, takich jak kurz, 

pyły. Tchawica przewodzi wstępnie oczyszczone powietrze 

atmosferyczne i za pomocą nabłonka migawkowego oraz śluzu 

oczyszcza drogi oddechowe z pyłu, bakterii, grzybów i innych 

zanieczyszczeń. Natomiast wymiana gazowa odbywa się w 

płucach na poziomie pęcherzyków płucnych. Jest to możliwe 

dzięki ścisłej współpracy układu oddechowego z układem 

naczyniowym, skąd przechodzi nadmiar dwutlenku węgla do 

powietrza pęcherzyków płucnych i podczas wydechu do 

atmosfery. Tlen natomiast z powietrza pęcherzykowego nasyca 

hemoglobinę krwinek czerwonych i z krwią jest transportowany 

do wszystkich tkanek organizmu.

 

 

Człowiek w spoczynku wykonuje rytmiczne ruchy klatki 
piersiowej, tzn. wdechy i wydechy, w liczbie 12-20 na minutę, 
pobierając podczas jednego wdechu do 0,5 litra powietrza 
atmosferycznego. Parametry oddychania (częstotliwość i 
głębokość oddechów) regulowane są w organizmie za 
pośrednictwem ośrodka oddechowego (ośrodka wdechu i 
wydechu) znajdującego się w rdzeniu przedłużonym, który 
steruje ważnym mięśniem oddechowym, jakim jest przepona. 
To właśnie ten mięsień odpowiada za efektywność fazy 
wdechu podczas wentylacji oddechowej, jednocześnie czyniąc 
ją fazą czynną w oddychaniu.

 

 

Czynniki wpływające na skuteczność procesu 

oddychania

Na proces oddychania decydujący wpływ mają następujące 

czynniki:

• drożność dróg oddechowych;
• sprawna wymiana gazowa w pęcherzykach płucnych;
• ujemne ciśnienie w jamach opłucnowych;
• praca mięśni wdechowych (głównie przepony), wydechowych 

oraz wspomagających oddychanie;

• funkcjonowanie ośrodka oddechowego w rdzeniu przedłużonym;
• prawidłowe parametry (przepływ krwi, poziom hemoglobiny) 

określające funkcjonowanie układu krążenia;

• ok. 21% zawartość tlenu w powietrzu atmosferycznym.

 

 

Każdy z przedstawionych czynników razem lub osobno, a 
także wpływając na pozostałe, może powodować różnie 
nasilone zaburzenia oddychania. Jednym z podstawowych 
zaburzeń oddychania jest upośledzony oddech, będący 
wynikiem spłycenia oddechu, gdzie mniejsza ilość tlenu wraz 
z powietrzem atmosferycznym dociera do pęcherzyków 
płucnych. Przyczynami takiego stanu mogą być:

• nadmierna ilość wydzieliny zalegającej w drogach 

oddechowych;

• obrzęk błony śluzowej, np. w przebiegu astmy, zapalenia 

oskrzeli;

• skurcz oskrzeli, np. w przebiegu astmy;
• dynamiczny ucisk dróg oddechowych, np. w przebiegu 

rozedmy płuc;

• obecność ciała obcego w drogach oddechowych;
• zwężenie dróg oddechowych związane np. z obecnością 

guza.

 

 

Cele wspomagania oddychania

Wspomaganie oddychania ma na celu głównie:
• utrzymanie fizjologicznej wentylacji płuc;
• wzmocnienie siły wydechu;
• ewakuację wydzieliny z dróg oddechowych (efektywny kaszel);
• ułatwienie odkrztuszania;
• zwiększenie ruchomości klatki piersiowej.

Działania wspomagające oddychanie mają zastosowanie w 

przypadku:

• pacjentów narażonych na powikłania ze strony układu 

oddechowego (np. długo leżących, po zabiegach operacyjnych);

• pacjentów z chorobami układu oddechowego;
• kobiet rodzących;
• osób w wieku geriatrycznym.

 

 

Metody wspomagające wentylację płuc – podział

Czynności prezentowane poniżej mają na celu 

wspomaganie pacjenta w eliminowaniu utrudnień w 
oddychaniu, a w następstwie tego zapobieganie 
powikłaniom płucnym (zapalenie płuc), oskrzelowym 
(zapalenie, rozstrzenie), które mogą przyczyniać się do 
wydłużenia czasu zdrowienia pacjenta, a także jego 
sprawności fizycznej.

Należą do nich:

1. Ćwiczenia oddechowe – gimnastyka oddechowa 

(kontrolowany wdech i wydech oraz przedłużone 
maksymalnie wydechy).

2. Wspomaganie odkrztuszania wydzieliny:

– efektywny kaszel (pokaszliwanie lub wypowiadanie 

spółgłoski „r”);

– ręczne – przez oklepywanie i wstrząsanie klatki 

piersiowej.

 

 

3. Drenaż ułożeniowy w pozycjach ułatwiających ewakuację 

zalegającej wydzieliny:

– pozycji poziomej na plecach;
– pozycji poziomej na boku;
– pozycji poziomej na boku z rotacją do przodu;
– pozycji poziomej na boku z rotacją do tyłu;
– pozycji Trendelenburga odnoszącej się do wszystkich 

wymienionych pozycji (dodatkowe pochylenie łóżka pod 
kątem 15-20 stopni, tak aby głowa znajdowała się 
poniżej kończyn dolnych).

 

 

Ćwiczenia oddechowe

Ćwiczenia oddechowe mogą mieć charakter:
1.

Leczniczy – stosowane w przewlekłych chorobach układu 
oddechowego, jako działania usprawniające ten układ i 
kompensujące istniejące zaburzenia;

2.

Zapobiegawczy – stosowane u pacjentów pozostających 
w łóżku po zabiegach operacyjnych, urazach czy udarach 
mózgu; ich głównym zadaniem jest niedopuszczanie do 
powstania zaburzeń układu oddechowego wynikających z 
ograniczenia aktywności ruchowej pacjenta;

3.

Rozluźniająco-uspokajający – stosowane są w czasie 
wykonywania wszelkich ćwiczeń leczniczych.

 

 

Celem ćwiczeń oddechowych jest poprawa czynności 

układu oddechowego poprzez:

• utrzymanie prawidłowej wentylacji płuc lub jej poprawienie;
• zwiększenie ruchomości klatki piersiowej i przepony, 

zwiększenie siły mięśni oddechowych;

• pobudzenie do efektywnego kaszlu;
• zapobieganie powikłaniom (niedodma, zapalenie płuc).

Przeciwwskazania do wykonywania ćwiczeń 

oddechowych:

• ostra niewydolność oddechowa;
• niewydolność krążeniowa;
• krwotok płucny i stan po krwotoku;
• inne, ustalone przez lekarza, np. utrzymujący się wysięk w 

opłucnej.

