SKLEPY CYNAMONOWE

Bruno Schulz:

• Prozaik, krytyk literacki, grafik
• 12 VII 1892 – 19 XI 1942 
• Pochodzenie: drobnomieszczańska                

polskojęzyczna rodzina żydowska

• Nauka: 1902-10 gimnazjum drohobyckie;

1910-13 architektura na Politechnice Lwowskiej;
1914-15 malarstwo w ASP w Wiedniu 

• 1924-41 nauczyciel rysunków ręcznych w 

gimnazjum i szkołach drohobyckich 

• Do bliskich mu pisarzy należeli: Z. Nałkowska, W. 

Gombrowicz, S.I. Witkiewicz, T. Breza. 

• Zginął 19 XI 1942 zastrzelony przez gestapowca 

w getcie w Drohobyczu. 

• Twórczość literacka – proza 

* Debiut: pierwszy znany utwór Noc lipcowa 1928

    * Sanatorium Pod Klepsydrą 1937 
    * Od 1934 Schulz pracował nad powieścią 

Mesjasz, ale ukazały się jedynie dwa 
wyodrębnione fragmenty powieści: Genialna 
epoka i Księga, które weszły jako samodzielne 
utwory do tomu Sanatorium… Reszta – 
prawdopodobnie nigdy nie ukończona – zaginęła. 
* Zachowały się poza tym 4 utwory prozatorskie 
drukowane w prasie lit.
*Inne utwory zaginęły.
* Wartość dokumentalno-informacyjną, a także 
artystyczną mają listy pisarza (ponad 100).

 

• Twórczość malarska i grafiki

* Pracę artystyczną rozpoczął Schulz właśnie jako 
grafik – litografie, sztychy i rysunki wystawiał w 
salonie wydawniczym J. Mortkowicza w 
Warszawie. 
* Obrazy zaginęły. Zachowały się rysunki i grafiki: 
• teka Xięga bałwochwalcza 1988, 
• ilustracje do jego Sanatorium Pod Klepsydrą 
oraz szkicu Ferdydurke Gombrowicza. 

SKLEPY CYNAMONOWE
Geneza:

• Cykl opowiadań pisany był pierwotnie jako 

postscripta w listach do zaprzyjaźnionej z Schulzem 
poetki i prozaiczki lwowskiej Debory Vogel. 

• Dzięki poparciu Zofii Nałkowskiej gotowa książka 

stała się debiutem Schulza.

 

• Powieść autobiograficzna – prywatna mitologia
• Opowiadania mają charakter wspomnień z 

dzieciństwa

• Oglądanie świata oczami dziecka
• Ewoluowanie wspomnień, odnajdywanie własnej 

tożsamości

• Tytuł: „Sklepy cynamonowe” to tytuł jednego z 

opowiadań, widocznie najważniejszego

Forma:

• Proza poetycka

 

- cykl utworów prozaicznych, w 

których jednak czynniki fabularne odgrywają rolę 

drugorzędną; ważniejszy jest styl narracji

• Poetyckość tekstu: 
    *bogata metaforyka, dążenie do komplikacji 

znaczeniowych słów,

*inne figury poetyckie (m.in. animizacje, 

personifikacje, powtórzenia, instrumentacja 

głoskowa, regularność intonacyjna),

*nagromadzenie osobliwego słownictwa,

*muzyczność, rytmiczność języka,

*elementy fantastyczne, konwencja oniryczna

    *symbole,
• Elementy liryczne:
   *uzewnętrznienie postawy ja mówiącego, 

nacechowanie emocjonalne słów (indywidualizacja).

