Budowa jednostki 

ćwiczeniowej

 

 

Zasady budowy jednostki 

ćwiczeniowej

• Zasada wszechstronności

• Zasada zmienności pracy

• Zasada stopniowania natężenia 

wysiłku

 

 

Zasada wszechstronności

• Zasada ta wskazuje na konieczność 

doboru takich środków, które 

zapewnią wszechstronny rozwój – 

zwłaszcza psychomotoryczny.

• W fizjoterapii należy zwrócić uwagę 

na fakt, że nie można zajmować się 

wyłącznie jednym problemem 

występującym u pacjenta ale „całym 

pacjentem”

 

 

Zasada zmienności pracy

• Zasada ta polega na umiejętnym doborze 

ćwiczeń, a zwłaszcza na zmianie ich kolejności w 

taki sposób, aby bezpośrednio po sobie nie 

występowały ćwiczenia kształtujące tę samą 

cechę motoryczną lub grupę mięśniową. Należy 

zwrócić uwagę aby ćwiczenia nie odbywały się 

tylko w jednej pozycji i nie były jednorodne. 

Należy ćwiczenia statyczne przeplatać 

ćwiczeniami dynamicznymi, trudne – łatwymi, 

ćwiczenia wymagające koncentracji ruchami już 

zautomatyzowanymi

• W fizjoterapii należy szukać optymalnych 

rozwiązań   

 

 

Zasada stopniowania 

wysiłku

• Natężenie wysiłku powinno 

stopniowo wzrastać od początku 
zajęć

• W około ¾ czasu zajęć powinno 

osiągnąć maksimum

• Następnie łagodnie powinno się 

obniżać

 

 

Krzywa natężenia wysiłku

• Jest podstawowym wymaganiem 

metodycznym dotyczącym fizjologicznego 

obciążenia wysiłkiem fizycznym 

ćwiczących podczas lekcji ruchu.

• Podczas lekcji poziom natężenia ćwiczeń 

należy regulować zgodnie z krzywą 

fizjologicznego obciążenia.

• Praktycznie dla charakterystyki wysiłku 

można posługiwać się obserwacją tętna, 

ale należy jednocześnie pamiętać, że 

krzywa tętna tylko w przybliżeniu 

odzwierciedla wielkość wykonanej pracy.

 

 

 

 

 

 

 

 

Uwaga!!!

• Ćwiczenia o stałym napięciu 

mięśniowym utrzymują szybkie tętno

• Ćwiczenia odcinków obwodowych 

ciała utrzymują wolniejsze tętno

• Stany emocjonalne mają wpływ na 

przyspieszenie tętna

 

 

• Sterując natężeniem wysiłku należy pamiętać o 

następujących sprawach:

1.Liczba powtórzeń danego ćwiczenia – jest zależna 

od rodzaju ćwiczenia. Powinna nie przeciążyć 

ćwiczących grup mięśniowych, ale jednocześnie 

obciążyć je dostatecznym wysiłkiem.

 2.Zmiana stopnia napięcia mięśni podczas ćwiczeń – 

można uzyskać poprzez zmianę pozycji 

wyjściowej, kierunku ruchu, amplitudy ruchu, 

równoczesności lub kolejności i szybkości ruchu 

poszczególnych odcinków ciała, wykorzystanie 

dodatkowego oporu, zwiększenie liczby 

pokonywanych przeszkód

 

 

• Zmiana tempa ruchu – pozwala regulować 

intensywność napięcia mięśni, gdyż od 

tempa w dużej mierze zależy charakter 

pracy mięśni.

• Pozycje w jakich odbywają się ćwiczenia np. 

pozycje izolowane

• Regulacja długości przerw między 

ćwiczeniami – czas odpoczynku między 

ćwiczeniami poświęca się na objaśnienie i 

pokaz następnych ruchów

• Kolejność wykonania ćwiczenia

 

 

Stopniowanie wysiłku w 

fizjoterapii

• W fizjoterapii wielkość obciążeń może być 

zdeterminowana zasadami zastosowanej metody 

kinezyterapeutycznej, które uwzględniają 

indywidualne możliwości ćwiczącego.

•  Obserwacja wpływu ćwiczeń na krzywą wysiłku 

wymaga od prowadzącego wnikliwości, 

umiejętności obserwacji i wiedzy specjalistycznej.

• Często podczas zajęć określonym pacjentom 

zadaje się „zastępcze” lżejsze ruchy, albo 

całkowity wypoczynek ze specjalnymi zadaniami.