 

 

Niebezpieczeństwa mogące wystąpić podczas 

gimnastyki oddechowej:

• hiperwentylacja – jest następstwem zwiększania przepływu 

objętości gazów wentylujących płuca w krótkim czasie. 
Objawia się zawrotami głowy, szumem w uszach, spadkiem 
ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszeniem tętna.

Zasady obowiązujące podczas wykonywania ćwiczeń 

oddechowych:

1. Przyjęcie przez pacjenta optymalnej pozycji podczas 

ćwiczeń (na plecach, brzuchu lub siedzącej), dostosowanej 
do rodzaju stosowanego ćwiczenia;

2. Zależnie od potrzeb, stosowanie dodatkowo pozycji 

drenażowych, oklepywania klatki piersiowej i masażu 
wibracyjnego, które ułatwiają odkrztuszanie zalegającej 
wydzieliny, poprawiając drożność oskrzeli;

3. Nauka ćwiczeń oddechowych przed ich wykonywaniem

 

 

4. Nauka prawidłowego oddychania (stosunek czasu wdechu do 

wydechu powinien wynosić 2:3);

5. Należy dążyć do maksymalnego wydłużenia czasu wydechu , 

aż do uczucia „braku powietrza”;

6. Podczas ćwiczeń oddechowych należy stosować różnego 

rodzaju urządzenia pomocnicze, zarówno specjalistyczne, jak 
i nieprofesjonalne (dzieci postrzegają je jako zabawę);

7. Liczba powtórzeń ćwiczeń nie powinna przekraczać 3-4 w 

jednej serii;

8. Nie należy zbyt intensywnie wykonywać ćwiczeń, gdyż może 

to prowadzić do hiperwentylacji, której następstwem może 
być zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu;

9. Ćwiczenia najkorzystniej jest wykonywać przed śniadaniem, 

kolacją lub 2godz po niej. Powinny one odbywać się 
minimum 3 razy dziennie – częstotliwość, ze względu na 
wskazania, może zostać zwiększona nawet 3-krotnie, co 1-
2godz przez 5-10min;

 

 

10. Jeśli są takie wskazania, przed ćwiczeniami należy podać 

pacjentowi leki, np. przeciwbólowe, rozszerzające oskrzela, 
rozrzedzające wydzielinę i odczekać 15-20min;

11. Podanie szklanki gorącego napoju przed wykonywaniem 

ćwiczeń ułatwi upłynnienie wydzieliny;

12. Każdorazowo przygotować salę chorych do ćwiczeń 

oddechowych (wywietrzenie sali, nawilżenie powietrza) 
najlepsze wyniki można osiągnąć, prowadząc ćwiczenia w 
pomieszczeniu o temperaturze 18-20stopni, przy wilgotności 
50-70%;

13. Pacjent powinien być ubrany w luźny strój, niekrępujący 

ruchów, z przewiewnej tkaniny;

14. Przed ćwiczeniami powinna być przeprowadzona ocena 

sprawności układu oddechowego i badanie fizykalne pacjenta 
w celu dostosowania zakresu i intensywności ćwiczeń;

15. Do poprawnego wykonywania ćwiczeń istotna jest 

współpraca między pacjentem, a pielęgniarką;

16. Ćwiczenia oddechowe zaczyna się od relaksacji

 

 

Rodzaje sprzętu stosowanego do ćwiczeń oddechowych:
a)

profesjonalne:
- aparat Triflo;
- aparat Spiroflo, dwie butelki połączone do 
przedmuchiwania      

wody;

- butelka z wodą i drenem;
- aparat z piłeczką styropianową „ Magic Ball”;
- woreczek z piaskiem ( 3-4kg);

b) nieprofesjonalne:

- waciki;
- nitki;
- piórko;
- gwizdek;
- świeca;
- pasy płócienne długości 2m, szerokości 15 – 20cm.

 

 

Ćwiczenia oddychania torem brzusznym

1. Pacjent znajduje się w pozycji poziomej na plecach z poduszeczką 

pod głową, kończynami dolnymi ugiętymi w stawie biodrowym i 
kolanowym;

2. Wykonanie ćwiczeń zgodnie z instruktażem słownym rehabilitanta:

a) wykonanie swobodnego oddechu;
b) ułożenie na klatce piersiowej w okolicy mostka pacjenta jego          
      

         prawej dłoni;

c) ułożenie na podżebrzu lewej dłoni pacjenta, przytrzymanie prawą 

         dłonią przez osobę prowadzącą ćwiczenia (ułożenie dłoni przez 
         pielęgniarkę ma na celu sprawdzenie poprawności wykonywania 
         czynności przez pacjenta;

d) polecenie pacjentowi wykonania normalnego wdechu w ten 

         sposób, aby dłoń ułożona na brzuchu wyraźnie uniosła się do 
         góry, natomiast podczas wydechu opadała;

 

 

3. Polecenie pacjentowi wykonania wdechu przez nos i 

wydechu przez usta tak, aby uniosła się dłoń znajdująca się 
na podżebrzu, a następnie wydechu przez usta tak, aby ta 
sama dłoń podczas wydechu opadała w dół.

wdech

wydech

odpoczyne
k

 

 

Ćwiczenia wspomagające fazę wydechu i wdechu

Czynność tę można wykonywać z użyciem sprzętu, np: 

- aparat Spiroflo;
- aparat z piłeczką pingpongową;
- woreczki z piaskiem;
- pasy płócienne.

Woreczki z piaskiem o ciężarze 3-4kg na brzuchu lub boku 

pacjenta, a także pasy płócienne są używane jako obciążenie 

wspomagające wydech podczas oddychania przeponowego. 

W fazie wydechu pacjent samodzielnie, kontrolując siłę ucisku, 

zaciska pasy w okolicy podżebrza. W sytuacji braku 

profesjonalnego sprzętu ćwiczenia z tego zakresu można 

wykonywać z użyciem piórka, płomienia świecy, zwykłej 

butelki ze słomką napełnione wodą. Ćwiczenia polegają na 

długim, jednostajnym wydmuchiwaniu powietrza przez usta. 

Zastosowane do ćwiczeń przybory znajdują się w odległości 

ok. 15cm w linii prostej na wysokości wydmuchu pacjenta. 

Codziennie ta odległość jest zwiększana o kolejne 10cm, aż do 

100cm. Ćwiczenia takie wykonuje się każdorazowo przez 

około 3min.Przeciwwskazaniem jest używanie balonów do 

dmuchania ze względu na powstające zwiększone parcie w 

jamie brzusznej, uruchomienie tłoczni brzusznej.

