Rozbiory Polski 

– okres w 

dziejach Polski w latach 1772-1795, 
kiedy I Rzeczpospolita była zmuszana 
przez Rosję, Królestwo Pruskie i Austrię 
do dokonania na ich rzecz cesji części 
swojego terytorium.

   Pierwszy rozbiór Polski 

– 

nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech 
rozbiorów Polski, jakie miały miejsce 
pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą 
cesji terytorium I Rzeczypospolitej 
przez Prusy, Austrię (a właściwie 
Imperium Habsburgów) i Rosję.

    Idea rozbioru jednego państwa, w celu 

zaspokojenia roszczeń i interesów innych 
nie była czymś nowym. Podobne plany 
rodziły się wobec Austrii podczas wojny o 
sukcesję austriacką, Prus w czasie trwania 
wojny siedmioletniej czy też Tu. Różnica 
polegała na tym, że Rzeczpospolita, była 
jedynym państwem, które nie było w 
stanie odeprzeć żadnego konfliktu 
zbrojnego z innym państwem oraz, iż była 
całkowicie bezbronna i nie mogła w 
przeciwieństwie do wyżej wymienionych 
bronić własnych interesów. 

    Koncepcja rozbioru państwa polsko-

litewskiego także nie była nowa. Pojawiła 
się już w XVII wieku (Traktat w Radnot) i 
była rozpatrywana także w drugiej połowie 
wieku XVIII. W czasie przedłużającej się 
wojny rosyjsko-tureckiej, kiedy okazało się 
jasnym, że rozbiór Wysokiej Porty jest 
niemożliwy, a dalsza wojna groziła 
przerodzeniem się w konflikt 
ogólnoeuropejski, propozycje rozładowania 
napięcia politycznego kosztem ziem 
Polskich wysunął ponownie dwór paryski i 
berliński.

   Europie groził nowy konflikt na szeroką 

skalę, gdyż Austria, zaniepokojona 
sukcesami Rosji w wojnie i jej roszczeniami 
wobec Mołdawii i Wołoszczyzny, 
zagrażającym interesom domeny 
Habsburskiej w tej części kontynentu, 
przygotowywała się do zbrojnego 
wystąpienia w obronie Turcji. Jednocześnie 
Prusy były związane z dworem Katarzyny II 
sojuszem, który także i je wciągnąłby do 
konfrontacji. Od 1769 roku trwały wzajemne 
sondaże czterech stron i próby 
przeciągnięcia Prus do obozu francusko-
austriackiego.

      Idea francuska zakładała przekazanie 

południowych rubieży Rzeczypospolitej Turcji, co 
zabezpieczałoby interesy Austrii i umacniało 
pozycję Porty Otomańskiej, Prusy, w zamian za 
neutralność i przekazanie części Śląska Austrii, 
miały uzyskać Warmię z Mazurami oraz 
fragment Kurlandii. Fryderyk II prowadził jednak 
własną politykę w tej sprawie. Nie miał on 
zamiaru służyć interesom francusko-austriackim, 
zrywać sojuszu z Rosją za mgliste i niepewne 
obietnice oraz oddawać choćby skrawka Śląska. 
Jednocześnie pragnął uniknąć za wszelką cenę 
konfrontacji wojskowej, gdyż kraj zrujnowany 
wojną siedmioletnią potrzebował pokoju. 

    Pragnął zrealizować także podstawowe 

dążenie Hohenzollernów do połączenia 
Brandenburgii z Prusami. W tym celu 
rozpoczął próby wciągnięcia Rosji do dzieła 
cesji ziem Polski i sondowania, na jak duże 
ustępstwa jest w stanie pójść Petersburg. 
Rosja, nie miała bowiem żadnego zysku z 
podziału kraju, który uważała za swój 
protektorat, wręcz przeciwnie, mogła na tym 
tylko stracić. Dla Prus zaś była to sprawa 
priorytetowa. Austria natomiast, wciągnięta 
do rozbioru dla załagodzenia jej stosunków z 
Rosją miała otrzymać część Polski jako 
zwyczajne wynagrodzenie. 

    Zagarnięcie ziem polskich nie leżało w 

żywotnym interesie monarchii 
Habsburskiej, do tej pory nie była ona 
zainteresowana ekspansją na te 
terytoria.

    Fryderykowi, reprezentującemu pozornie 

stanowisko hrabiego Lynara (aby nie narazić 
się opinii dworów europejskich) sprzyjały 
działania konfederatów barskich oraz 
niemal otwarcie dążenie Austrii do wojny. 
Trwająca przez cztery lata konfederacja 
barska, którą stłumiła interwencja wojsk 
rosyjskich, powstanie hajdamaków na 
Ukrainie, wydatnie osłabiły pozycję króla 
Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego, 
który w oczach Rosjan przestał być mocnym 
i wiarygodnym gwarantem rosyjskiego 
protektoratu nad Rzeczpospolitą. 

    Punktem kulminacyjnym, okazało się 

zabezpieczanie granic przez Józefa II, połączone 

z anektowaniem polskiego Spiszu w 1770 roku. 