Czas i miejsce:

• Początek XX wieku, czas nie jest do końca określony
• Opowiadania dzieją się w trzynastym, nadliczbowym 

miesiącu – poza czasem

• Czas ulega rozciągnięciom, zaburzeniom
• Miejsce: małe miasteczko (prawdopodobnie 

Drohobycz) 

• Nie jest to przestrzeń realistyczna (wbrew pozorom)
• Zmienianie się świata w czasie dorastania człowieka
• Czas dla dziecka: w momencie trwania wydłużają się 

rzeczy nieprzyjemne; we wspomnieniach: wydłużają 
się wspomnienia pozytywne

Świat przedstawiony:

• Opisany z perspektywy dziecka, dojrzałym językiem
• Rzeczywistość przekształcona w dziecięcej wyobraźni
• Zatarcie granicy między tym co żywe, a tym co 

nieożywione

• Nadanie światu przedstawionemu cech 

fantastycznych, baśniowych przez dziecięcą fantazję

• Świat i postaci ulegają wiecznej metamorfozie
• Istotne są doznania zmysłowe, ich opis stanowi filar 

konstrukcji opowiadań

• Konwencja oniryczna
• Wszystko jest możliwe, nie obowiązują prawa logiki, 

zachwiana jest linearność czasu

Traktat o manekinach:

• Opowiadanie ojca, w którym zawarte jest jego 

postrzeganie świata

• Konfrontacja tradycji i nowoczesności
• Manekiny – namiastka ludzi. W ich wnętrzu jest 

jedynie pustka i bezsens

• Współcześni ludzie zatracili najbardziej 

elementarne wartości

• Konfrontacja świata ciała (materii) ze światem 

ducha

• Manekiny – owoc pracy człowieka i jego 

możliwości kreacyjnych. 

• Człowiek jako budowniczy rzeczywistości 

Mit dzieciństwa:

• Mitotwórstwo rzeczywistości
• Wszystko ulega mitologizacji
• Podświadomość – klucz do zrozumienia człowieka
• Tworząc swoją mitologię chce zrozumieć siebie
• Dziecko chłonie świat, głęboko przeżywa jego 

kolory, smaki, zapachy (sensualizm)

• Deformacja rzeczywistości
• Dzieciństwo – czas przełomu. Nieaktualne stają 

się stare wartości a ich miejsce zajmuje kicz i 
populizm (Ulica Krokodyli)

• Centrum świata:

Język narracji:

• Język jest współtworzy dystans narratora do: 
*opisywanego świata
*zawartej w dziele filozofii
• Precyzyjność, intelektualizm, zapożyczenia 

obcojęzyczne.

• Język człowieka dorosłego, wrażliwego poety
• Mitotwórczość 
• Przefiltrowanie rzeczywistości przez dziecięcą 

wyobraźnię 

Symbolika:

• Ojciec: poczucie braku ojca. Ojciec w postaci: kupca, 

maga, proroka, karakona, artysty. Dusza poetycka, 
przypisywanie mu przez narratora mocy kreacyjnej. 
Współtwórca mitów Schulza. Jego filozofia została 
wyłożona w „Traktacie o manekinach”.

• Sklep ojca: warsztat pracy, mały sklepik sprzedaż 

tkanin. Prywatna przestrzeń, azyl dla ojca.

• Ptaki: symbol wolności, twórczości. Przegonienie 

ptaków przez Adelę: proza, zniewolenie, materializm

• Strych: przestrzeń ojca. Wysokość: wzniesienie 

duchowe, coś ponad rzeczywistością, wyzwolenie, 
sfera marzeń

• Kobiety: nieczułe na sprawy wyższe w świecie. 

Kobieta i mężczyzna - przeciwieństwa

• Manekiny: tandetność, jałowość świata. 

Pozbawione świadomości własnego istnienia; 
pozbawione czucia, emocji i siły duchowej

• Sklepy cynamonowe: porządek. Obiekt marzeń 

i pragnień, nie do zdobycia

Kobiety:

• Niechęć do kobiet
• Obsesje związane z kobietami
• Kobieta i mężczyzna – przeciwieństwa
• Matka: racjonalna i praktyczna (przeciwieństwo 

ojca)

• Adela: niszczenie duchowości, dominacja nad 

mężczyzną, kusi – postać diaboliczna

• Schulz: lęk przed degradacją, masochizm 

seksualny

Motyw labiryntu:

• Najwyraźniej widoczny w opowiadaniu tytułowym
• Rodzinne miasto widziane jako gąszcze dróg, 

tuneli, zakamarków

• Wizja miasta-labiryntu jest odrealniona