 

 

Ćwiczenia wspomagania wydechu za pomocą aparatu 

Spiroflo

1. Wykonanie głębokiego wdechu;
2. Ujęcie wargami ustnika połączonego z butelką napełnioną 

wodą;

3. Przedmuchiwanie stopniowe, miarowe wody do pustej butelki, 

np. po 100ml;

4. Wykonanie u pacjenta pomiarów tętna i ciśnienia tętniczego;
5. Poproszenie pacjenta o wykonanie jednego normalnego 

wydechu do aparatu;

6. Pomiar ilości płynu przedmuchanego i zapisanie wyniku;
7. Poproszenie pacjenta o wykonanie głębokiego wdechu i 

wydechu do aparatu;

8. Pomiar ilości płynu przedmuchanego, zapisanie wyniku;
9. Pomiar ilości wydechów potrzebnych do przemieszczenia 

wody i odnotowanie wyników;

10. Wykonanie pomiaru tętna i ciśnienia tętniczego pacjenta.

 

 

 

 

Ćwiczenia wspomagania wydechu przy użyciu 

aparatu „Magic Ball”

1. Poproszenie o wykonanie wdechu;
2. Przyłożenie aparatu do ust, dokonanie powolnego wydechu 

tak, aby piłeczka utrzymywała się na równomiernym 
poziomie nad aparatem i nie opadała;

3. Trzykrotne powtórzenie czynności

 

 

Ćwiczenia z użyciem aparatu Triflo

     Celem wykonywania tych ćwiczeń jest zwiększenie siły 

wdechu. Miarą osiągania tego celu jest ilość kulek 
podnoszonych w aparacie: podniesienie jednej kulki w 
przybliżeniu pobranie 600cm  /s;
2 kulek – 900cm  /s;
3 kulek – 1200cm  /s powietrza. 

1. Wykonanie 2-3 oddechów torem przeponowym;
2. Szczelne otoczenie wargami pacjenta ustnika;
3. Wykonanie szybkiego i głębokiego wdechu – kulki powinny 

unieść się do góry;

4. Zaobserwowanie wyniku i odnotowanie;
5. Wykonanie wydechu poza ustnik;
6. Przeprowadzenie trzech kolejnych prób;
7. Przerwa relaksacyjna (10-15min);
8. Powtórzenie ćwiczenia 3-krotnie.

3

3

3

 

 

 

 

Wspomaganie odkrztuszania 

wydzieliny z dróg oddechowych

Do metod wspomagania odkrztuszania wydzieliny dróg 
oddechowych zaliczamy:

1. Oklepywanie i opukiwanie klatki piersiowej;
2. Efektywny kaszel (pokasływanie lub wypowiadanie na 

wydechu spółgłoski „r”).

Cel wspomagania odkrztuszania wydzieliny:
• mechaniczne rozluźnienie wydzieliny w drogach 

oddechowych;

• ułatwienie jej przemieszczania i wydalania z drzewa 

oskrzelowego.

Wskazania: tak jak w przypadku ćwiczeń oddechowych.

 

 

Przeciwwskazania:
• zawał mięśnia sercowego w ostrym okresie;
• urazy czaszkowo-mózgowe;
• krwotok mózgowy;
• urazy klatki piersiowej;
• podejrzenie o zator naczyń krwionośnych;
• założony rozrusznik serca.

Oklepywanie i opukiwanie klatki piersiowej

Oklepywanie jest jedną z technik masażu klasycznego o 

mocnym działaniu bodźcowym, powodującym przekrwienie 

tkanek. Dłoń podczas oklepywania jest lekko zgięta, ze 

złączonymi palcami i kciukiem, kształtem przypominając 

„łódkę”, „łyżeczkę”. Między klatką piersiową pacjenta a 

dłonią znajduje się przestrzeń wypełniona powietrzem, która 

przeniesiona podczas uderzenia na klatkę piersiową 

powoduje jej drganie. Ruch dłoni wychodzi z nadgarstka. 

Czynność wykonuje się przez kilka minut – liczba powtórzeń 

i serii zależy od stanu zdrowia pacjenta. Oklepuje się obie 

połowy płuc od podstawy do szczytu, pomijając okolice 

nerek i kręgosłupa.

 

 

Czynność tę może wykonywać sam pacjent w 

miejscach znajdujących się w zasięgu jego ruchów, a także 
po krótkim instruktażu osoba bliska z otoczenia chorego.

W przypadku wstrząsania dłoń jest zgięta w ten sam 

sposób jak przy opukiwaniu, ale palce dłoni nie są złączone, 
lecz rozstawione. Miejsce przyłożenia opuszków palców do 
klatki piersiowej to przestrzenie międzyżebrowe. Podczas 
wstrząsania ruchy drgania są przenoszone na klatkę 
piersiową i narządy wewnątrz niej. 

Czynności właściwe

1. Założenie rękawiczek jednorazowego użytku;
2. Polecenie pacjentowi wykonania 3-4 oddechów torem 

przeponowym;

3. Naniesienie na dłonie lotionu;
4. Nacieranie lotionem pleców pacjenta, w kierunku od dołu do 

góry i powrót ruchem owalnym do dołu, bez odrywania 
dłoni od ciała pacjenta;

 

 

5. Złożenie dłoni, kształt jej przypomina „łódke”, „budkę” lub „miseczkę”;

 

 

6. Wykonanie oklepywania pleców od podstawy klatki piersiowej, 

wzdłuż przebiegu żeber, do szczytu płuc, naprzemiennie po 

obu stronach kręgosłupa, z ominięciem łopatek, kręgosłupa. 

Uderzenia powinny rozpoczynać się w momencie wydechu i 

przebiegać najpierw łagodnie, następnie ze zwiększoną siłą, a 

końcowe powinny być szybkie, powierzchowne, dość mocne, 

niebolesne, wykonywane dłonią poruszającą się tylko w 

stawach nadgarstkowych – w celu doprowadzenia dróg 

oddechowych do drżeń, wibracji;

7. Wykonanie oklepywania klatki piersiowej od przodu, 

zaczynając od łuku żebrowego do obojczyka, omijając okolice 

serca i piersi u kobiety. W początkowej fazie dłonią złożoną w 

„łódkę”, następnie płaską pięścią lub krawędzią dłoni;

8. Uciskanie w czasie wydechu przyłożonymi dłońmi klatki 

piersiowej nad zajętym polem płucnym i rozluźnienie podczas 

wdechu;

9. Uciskanie płasko ułożonymi dłońmi dolnych bocznych części 

klatki piersiowej w czasie wydechu;

10. Mobilizowanie pacjenta do odkrztuszania wydzieliny do 

chusteczki higienicznej podczas uciskanie klatki piersiowej;

11. Obserwowanie charakteru ewakuowanej wydzieliny (ilość, 

gęstość, zabarwienie).

 

 

Wstrząsanie (opukiwanie) klatki piersiowej

Struktura czynności:
1. Założenie rękawiczek jednorazowego użytku;
2. Polecenie pacjentowi wykonywania 2-3 oddechów torem 

przeponowym;

3. Opukiwanie pleców pacjenta od podstawy klatki piersiowej 

do szczytu płuc opuszkami palców wzdłuż przebiegu żeber;

4. Opukiwanie przedniej części klatki piersiowej. Najpierw 

czynność wykonuje pielęgniarka, następnie sam pacjent.