 

 

Uwagi metodyczne dotyczące 

następstwa ćwiczeń

• Na początku lekcji nie stosować 

ćwiczeń intensywnych, ale o 

umiarkowanym i średnim natężeniu

• Na początku lekcji nie wprowadzać 

ćwiczeń statycznych

• Nie stosować po sobie ćwiczeń o 

dużym i bardzo dużym natężeniu

• Po ćwiczeniach statycznych stosować 

ćwiczenia dynamiczne 

 

 

• Po ćwiczeniach hamujących oddychanie 

zastosować ćwiczenia normujące oddychanie

• Ćwiczenia kształtujące zdolności motoryczne 

przeplatać ćwiczeniami szybkościowymi, 

wytrzymałościowymi lub siłowymi

• Ćwiczenia szybkościowe i intensywne 

wytrzymałościowe na ogół powinny trwać krótko, 

ewentualnie można je powtarzać kilka razy w 

czasie zajęć

• Ćwiczenia nie powinny być wyłącznie pracą 

jednostronną i asymetryczną

• Ćwiczenia nie powinny angażować wyłącznie 

wybranych grup mięśniowych, lecz powinny być 

wszechstronne (wyjątek – trening specjalistyczny) 

 

 

• Zmieniać pozycje wyjściowe do ćwiczeń w ten 

sposób, żeby zmiana pozycji nie była 

wykonywana zbyt często ani za rzadko

• Podczas ćwiczeń z osobami początkującymi, z 

dziećmi i osobami starszymi zapewnić taką 

kolejność ćwiczeń, żeby natężenie wysiłku 

wzrastało stopniowo, a momenty dużego 

natężenia nie trwały zbyt długo i były 

przeplatane fazami o mniejszym natężeniu

• Aby uniknąć zmęczenia miejscowego, należy 

często stosować ćwiczenia rozluźniające oraz 

ćwiczenia przeciwstawnych grup mięśniowych 

 

 

 

• Ćwiczenia wymagające precyzji ruchów nie powinny 

być stosowane po ćwiczeniach o dużym natężeniu 

( wyjątek stanowi duży stopień wytrenowania i 

wysoka sprawność fizyczna ćwiczącego)

• Kontrolować poprawność wykonywanych ćwiczeń 

zarówno pod kątem normy anatomicznej ruchu, jak i 

właściwego rytmu ruchu

• Podczas zajęć tak dobierać ćwiczenia, aby w 

odpowiedni sposób wzrastała krzywa fizjologicznego 

natężenia wysiłku oraz krzywa emocjonalna

• W fizjoterapii sposób doboru ćwiczeń, ich 

następstwa oraz zasady, jeśli nie ma specjalnych 

uwarunkowań leczniczych, są podobne do lekcji 

wychowania fizycznego.  

 

 

Co to jest lekcja wychowania 

fizycznego ?

• Jest to proces pedagogiczny, poprzez 

który nauczyciel ruchu przy aktywnej 
postawie nauczanych( zdrowi i 
chorzy) w określonym czasie realizuje 
wytyczone zadania. Podstawowym 
środkiem lekcji wychowania 
fizycznego jest ruch.

• Lekcja wychowania fizycznego jest 

oparta na toku lekcyjnym.

 

 

Podstawowe pojęcia

• Tok lekcyjny – jest to ogólny schemat, który 

orientacyjnie wskazuje, jak należy dobierać 

materiał ćwiczebny do poszczególnych lekcji. Tok 

lekcyjny ułatwia logiczne zaplanowanie lekcji, jest 

podstawą do opracowania osnów lekcyjnych i 

konspektów lekcji wychowania fizycznego.

• Osnowa lekcyjna – opracowuje się ją na 

podstawie toku lekcyjnego na dłuższy czas – na 

kilka lub kilkanaście lekcji

• Konspekt lekcyjny – opracowuje się na 

podstawie toku lekcyjnego i dotyczy jednej 

konkretnej lekcji 

 

 

Podział lekcji wychowania 

fizycznego

• Wyróżnia się trzy części lekcji:
                  I część – wstępna
                 II część – główna
                III część – końcowa
Założenia ogólne wszystkich trzech części 

lekcji w każdym typie lekcji wychowania 

fizycznego są jednakowe. Jedynie zawartość 

poszczególnych rodzajów ćwiczeń w każdym 

typie lekcji może być różna i dlatego istnieją 

różne toki lekcyjne np. lekcja gimnastyki, 

lekcja zabaw i gier ruchowych, lekcja 

ćwiczeń korekcyjnych itd.