Niedługo po tym Prusy, pod pozorem 

rozciągnięcia kordonu sanitarnego rozpoczęły 

inkorporację poszczególnych starostw Pomorza. 

Dalsze rozmowy na linii Berlin-Petersburg 

przeciągały się aż do 1772, gdyż Austria 

odżegnywała się od próby podziału Polski, 

rozpatrując jeszcze możliwość rozbioru Turcji 

(tamte tereny po prostu bardziej Austrię 

interesowały). Ostatecznie przeważył realizm 

polityczny-podział części ziem polskich między 

Rosję a Prusy był właściwie formalnością, 

chodziło już tylko o skonkretyzowanie wielkości 

zagarniętych terytoriów.

    Bezpośrednim i wygodnym 

uzasadnieniem dokonania rozbioru stał 
się zamach i porwanie 3 listopada 1771 r. 
króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 
przez spiskowców, związanych z 
konfederatami barskimi. Wszystkie trzy 
dwory rozpętały kampanię, jakoby był to 
dowód na niezdolność Rzeczypospolitej 
do utrzymania porządku i jedności 
wewnętrznej oraz, że jej stan anarchii 
jest zagrożeniem dla trzech sąsiednich 
państw.

    Podpisanie traktatów, dotyczących 

pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej 
nastąpiło w Petersburgu 5 sierpnia 1772 
r. Zaś w dniu 30 września 1773 r. 
zatwierdził je Sejm Rozbiorowy, zwołany 
w Warszawie przez zaborców (przy 
proteście trzech posłów, w tym 
Tadeusza Rejtana).

    Pierwszy rozbiór Polski nie przewidywał 

dalszych podziałów Rzeczypospolitej, 
wręcz przeciwnie, w oczach Petersburga 
miał im zapobiec na przyszłość. 

   Terytorium Polski i Litwy były jednak na 

tyle duże, że miały w przyszłości 
odegrać kolejny raz rolę rezerwuaru, na 
którym mocarstwa miały sobie 
powetować straty w innych konfliktach 
europejskich.

    

Austria 

otrzymała całą południową 

Polskę po Zbrucz ze Lwowem, ale bez 
Krakowa (83 tys. km² oraz 2,65 mln 
mieszkańców). Przy czym już w 1770 r. 
Austria samorzutnie przejęła Spisz i powiaty 
nowotarski, nowosądecki i czorsztyński.

    

Prusy

 anektowały Warmię i Prusy 

Królewskie (Pomorze Gdańskie), lecz bez 
Gdańska i Torunia (36 tys. km² oraz 580 tys. 
mieszkańców). W ten sposób król Prus 
Fryderyk II Wielki zrealizował swe wieloletnie 
marzenia o państwie na jednolitym obszarze 
od Niemna do Łaby.

   

Rosja

 zagarnęła Inflanty Polskie oraz 

wschodnie, peryferyjne krańce 
Rzeczypospolitej za Dnieprem i Dźwiną 
(92 tys. km² oraz 1,3 mln 
mieszkańców), utrzymując poza tym 
swój protektorat nad resztą okrojonego 
kraju.

    
    Polska straciła 211 tys. km² i 4,5 

miliona ludności

  II rozbiór Polski 

 

  II rozbiór Polski 

– 

drugi z trzech 

rozbiorów Polski, jakie miały miejsce pod 

koniec XVIII w.

    Wykorzystując kapitulację Stanisława 

Augusta Poniatowskiego wobec Rosji i 

przejęcia rządów w kraju przez targowiczan 

– 25 października 1792 król Prus Fryderyk 

Wilhelm II zażądał wcielenia Wielkopolski do 

Królestwa Prus. Miała być ona ekwiwalentem 

za niepowodzenia armii pruskich w wojnie 

przeciwko rewolucyjnej Francji, prowadzonej 

w koalicji absolutystycznych monarchii 

europejskich. 

    Żądanie to warunkował groźbą 

wycofania się Prus z koalicji 
antyfrancuskiej, ale wnet przekształciło 
się ono w propozycję II rozbioru części 
ziem Rzeczypospolitej pomiędzy Rosję i 
Prusy.

    23 stycznia 1793 doszło do podpisania 

traktatu podziałowego między Katarzyną 
Wielką a Fryderykiem Wilhelmem II, po 
podpisaniu wojska pruskie weszły do 
Wielkopolski, a rosyjskie do wschodniej Polski.

    22 lipca deputacja sejmu grodzieńskiego, 

obradującego pod lufami armat wojsk 
rosyjskich podpisała traktat z Rosją, w którym 
Rzeczpospolita zrzekła się województw: 
mińskiego, kijowskiego, bracławskiego i 
podolskiego oraz części wileńskiego, 
nowogródzkiego, brzeskolitewskiego i 
wołyńskiego (250 tys. km²). 19 sierpnia traktat 
ten ratyfikował poseł rosyjski Jakob Sievers.