 

 

5. Uciskanie płasko ułożonymi dłońmi dolnych bocznych części 

klatki piersiowej w czasie wydechu;

6. Mobilizowanie pacjenta do odkrztuszania wydzieliny do 

chusteczki higienicznej podczas uciskanie klatki piersiowej;

7. Obserwowanie charakteru ewakuowanej wydzieliny (ilość, 

gęstość, zabarwienie).

Ćwiczenie efektywnego kaszlu

Pokasływanie i wypowiadanie na wydechu litery „r” jest 

nazywane skutecznym, czy też efektywnym kaszlem. 
Powoduje on szybkie zmiany ciśnienia powietrza w 
oskrzelach i w rezultacie ich drgania oraz przesuwanie się 
wydzieliny w górę dróg oddechowych (tchawica, jama 
ustna).

 

 

Nauka efektywnego kaszlu – struktura czynności:
1. Oklepywanie klatki piersiowej pacjenta;
2. Wykonanie przez pacjenta głębokiego wdechu nosem;
3. Wykonanie długiego przerywanego wydechu przez otwarte 

usta. W czasie wydechu pacjent dokonuje kilku krótkich 

kaszlnięć według schematu:

 

 

Ad.3. Zamiast kaszlu można zastosować wypowiadanie litery 

„r r r r” zgodnie ze schematem: (nie „er er er er”)

4. Wykonanie przerwy relaksacyjnej (5-
10min);

5. Powtarzanie czynności 10 razy

 

 

Ewakuacja wydzieliny za pomocą aparatu Flutter – 

struktura czynności:

1. Wykonanie przez pacjenta głębokiego wdechu i wydechu przy 

rozluźnionych mięśniach brzucha;

2. Poproszenie pacjenta o wykonanie głębokiego wdechu i szczelne 

objęcie ustnika Fluttera ustami;

3. Poproszenie pacjenta o wykonanie głębokiego, długotrwałego, 

powolnego wydechu. W czasie wydechu policzki powinny być 
usztywnione w celu zapewnienie efektywnego wydechu;

4. Ponowne wykonanie wdechu przez nos, przy jednoczesnym 

przetrzymaniu ustnika w ustach;

5. Poproszenie pacjenta o powtórzenie wydechu jeszcze 4-5-krotnie;
6. Przerwa relaksacyjna 1-2-minutowa;
7. Powtórzenie cyklu czynności 4-5-krotnie z przerwami 

relaksacyjnymi (oczekiwany rezultat ćwiczenia – odkrztuszenie 
wydzieliny);

8. Odkrztuszenie nadmiaru wydzieliny do miski nerkowej i/lub 

ligniny

 

 

Drenaż ułożeniowy (bierny)

Drenaż ułożeniowy (bierny) to zespół czynności 

wykonywanych przez pielęgniarkę po badaniu lekarskim i 

analizie zdjęć radiologicznych, polegający na układaniu 

pacjenta w różnych pozycjach ciała. Stosowanie pozycji 

drenażowych ułatwia ewakuację zalegającej wydzieliny, 

powoduje zmniejszenie procesów zapalnych, umożliwia 

antybiotykom dotarcie do obszarów tkanek objętych 

zapaleniem, poprawę wentylacji płuc i przygotowanie 

pacjenta do zabiegów diagnostycznych oraz leczniczych. 

Podczas prowadzenia drenażu biernego zastosowanie mają 

następujące pozycje:

• pozioma na plecach;
• pozioma na boku;
• pozioma na boku z rotacją do przodu;
• pozioma na boku z rotacją do tyłu;
• Trendelenburga odnosząca się do wszystkich wymienionych 

pozycji (dodatkowe pochylenie łóżka pod kątem 15-20st, tak 

aby głowa pacjenta znajdowała się poniżej kończyn dolnych;

• wysoka na plecach.

 

 

Cel drenażu ułożeniowego: Ułatwienie odpływu wydzieliny z 
dróg oddechowych i „osuszenie” oskrzeli.

Wskazania do stosowania drenażu ułożeniowego:

• procesy chorobowe w układzie oddechowym powodujące 

utrudnienia w ewakuacji wydzieliny;

• procesy zapalne w obrębie płuc;
• przygotowanie pacjenta do bronchografii;
• przygotowanie pacjenta do zabiegu operacyjnego w obrębie 

klatki piersiowej.

Przeciwwskazania do stosowania drenażu ułożeniowego:

• podeszły wiek;
• nadciśnienie tętnicze krwi;
• wzmożone ciśnienie śródczaszkowe;
• objawy niewydolności krążenia lub niewydolności oddechowej;
• przebyty udar mózgu;
• ostry okres zawału mięśnia sercowego.

 

 

 

 

Drenaż ułożeniowy (bierny) – struktura czynności:

1. Dobranie pozycji drenażowych w zależności od lokalizacji 

zmian w płucach:
a) segmenty szczytowe górnych płatów płuc

- przy zmianach obustronnych – pacjent siedzi na łóżku 
lub krześle (pozycja wysoka);
- przy zmianach w części tylnej płata – pacjent siedzi 
nieco    pochylony do przodu (pozycja wysoka z 
pochyleniem do 

  przodu);

- przy zmianach w części przedniej – pacjent siedzi 
pochylony 

  do tyłu (pozycja wysoka z pochyleniem do 

tyłu);

 

 

b) segmenty przednie górnych płatów płuc

- przy zmianach obustronnych – pacjent leży na wznak z 

wałkiem 

  pod kolanami;

- przy zmianach lewostronnych – pacjent ułożony jest na 

wznak z 

  niewielką rotacją tułowia w prawo;

- przy zmianach prawostronnych – ciało pacjenta z rotacją 

w lewą 

  stronę;

 

 

c) segment tylny górnego płata płuca lewego

- pacjent ułożony jest na prawym boku z rotacją 

tułowia do 

  przodu pod kątem 45stopni. Tułów ułożony 

skośnie do 

  

  przodu (staw ramienny ok. 30cm nad 

podłożem), prawa 

  kończyna wyprostowana poza 

plecami;

 

 

d) płat środkowy płuca prawego

- pacjent ułożony na wznak z rotacją tułowia pod 

kątem   

  45stopni, łóżko ustawione w pozycji 

Trendelenburga pod    kątem 12stopni (przy łóżkach 
nieruchomych pod nogi łóżka 

  podkłada się drewniane 

klocki o wysokości 30cm);

 

 

e) języczek płuca

- pacjent ułożony jest na wznak z rotacją tułowia w 

prawo pod 

  kątem 45stopni, łóżko ustawione w pozycji 

Trendelenburga 

  pod kątem 12stopni (przy łóżkach 

nieruchomych pod nogi 

  łóżka podkłada się drewniane 

klocki o wysokości 30cm);