 

 

Część I - wstępna

• Podstawowym zadaniem tej części jest: 

    1.zorganizowanie grupy do zajęć

   2.nawiązanie kontaktu z grupą
   3.podanie celu zajęć
   4.rozgrzewka – przygotowanie 

organizmu                 do wysiłku 
przewidzianego w części głównej           
                 

 

 

Znaczenie rozgrzewki

• Zadaniem rozgrzewki jest przygotowanie 

organizmu( układów: krążenia, oddychania, 

przemiany materii) do wysiłku

• Praca wykonywana podczas rozgrzewki 

powoduje m.in.:

  1.podwyższenie ciepłoty
  2.zmniejszenie lepkości wewnętrznej mięśni
  3.lepsze ukrwienie mięśni
  4.zwiększenie pobudliwości i przyspieszenie 

przemian energetycznych

  5. zwiększenie elastyczności mięśni i więzadeł 

 

 

Przebieg rozgrzewki

1.Zabawa ożywiająca lub inna zorganizowana 

forma biegu

2.Około 10 różnych ćwiczeń kształtujących tak 

dobranych, aby zapewnić wszechstronne 

pobudzenie organizmu, ale jednocześnie 

powinny być odpowiednio ukierunkowane 

pod kątem celu części głównej zajęć

3.Pod koniec rozgrzewki można wprowadzać 

ćwiczenia pomocnicze do nauczania 

zaplanowanych, złożonych technik

4.W końcowej części rozgrzewki ćwiczenia 

rozciągające mięśnie metodą statyczną.

 

 

Część II - główna

• Celem ćwiczeń zastosowanych w tej 

części jest: 

 1.opanowanie określonych 

umiejętności ruchowych

 2.wytworzenie odpowiednich 

nawyków ruchowych

 3.wypracowanie możliwości 

prawidłowego ich wykorzystania w 

zmieniających się warunkach

 

 

Część III - końcowa

• Celem jest zakończenie pracy ćwiczących 

poprzez:

 1.ustabilizowanie tętna
 2.redukcję produktów przemiany materii 

nagromadzonych w mięśniach

 3.ogólne uspokojenie organizmu
 4.rozluźnienie
Cele te osiąga się poprzez zastosowanie w 

tej części ćwiczeń rozluźniających, 

rozciągających oraz oddechowych 

 

 

Co to jest nawyk ruchowy?

• Jest to forma aktywności ruchowej nabyta 

przez stale powtarzane te same czynności

• Fazy nauczania nawyków ruchowych:
1.Tworzenie się nawyku ruchowego – ćwiczący 

uczy się przemieszczać swoje ciało w 

przestrzeni

2.Opanowanie i przyswojenie elementów 

technicznych i jak najczęstsze ich 

powtarzanie

3.Wykonywanie ćwiczeń w sposób jak 

najbardziej efektywny i ekonomiczny

 

 

Metodyka zajęć z różnymi 

grupami ćwiczących

• I etap – okres niemowlęcy i przedszkolny – 

od 0 do 7 lat

• Układ ruchowy u noworodka jest bardzo słaby – 

kości są bardzo miękkie.                                   

• W pierwszych tygodniach życia ruchy niemowlęcia 

są odruchowe, niecelowe.

   Około 12 tygodnia życia wykształca się u dziecka 

odruch „oko – ręka”. Około 3 – 4 miesiąca życia 

dziecko chwyta przedmioty bez używania kciuka. 

Wszystkimi palcami chwyta między 6 – 8 

miesiącem, a od 9 miesiąca chwyt jest precyzyjny. 

   

 

 

• Wiek przedszkolny 3 – 7 lat
  W sposobie zachowania się dziecka i wykonywania 

przez niego czynności występuje zjawisko tzw. 

rozrzutności ruchowej. U dzieci silniej są 

rozwinięte duże grupy mięśniowe, dlatego dzieci 

lubią w tym okresie ruchy „globalne” angażujące 

do pracy większe grupy mięśniowe. Ruchy są 

dynamiczne z odpowiednimi przerwami 

wypoczynkowymi. Często występują jak gdyby 

ruchy zbędne, dodatkowe, które mają swoje 

uzasadnienie w działaniu układu nerwowego, w 

którym występuje przewaga procesów 

pobudzania nad procesami hamowania.

 

 

• Dzieci mają tzw. naturalny głód ruchu.

• Dzieci dwuletnie bawią się indywidualnie

• Dzieci trzyletnie można połączyć w grupę, najchętniej 

naśladują pokazywane ruchy.