    25 września po niemej sesji podpisano 

traktat z Prusami, w którym otrzymały one 
Gdańsk i Toruń oraz województwa 
gnieźnieńskie, poznańskie, sieradzkie (z 
Wieluniem), kaliskie, płockie, 
brzeskokujawskie, inowrocławskie, ziemię 
dobrzyńską oraz części krakowskiego, 
rawskiego i mazowieckiego (58 tys. km²).

    Caryca Katarzyna II Wielka mściła się w 

ten sposób za niewierność wasalnej 
Rzeczypospolitej, a obie monarchie 
rozbiorowe oczyszczały sobie przedpole do 
rozprawy z rewolucyjną Francją. 

    Dodatkowo, w okrojonej już bardzo 

znacznie Rzeczypospolitej utrzymany 
został istniejący dotąd, bardzo dogodny 
dla Rosji i Prus, ustrój demokracji 
szlacheckiej przy słabej centralnej 
władzy królewskiej.

    Nieprzewidziany przez konfederatów 

rozbiór Rzeczypospolitej skończył się 
pełną kompromitacją konfederacji 
targowickiej, także króla Stanisława 
Augusta Poniatowskiego. W 1793 r. 
odbył się w Grodnie sejm rozbiorowy, 
który pod presją obu zaborców wyraził 
milczącą zgodę na kolejny rozbiór kraju, 
zawarł nierównoprawny traktat pokojowy 
z Rosją, przywrócił Radę Nieustającą, 
rozwiązał też konfederację targowicką. 
Był to ostatni Sejm Polski szlacheckiej.

    W rozbiorze tym, w odróżnieniu od 

dwóch pozostałych, nie brała udziału 
Austria, zajęta wojną z rewolucyjną 
Francją. Austria formalnie nie biorąca 
udziału w II rozbiorze dopiero 3 stycznia 
1795 zawarła za plecami Prus tajną 
konwencję z Rosją o III rozbiorze Polski, 
na mocy której cesarz Franciszek II 
Habsburg przystępował do traktatu 
drugiego rozbioru, ale tylko w 
granicach zaboru rosyjskiego.

   III rozbiór Polski 

   III rozbiór Polski 

– ostatni z trzech 

rozbiorów Polski, jakie miały miejsce pod 

koniec XVIII w.

    Niecały rok po upadku insurekcji 

kościuszkowskiej, 24 października 1795, 

monarchowie Rosji, Prus i Austrii (a 

właściwie Imperium Habsburgów) uzgodnili 

wzajemnie traktat, zgodnie z którym 

przeprowadzili ostatni, pełny, III rozbiór 

Rzeczypospolitej.

    Trzeci rozbiór był rezultatem m.in. kryzysu 

wewnętrznego i ekspansywnych działań 

mocarstw ościennych, bezpośrednio 

jednak wynikiem nieudanego powstania 

kościuszkowskiego i przegranej wojny 

Polski z Rosją i Prusami.

    

Straty terytorialne:

    

Rosji

 przypadły wszystkie ziemie na 

wschód od Niemna i Bugu (120 tys. 
km²). Na zabranych terenach 
utworzono gubernie: wołyńską ze 
stolicą w Izasławiu, grodzieńską, 
mińską oraz litewską z siedzibą w 
Wilnie. Otrzymała największy 
powierzchniowo obszar.

    

Austria

 jako główny inicjator trzeciego 

rozbioru a także w ramach rekompensaty 
za straty w wojnie z rewolucyjną Francją 
zajęła Lubelszczyznę. Zaanektowała 
także resztę Małopolski z Krakowem, 
część Podlasia i Mazowsza. Otrzymała 
tereny najliczniej zaludnione.

    

Prusom

 przypadła najmniejsza 

zdobycz. Musiały zadowolić się częścią 
Podlasia, Mazowsza z Warszawą i 
Żmudzi, za to były to tereny o rozwiniętej 
infrastrukturze.

 Polska przestała 

istnieć.

  JULIUSZ SŁOWACK

I:

  Emigracja

    Pozostał na emigracji we Francji, gdzie 

zadebiutował w 1830 roku powieścią 
poetycką "Hugo".

• W latach 1833-1835 przebywał w Szwajcarii 

nad Jeziorem Genewskim (wydaje 3 tom 
poezji); zakochał się w Marii Wodzińskiej. W 
Szwajcarii przebywał aż do roku 1838, 
podróżował po Włoszech, Grecji, Egipcie, 
Palestynie i Syrii. Podczas pobytu w Rzymie 
(gdzie dotarł 22 lutego 1836) mieszkał w 
domu przy Via del Babuino 165. W końcu 
osiadł na stałe w Paryżu. Mimo że był 
poważnie chory, wyruszył w 1848 roku do 
Wielkopolski, by wziąć udział w powstaniu, 
jednak zamierzeń swych nie zrealizował. 
Wtedy też ostatni raz spotkał się z matką we 
Wrocławiu. Nigdy się nie ożenił. Był typowym 
rentierem. 

    Przysyłane przez matkę pieniądze 

umiejętnie pomnażał, inwestując je na 
paryskiej giełdzie, m.in. w akcje kolei 
lyońskiej. Pozwoliło mu to zyskać 
pewną niezależność finansową 
(wszystkie swoje dzieła wydawał 
własnym sumptem).