 

 

f) segmenty szczytowe obu płatów dolnych płuc

- przy zmianach obustronnych – pacjent ułożony jest na 
  

  brzuchu z poduszką umieszczoną pod 

miednicą i brzuchem;

- przy zmianach lewostronnych – pacjent ułożony jest 

jak wyżej 

  z nieznaczną rotacją tułowia w prawo;

- przy zmianach prawostronnych – rotacja w lewo;

 

 

g) segmenty podstawowe dolnych płatów płuc

- przy zmianach obustronnych – pacjent ułożony na 

wznak, 

  łóżko ustawione jest w pozycji Trendelenburga 

pod 

  

  kątem 12stopni (przy łóżkach nieruchomych 

pod nogi łóżka 

  podkłada się drewniane klocki o 

wysokości 30cm);

- przy zmianach lewostronnych – pacjent ułożony jest 

jak 

  wyżej z nieznaczną rotacją tułowia w prawo;

- przy zmianach lewostronnych – rotacja w lewo;

 

 

h) segment podstawowy boczny płata dolnego lewego płuca

- pacjent ułożony jest na boku prawym, z poduszką 

  umieszczoną nad miednicą i sięgającą pod 

dolną część klatki 

  piersiowej, łóżko ustawione w pozycji 

Trendelenburga pod    kątem 12stopni (przy łóżkach 
nieruchomych pod nogi łóżka 

  podkłada się drewniane 

klocki o wysokości 30cm);

 

 

i) segment podstawowy boczny płata dolnego prawego płuca

 

 

j) segmenty podstawowe tylne obu dolnych płatów płuc

- przy zmianach obustronnych – pacjent leży na 

brzuchu, mając 

  poduszkę umieszczoną pod miednicą i 

brzuchem, łóżko 

  ustawione jest w pozycji Trendelenburga 

pod kątem 12stopni 

  (przy łóżkach nieruchomych pod 

nogi łóżka podkłada się 

  drewniane klocki o wysokości 

30cm);

- przy zmianach lewostronnych – pacjent ułożony jest 

jak wyżej 

  z nieznaczną rotacją tułowia w prawo;

- przy zmianach lewostronnych – rotacja w lewo;

 

 

k) segmenty podstawowe tylne obu dolnych płatów płuc:
- pacjent ułożony jest w poprzek łóżka, tułów poza jego 

  

  brzegiem, przedramiona spoczywają na poduszkach 
leżących    na podłodze, czoło oparte na rękach, pod usta 
umieszcza się 

  miskę nerkowatą na odkrztuszoną 

wydzielinę.

2. Oklepywanie, opukiwanie klatki piersiowej pacjenta 

znajdującego się w pozycji drenażowej;

3. Stosowanie techniki skutecznego kaszlu w czasie pozycji 

drenażowej i po jej zakończeniu;

4. Pozostawianie pacjenta w pozycji drenażowej przez okres 

zgodny ze wskazaniami zależnymi od jego stanu zdrowia;

5. Sprawdzanie stanu samopoczucia pacjenta podczas 

pozostawania w pozycji drenażowej.

 

 

Toaleta drzewa oskrzelowego

Toaleta drzewa oskrzelowego – czynność wykonywana 

z zachowaniem zasad aseptyki i antyseptyki, polegająca na 
usuwaniu (odsysaniu) mechanicznym wydzieliny, śluzu, 
krwi z tchawicy i oskrzeli przez jamę ustną, rurkę 
intubacyjną lub tracheostomijną za pomocą ssaka 
elektrycznego, zapewniająca utrzymanie drożności dróg 
oddechowych oraz optymalnych warunków wymiany 
gazowej. najczęściej stosowana u pacjentów 
nieprzytomnych, z założoną rurką intubacyjną lub 
tracheostomijną, przy trudnościach z ewakuowaniem 
zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych.

Cel wykonania toalety drzewa oskrzelowego:

• utrzymanie drożności dróg oddechowych;
• zapewnienie optymalnych warunków wymiany gazowej;
• przeciwdziałanie powstawaniu infekcji i ognisk niedodmy.

 

 

Wskazania do wykonania zabiegu:

• zaleganie wydzieliny w drzewie oskrzelowym;
• duszność z towarzyszącym zaleganiem;
• niedrożność dróg oddechowych.

Niebezpieczeństwa:

• wprowadzenie i rozproszenie zakażenia;
• uszkodzenie dróg oddechowych;
• ogniska niedodmy.

Zasady obowiązujące podczas toalety drzewa 

oskrzelowego:

1. Przestrzeganie zasad aseptyki i antyseptyki podczas 

wykonywania zabiegu;

2. Cykl jednorazowego odsysania nie powinien przekraczać 15-20 

sekund;

3. Cewnik do odsysania wydzieliny z drzewa oskrzelowego (rurki 

intubacyjnej, tracheostomijnej) wprowadza się przy włączonym 

ssaniu, aby zapobiec niedodmie i urazowi, w przypadku 

wystąpienia bradykardii, desaturacji przerywa się zabieg.

 

 

4. Cewnik podczas odsysania wydzieliny wyjmuje się ruchem 

jednostajnym, w górę, z jednoczesną rotacją wokół własnej osi, 
nie należy poruszać cewnikiem w dół i w górę;

5. Siła ssania regulowana jest ręcznie za pomocą łącznika Y lub T i 

nie powinna przekraczać 40cm H O;

6. Bardzo lepką wydzielinę można upłynnić, podając przed 

odsysaniem do rurki jałowy roztwór soli fizjologicznej w ilości 
10ml;

7. Przed i po wykonaniu czynności należy pacjenta wentylować 

100% tlenem przez 1-2min – zapobiega to desaturacji – 
obniżeniu wysycenia tlenem hemoglobiny w krwi tętniczej;

8. U pacjenta nieprzytomnego wykonuje się kilka wdechów z tlenem 

przez aparat Ambu, w celu rozprężenia pęcherzyków płucnych. 
Pacjent przytomny wykonuje kilka oddechów torem brzusznym;

9. Przed, w trakcie i po zabiegu pielęgniarka dokonuje oceny pracy 

układu krążenia i oddychania (tętno, ciśnienie tętnicze, 
saturacja, zabarwienie powłok skórnych).