   Dziecko 2,5 – 3 letnie potrafi przez chwilę stać na jednej 

nodze, stać bez pomocy na palcach, chodzić po 

narysowanej linii, przeskakiwać przez niską (5 cm) 

przeszkodę, zeskoczyć z wysokości 30 cm, skoczyć na 

odległość około 70cm 

   Dziecko dwuletnie rzuca oburącz piłkę całym ciałem
   Dziecko czteroletnie rzuca piłkę jedną ręką, ale nie potrafi jej 

chwycić jedną ręką; samodzielnie wchodzi i schodzi po 

schodach; czteroletnie dzieci lubią współzawodnictwo 

indywidualne.

   Dziecko sześcioletnie potrafi chodzić w takt muzyki, jeździć 

na rowerze, precyzyjnie chwycić piłkę

 

 

• W wieku przedszkolnym należy stosować 

ruch rozwijający wszystkie zdolności 
motoryczne. Nauczanie ruchu powinno 
odbywać przez zabawy ruchowe i ćwiczenia 
gimnastyczne. Wszystkie ćwiczenia powinny 
sprowadzać się do tych ruchów, które dzieci 
lubią, a jednocześnie są potrzebne ze 
względów rozwojowych i emocjonalnych. W 
tym okresie należy szczególnie obserwować, 
pielęgnować i rozwijać ruchowe umiejętności 
dziecka. 

 

 

II etap – wiek szkolny

• Młodszy okres szkolny 7 – 11 lat
   Nowy tryb życia (szkoła) jest czynnikiem hamującym rozwój. 

Doskonali się koordynacja, orientacja i zręczność ruchów. W 

tym okresie należy wprowadzać dużo ruchów naturalnych – 

biegi, skoki, gry ruchowe i zabawy wszechstronnie 

kształtujące. Należy doskonalić technikę rzutów itp.

 Średni wiek szkolny 12 – 15 lat
    Wszystkie ćwiczenia powinny mieć charakter 

ogólnorozwojowy, korektywny. Nie należy intensywnie 

ćwiczyć siły i gibkości. Powinien nastąpić podział na grupy 

żeńskie i męskie. Dla dziewcząt więcej ćwiczeń o 

charakterze rytmiczno – muzycznym, rozwijających mięśnie 

pozwalające utrzymać prawidłową sylwetkę. Nie stosować 

skoków z dużej wysokości, po biegach i marszach stosować 

dłuższe okresy wypoczynku, nie stosować ćwiczeń 

zwiększających lordozę lędźwiową.  

 

 

• Starszy wiek szkolny 14 – 18 lat
  Można stosować trening 

wytrzymałościowy o dużym natężeniu, 

ale narastającym stopniowo. Trening 

może dotyczyć wszystkich zdolności 

motorycznych, może być ogólny lub 

ukierunkowany na technikę określonej 

dyscypliny sportu. Wysiłek fizyczny 

stosować tylko do granic możliwości 

ustroju.

 

 

Wiek dojrzałości od 18 do 

60 lat

• Wiek 18 – 25 lat nazywamy okresem młodości. Jest 

to okres największych możliwości fizycznych 

organizmu

• Zaleca się ćwiczenia gimnastyczne, które mogą być 

stosowane w każdych warunkach dając możliwości 

wybiórczego wzmocnienia siły mięśniowej i wzrostu 

gibkości ciała. Mile widziane są również sportowe 

formy ruchu zależnie od możliwości ćwiczących.

• Aktywność ruchowa z tego okresu powinna być 

zachowana w latach późniejszych dojrzałości

• Zaleca się prowadzić taki tryb życia, aby być 

aktywnym ruchowo i opóźnić procesy starzenia się 

organizmu.

 

 

Okres starości

• Wydolność fizyczna w tym okresie zależy od wielu 

czynników wewnętrznych( stan poszczególnych 

układów i ich funkcjonalność), warunków 

zewnętrznych, trybu życia i pracy , stanu równowagi 

psychicznej.

• Ogólna sprawność fizyczna w tym okresie stanowi:
   w wieku 50 lat – 75-80% sprawności maksymalnej
   w wieku 60 lat – poniżej 70% sprawności maksymalnej
   w wieku 70 lat – do około 55% sprawności maksymalnej
Powyżej sześćdziesiątego roku życia następuje 

niezborność ruchów lokomocyjnych i manualnych. 

Nasilają się zmiany zwyrodnieniowe stawów. Cechy 

motoryczne ulegają pogorszeniu – słabnie refleks, 

zmniejsza się koordynacja ruchowa.