2

 

 

Toaleta drzewa oskrzelowego – struktura czynności

1. Założenie rękawiczek;
2. Odessanie wydzieliny z jamy ustnej i nosowej (zapobiega to 

spływaniu wydzieliny do dolnych dróg oddechowych);

3. Odrzucenie cewnika do miski nerkowatej;
4. Założenie przez pielęgniarkę maski na twarz i jałowych 

rękawiczek;

5. Założenie jałowego cewnika na końcówkę ssaka elektrycznego;
6. Sprawdzenie drożności cewnika jałowego przez przepłukanie go 

roztworem 0,9% NaCl;

7. Wprowadzenie cewnika do dróg oddechowych:

a) do jamy ustno-gardłowej przy odsysaniu z niej wydzieliny 
(pacjent przytomny może mieć założoną rurkę ustnogardłową), 
przy wyłączonym ssaku i na głębokość 10-12cm;
b) do drzewa oskrzelowego przy odsysaniu wydzieliny z rurki 
intubacyjnej/tracheostomijnej, przy włączonym ssaku i do 
momentu wyczucia oporu, na głębokość ok. 30cm.

 

 

8. Włączenie ssaka i ruchem obrotowym wokół własnej osi 

cewnika wyciągnięcie go z rurki (w ciągu 10-20 sekund);

9. Wykonanie pomiaru tętna u pacjenta lub obserwowanie 

przebiegu krzywej EKG;

10. Przepłukanie cewnika;
11. Ponowne wykonanie odsysania po uprzednio wykonanej 

rotacji głowy w stronę lewą i prawą (umożliwienie odessania 
każdego z głównych oskrzeli);

12. Powtórzenie czynności do momentu poprawy wentylacji 

mechanicznej;

13. Wentylowanie pacjenta czystym tlenem przez 1min;
14. Poinstruowanie pacjenta o konieczności wykonania 

głębokiego wdechu

15. Osłuchanie szczytów i podstaw obu płuc pacjenta (szmery 

oddechowe – oskrzelikowe, oskrzelikowo-pęcherzykowe, 
pęcherzykowe), kontrola skuteczności odsysania.

 

 

Profilaktyka powikłań u pacjentów 

długotrwale unieruchomionych

Do najgroźniejszych powikłań, które mogą wystąpić u 
pacjentów długotrwale unieruchomionych, można zaliczyć 
między innymi:  - zapalenie płuc;
     - chorobę zakrzepowo – zatorową żył;
     - powstanie odleżyn.

Profilaktyka odleżyn

DEF.: Odleżyna to miejscowa martwica skóry, tkanki podskórnej, 

a także mięśniowej, jest to rodzaj owrzodzenia o charakterze 
zgorzeli wilgotnej, powstałego na skutek ucisku tkanek, 
spowodowanego zbyt długim pozostawaniem pacjenta w tej 
samej pozycji ciała.

 

 

W patomechanizmie rozwoju odleżyn znaczące są dwa rodzaje 

ucisku: kompresja i siły ścinające. Trzecim elementem, nie 

będącym formą ucisku, lecz raczej formą odkształcenia skóry, 

jest tworzenie się fałdów skóry.
W wyniku miejscowego ucisku tkanek powstaje siła równa 

wartości ucisku, ale działająca w kierunku przeciwnym. Obszar 

powierzchni ciała kontaktującego się z podłożem zależy od jego 

plastyczności. Ciało leżące na podłożu nieodkształcającym się 

styka się z nim jedynie w pewnych punktach i tylko przez te 

punkty ciężar ciała przenoszony jest na podłoże, w związku z tym 

siła ucisku na te miejsca ulega akumulacji.
W odmiennej sytuacji znajduje się ciało leżące na podłożu 

odkształcającym się, gdzie cała jego powierzchnia styka się z 

materacem. Ciężar ciała rozkłada się równomiernie na 

powierzchni, siła wywierana na podłoże jest mniejsza, stąd 

kompresja jest również mniejsza.
Czynnikiem decydującym o powstawaniu odleżyn jest stosunek 

kompresji do ciśnienia krwi w tętniczkach i naczyniach 

włosowatych. Ciśnienie krwi w naczyniach włosowatych wynosi 

33mmHg w ich tętniczym zakończeniu i 16mmHg w zakończeniu 

żylnym. Jeżeli siła kompresji jest mniejsza od podanych wartości, 

to u pacjenta pomimo długotrwałego unieruchomienia nie 

dochodzi do powstania odleżyn.
 

 

 

Czynniki usposabiające do powstawania odleżyn:

1.Masa ciała pacjenta ( nadwaga powoduje zwiększenie ucisku w 

tych miejscach, gdzie tkanka kostna jest położona pod cienką 
warstwą tkanki podskórnej, niedowaga – brak odpowiedniej 
ilości tkanki podskórnej, prowadzi do wzmożonego nacisku 
powierzchniowego);

2. Dieta  - niedożywienie dieta uboga w białko;
3. Nietrzymanie moczu i stolca ( środowisko wilgotne, kwaśny 

odczyn moczu i kału wywołuje zmianę pH skóry, prowadząc w 
wielu sytuacjach do maceracji naskórka);

4. Rodzaje skóry ( sucha, „bibułkowata”- podatne na 

uszkodzenia);

5. Unieruchomienie;
6. Płeć – kobiety narażenie dwukrotnie częstsze z powodu 

cieńszej i delikatniejszej skóry;

7. Wiek – zagrożenie wzrasta wraz z wiekiem ;
8. Choroby – cukrzyca, miażdżyca, anemia, choroby 

przebiegające z wyniszczeniem organizmu (tj.: nowotworowe, 
stwardnienie rozsiane).

9. Stosowane leczenie – leczenie sterydami, chemioterapia.

 

 

Postępowania profilaktyczne stosowane w pielęgnowaniu pacjentów długotrwale unieruchomionych narażonych na powstanie 
odleżyn można pogrupować w następujące działania:

1. Ocena narażenia pacjenta na powstanie odleżyn. Mają tu 

zastosowanie następujące skale:

 

 

 

 

 

 

Skala Norton

 

 

2. Odciążenie ucisku. Zastosowanie materacy p/odleżynowych.
         Można je podzielić na:

    a) materace statystyczne – rozkładają ciężar ciała na rozległą

             powierzchnię i rozpraszają ucisk pod wyniosłościami 

kostnymi.

             Badania naukowe wykazały, że kiedy ucisk wywierany na 

ciało

wynosi 54 mmHg w miejscu zetknięcia skóry z 

materacem, to 

w głębi ciała ucisk ten może przekraczać 100 

mmHg. Łączna 

wysokość materaca statystycznego powinna 

wynosić ponad
12 cm. Pomimo ograniczonych właściwości p/odleżynowych 
materace statystyczne są zalecane u pacjentów z niestabilnymi 
złamaniami kręgosłupa lub u chorych z zastoinową 
niewydolnością krążenia. 
   b)  Materace dynamiczne zmiennociśnieniowe – zasilane za 
pomocą kompresora ( kompresor wtłacza powietrze do komór 
materaca i co pewien czas przemieszcza je pomiędzy  
poszczególnymi komorami). 
Innym rodzajem materacy z tej grupy są materace z 
automatyczną kontrolą ciśnienia – reagują na zmianę pozycji 
pacjenta i zapewniają ciśnienie poniżej 20 mmHg.

 

 

3. Czas działania ucisku. Ryzyko powstania odleżyn można 

zmniejszyć przez skrócenie czasu działania ucisku. Im częściej 

pacjenta odwraca się w łóżku, tym krótszy jest czas działania 

ucisku. Jeżeli chory ma zmienianą pozycję 6 razy to czas 

działania ucisku  trwa 4 godz. Dobrze tolerowany przez 

pacjentów czas trwania nacisku i zalecany jako optymalny odstęp 

pomiędzy zmianą pozycji ciała to 2h. Należy pamiętać, że 

zastosowanie specjalnych materacy, które redukują siłę nacisku, 

sprawia że większość pacjentów dobrze toleruje ucisk wynoszący 

6h (bez zaczerwienienia skóry). Oznacza to, że przy 

wykorzystaniu materaca wystarczy zmieniać pozycję chorego 4-6 

razy na dobę;

4. Ułatwienie przepływu krwi – wczesne uruchamianie, 

wykonywanie ćwiczeń biernych, czynnych oraz klasyczny masaż 

obszaru skóry szczególnego narażenia;

5. Pielęgnacja skóry. Wszystkie przedstawione sposoby odciążania 

są skuteczne pod warunkiem, że jednocześnie prawidłowo 

pielęgnuje się skórę, zwłaszcza w miejscach przylegania do 

podłoża.
Codzienna toaleta, dokładne osuszanie skóry, z zastosowaniem 

środków pielęgnacyjnych (nie łączyć pudrów i środków 

natłuszczających).

6. Odżywianie. Dieta bogata w białko wzbogacona witaminami, 

szczególnie A i C.

 

 

 

 

 

 

Profilaktyka żylnej choroby 

zakrzepowo-zatorowej

Za najważniejsze czynniki sprzyjające powstawaniu 

zakrzepów i zatorów uważa się tzw. triadę Virchowa:

1. Zmiany w ścianie naczynia żylnego ( zapalenia, urazy oraz 

odkładanie się złogów, które mogą prowadzić do zmiany w 
błonie wewnętrznej ściany naczynia żylnego);

2. Zwiększoną skłonność do tworzenia się skrzepów ( niektóre 

leki, np.: środki antykoncepcyjne i choroby hematologiczne 
zwiększające zdolność do krzepnięcia krwi, spowodowane 
zaburzeniami w układzie krzepnięcia, sprzyjają tworzeniu 
się skrzepów);

3. Zwolnienie przepływu krwi żylnej, np.: w pozycji leżącej 

następuje wyraźne zwolnienie przepływu krwi żylnej.

 

 

 

Czynniki predysponujące do powstania zmian 
charakterystycznych dla triady Virchowa:

1.

Wiek, powyżej 40 lat – ryzyko zachorowania wzrasta o 25%,

         przekroczenie 60 lat – ryzyko zachorowania wzrasta o 50%;
2.

Otyłość;

3.

Palenie tytoniu;

4.

Przewlekła niewydolność żylna ;

5.

Przyjmowanie leków, np.: tabletek antykoncepcyjnych;

6.

Operacje ( zwłaszcza pęcherzyka żółciowego, stawu 
kolanowego lub biodrowego);

7.

Ułożenie na brzuchu w czasie zabiegu operacyjnego 
(zabiegi w obrębie kręgosłupa);

8.

Ciąża;

9.

Unieruchomienie w opatrunku gipsowym;

10. Choroba nowotworowa;
11. Choroby układu krążenia ;
12. Dieta bogatotłuszczowa.

 

 

Bardzo istotnym elementem podejmowanych działań 
profilaktycznych jest codzienna obserwacja  wyglądu 
kończyn dolnych pod kątem ewentualnych wczesnych 
objawów rozpoczynającej się zakrzepicy:
- zwiększone ocieplenie, zaczerwienienie i obrzęk kończyny;
- ból ( w przebiegu chorobowo zmienionej żyły);
- uczucie ciężkości i mrowienie w kończynach.

Czynności podejmowane w ramach profilaktyki:

1.      Wczesne uruchamianie po zabiegach operacyjnych – już w 

pierwszej dobie wykonywanie ruchów kończyn dolnych, 
siadanie 
i wstawanie jeżeli nie ma przeciwwskazań;

2.

Systematyczne ćwiczenia oddechowe ( głębokie wdechy i 
wydechy – wentylacja wszystkich obszarów płuc);

3.

Pobudzanie pompy mięśniowej przez specjalne ćwiczenia 
kończyn dolnych polegających na: obracaniu stopami, 
podnoszeniu i obniżaniu stopy, skurczu i rozkurczu mięśni 
podudzi oraz masażu ruchami kolistymi stóp i podudzi przy 
pomocy szczotki (zawsze w kierunku do serca);

 

 

4.

Wytwarzanie zewnętrznego ucisku żył kończyn dolnych 
poprzez zakładanie opasek elastycznych ( dzięki uciskowi żył 
powierzchownych przez opaski przywrócone są w krążeniu 
żylnym warunki zbliżone do prawidłowych oraz zwiększa się 
szybkość przepływu krwi w żyłach głębokich).
Rozróżniamy 4 stopnie ucisku przez opaski:
a) klasa 1 ucisku – lekki (20 mmHg) stosowany u pacjentów 

             leżących – profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył;

b) klasa 2 ucisku – średniego stopnia (30 mmHg) – przy lekkich 

             obrzękach, umiarkowanych żylakach, zakrzepicy żył   
             powierzchownych oraz po zabiegach operacyjnych żylaków;

c) klasa 3 ucisku – silny (40 mmHg) – przy występowaniu 
dużych 
żylaków i zespołu pozakrzepowego;
d) klasa 4 ucisku – bardzo silny (60 mmHg)- w szczególnie 
ciężkich przypadkach obrzęku limfatycznego.

5.      Stosowanie pończoch p/zakrzepowych – odpowiadają 

pierwszej klasie ucisku. Użycie pończoch powoduje dwukrotne 
przyspieszenie przepływu krwi w żyłach podudzi.

 

 

Przy zakładaniu opaski należy pamiętać o 

następujących 

zasadach:

1.

Opaskę zakłada się tyko w pozycji leżącej, kończyna 
dolna   powinna być tak ustawiona aby stopa znajdowała 
się pod kątem prostym w stosunku do podudzia;

2.

Opaskę zakłada się spiralnie od podstawy paliczków stopy 
do pachwiny, stosując obwoje spiralne lub kłosowe 
zaginane wstępujące, a w okolicy stawu kolanowego i 
skokowego – opatrunek żółwiowy rozbieżny;

3.

Opaska powinna przylegać ściśle do kończyny;

4.

Opaskę należy zmieniać 2 razy dziennie, kontrolując przy 
tym tan skóry w miejscu ucisku, zwracając szczególną 
uwagę na ewentualne zaczerwienienia, obrzęki oraz stan 
ukrwienia palców kończyny dolnej.

 

 

     Przeciwwskazania do stosowania opasek uciskowych:
 

- zaburzenia ukrwienia tętniczego;
- zakażenia skóry;
- świeża zakrzepica żylna.

 

 

Masaż w profilaktyce powikłań z długotrwałego 

unieruchomienia pacjenta

Masaż jest zespołem złożonych bodźców działających na 
skórę, mięśnie, torebki stawowe, powoduje zmiany 
odruchowe i ogólne: 
w układzie nerwowym, krążenia i wewnątrzwydzielniczym.

Klasyczny masaż polega na odpowiednim ułożeniu chorego 
oraz stosowaniu technik masażu tj.: głaskanie, rozcieranie, 
ugniatanie oklepywanie, wałkowanie i wibracja.

 

 

Masaż klasyczny 
Głaskanie.
Technika głaskania – polega na ruchach : „głaszczących”, 
obejmujących dużą płaszczyznę skóry. Wykonuje się je zawsze 
od obwodu dośrodkowo, a więc zgodnie z kierunkiem 
przepływu chłonki i krwi żylnej do serca. Głaskanie można 
wykonywać stroną dłoniową lub grzbietową ręki, a także 
opuszkami palców. 
Ważne jest, aby w czasie głaskania cała powierzchnia 
masująca ręki  ściśle przylegała do tkanek, a siła nacisku była 
równomiernie rozłożona. 
Głaszcząc zyskujemy: 
- oczyszczenie skóry z rogowaciejących łusek naskórka;
- lepsze działanie gruczołów łojowych i potowych;
- lepsze oddychanie skóry;
- pobudzenie obiegu krwi w naczyniach;
- lepsze i szybsze odżywienie tkanek;
- kojący wpływ na ból oraz uspokajający na system nerwowy;
- pogłaskaniu skóra staje się elastyczna i gładka

 

 

 

Technika rozcierania

Polega wykonywaniu ruchów kolisto – posuwistych po masowanej 
tkance. Rozcieranie wykonuje się opuszkami palców, brzegami 
łokciowymi ręki i grzbietową częścią zgiętych stawów 
międzypaliczkowych. Kierunek rozcierania określa się na podstawie 
anatomicznej struktury stawów, więzadeł ścięgien i mięśni. 
Rozcieranie wykonuje się wolno, krótkotrwale na jednym i tym 
samym odcinku. Nie zalecane jest używanie środków poślizgowych, 
należy utrzymać ścisły kontakt ręki z tkanką masowaną, co jest 
niezbędne do przemieszczania tej tkanki w różnych kierunkach. 
Rozcierania zawsze jest poprzedzone i zakończone głaskaniem.

Rozcierając zyskujemy:
- elastyczność aparatu więzadłowego;
- wzrost ruchomości aparatu więzadłowego i większa 

zdolność do     pracy;

- usuwanie czynników chorobotwórczych tj.: krwiaki 

pourazowe,     

   obrzęki, wysięki pozapalne;

- zmniejszenie pobudliwości nerwowej;
- rozluźnienie mięśni.

 

 

Technika ugniatania
Polega na wykonywaniu ruchów unoszenia, uciskania i wyciskania 

tkanki masowanej. Istotne w technice ugniatania jest to, aby ręce 

miękko uchwyciły tkankę i aby był spełniony warunek bezbolesnego 

uniesienia i uciśnięcia tkanek. Ręce muszą płynnie przesuwać się po 

całym masowanym mięśniu. 

     Ugniatając zyskujemy:

- regenerację funkcjonalną niewydolności mięśni;
- stymulację procesów wymiany tlenu i dwutlenku węgla;
- zwiększenie elastyczności ścięgien za czym idzie rozciąganie 

       przykurczonych powięzi;

- przyspieszenie procesów regeneracyjnych uszkodzonych mięśni

        i naczyń;

- pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego;
- ugniatanie traktowane jest jako bierna gimnastyka dla mięśni i 

naczyń.

 

 

 

Technika wałkowania

Stanowi odmianę ugniatania, jest używana jedynie do 

masowania mięśni ramion i ud.

 

 

Technika oklepywania
Polega na uderzaniu tkanki masowanej dłoniową częścią 
paliczków lub opuszkami palców. Najczęściej stosuje się 
„oklepywanie łyżeczkowe”, wykonywane dłoniową powierzchnią 
ręki przy lekko zgiętych palcach tworzących wraz z kciukiem 
„łyżeczkę”. Uderzanie powinno być sprężyste, krótkie, 
wykonywane tak aby nie wywoływało bólu i nie powodowało 
krwawych wybroczyn na skórze. 
Oklepując zyskujemy:
- przekrwienie masowanej części ciała:
- pobudzenie obniżonej pobudliwości zakończeń nerwowych;
- zwiększenie napięcia mięśniowego;
- rozszerzenie naczyń krwionośnych;
- miejscowe podniesienie temperatury ciała.

 

 

Technika wibracji

Polega na przekazywaniu masowanym tkankom za pomocą 
ręki lub aparatu drgań mechanicznych o małej amplitudzie 
(do 1cm.) i znacznej częstotliwości ( powyżej 500 drgań na 
minutę). Poprawne wykonanie wibracji wymaga dużego 
wysiłku, dlatego coraz częściej stosuje się aparaty 
wibracyjne. 

Stosując wibrację zyskujemy:

- słaba wibracja działa uspokajająco na mięśnie:
- silna wibracja pobudza OUN oraz powoduje wzmożone 
napięcie 
  mięśniowe.

 

 

Ogólne zasady wykonywania masażu:

1. Przed rozpoczęciem sprawdzić stan higieniczny i ocenić skórę pod 

kątem zmian patologicznych;

2. Wykonanie zabiegu wymaga indywidualizacji postępowania, 

odpowiedniego do wieku, stanu i warunków fizjologicznych 
chorego;

3. Masaż należy wykonywać 2-3 godz. po posiłku;
4. Masowana część ciała powinna być odsłonięta, należy pamiętać 

aby zapewnić swobodny przepływ krwi i chłonki w obrębie obszaru 
masowanego;

5. Należy poinformować pacjenta o odczuciach, jakie mogą pojawić 

się podczas zabiegu i o sposobie zachowania się podczas masażu;

6. Masaż nie powinien sprawiać pacjentowi bólu.

 

 

Przeciwwskazania do wykonywania masażu:

• Stany zapalne i alergiczne skóry;
• Zakrzepy;
• Zapalenie żył;
• Zaawansowana miażdżyca naczyń obwodowych;
• Chorzy gorączkujący (powyżej 38 st);
• Chorzy zagrożeni krwotokiem;
• Wczesny okres po złamaniu, skręceniu i zwichnięciu 

kończyn.