Marek Grzybicki
1
Toksykologiczne źródła
informacji
Marek Grzybicki
1
Toksykologiczne źródła
informacji
2
Źródła informacji o niebezpiecznych
czynnikach chemicznych, zagrożeniach i
warunkach bezpiecznego stosowania
•
Rozporządzenie MZ z 28.09.2005r. w sprawie wykazu
substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i
oznakowaniem
(Dz. U. nr 201, poz.
1674);
•
Rozporządzenie MZ z 2.09.2003r. w sprawie kryteriów i
sposobu klasyfikacji substancji preparatów chemicznych
(Dz. U. nr 171, poz. 1666 ze zm.,
ostatnia Dz. 174,
poz.1222 z 2007r
),
•
Rozporządzenie MZ z 2.09.2003r. w sprawie oznakowania
opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów
niebezpiecznych
(Dz. U. Nr 173, poz. 1679 ze zm. Dz. U. z
2004r. Nr 260, poz. 2595),
•
Rozporządzenie MZ z 13.11.2007 w sprawie karty
charakterystyki
(Dz. U. nr 215, poz. 1588);
3
Wzór karty charakterystyki
1.
Identyfikacja substancji / preparatu. Identyfikacja
producenta, importera lub dystrybutora.
2.
Skład i informacja o składnikach
3.
Identyfikacja zagrożeń
4.
Pierwsza pomoc
5.
Postępowanie w przypadku pożaru
6.
Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia
do środowiska
7.
Postępowanie z substancją / preparatem i jego
magazynowanie
8.
Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej
4
Wzór karty charakterystyki
c.d.
9.
Własności fizykochemiczne
10. Stabilność i reaktywność
11. Informacje toksykologiczne
12. Informacje ekologiczne
13. Postępowanie z odpadami
14. Informacje o transporcie
15. Informacje dotyczące przepisów prawnych
16. Inne informacje (wykaz zwrotów R oraz ich pełnego
brzmienia, niezbędne szkolenia, źródła danych, zmian w
przypadku aktualizacji
5
Dostarczanie karty
charakterystyki
• Karta charakterystyki dostarczana jest w formie
pisemnej lub w formie przekazu elektronicznego
albo na elektronicznych nośnikach danych.
• Karta charakterystyki
nie musi być dostarczana
w
przypadku substancji lub preparatów sprzedawanych
w handlu detalicznym, dostępnych dla wszystkich
konsumentów, jeżeli użytkownikom tym zapewnia
się dostateczną informację pozwalającą na
bezpieczne stosowanie tej substancji lub preparatu.
• Jednak na żądanie kupującego,
który ma zamiar
zastosować taką substancję lub preparat w
zawodowej działalności produkcyjnej lub usługowej
dostarcza się kartę charakterystyki.
6
Karty charakterystyki dla preparatów
nie zakwalifikowanych jako
niebezpieczne
Obecnie istnieje grupa 133 niebezpiecznych substancji
chemicznych, których zawartość w preparatach, w
stężeniach wynoszących
≥ 1%
wagowy w przypadku
preparatów nie będących gazami lub
≥ 0,2%
objętościowy
w przypadku preparatów występujących w postaci gazu
powoduje
konieczność opracowania i dostarczenia karty
charakterystyki.
Rozporządzenie MZ z dnia 14.08.2002r w sprawie obowiązku
dostarczania karty charakterystyki niektórych preparatów
niezakwalifikowanych jako niebezpieczne
(Dz. U. Nr 142,
poz.1194)
Uchylone
Substancje wymieniono w załączniku do rozporządzenia
(dwutlenek węgla, fluorki, miedź, mangan i ich związki i
inne).
7
Klasyfikacja i oznakowanie czynników
chemicznych
Zagrożenie
Symbol zagrożenia
s
ubstancje i preparaty wybuchowe
E
substancje i preparaty utleniające
O
substancje i preparaty skrajnie łatwo palne
F+
substancje i preparaty wysoce łatwo palne
F
substancje i preparaty bardzo toksyczne
T+
substancje i preparaty toksyczne
T
substancje i preparaty szkodliwe
Xn
substancje i preparaty żrące
C
substancje i preparaty drażniące
Xi
substancje i preparaty uczulające
Xn lub Xi
substancje i preparaty rakotwórcze
T lub Xn
substancje i preparaty mutagenne
T lub Xn
substancje i preparaty działające na rozrodczość
T lub Xn
substancje i preparaty niebezpieczne dla środowiska
N
R
– zwrot określający rodzaj zagrożenia,
S
– zwrot określający warunki bezpiecznego stosowania
8
Przykład oznakowania
Tlenek węgla:
Nr indeksowy OO6-001-00-2
Oznakowanie:
F+; T, R: 61-12-23-48/23, S: 53-45,
• F+
- produkt skrajnie łatwopalny,
• T
– toksyczny,
• R: 61-12-23-48/23
może działać szkodliwie na dziecko w łonie
matki (61), produkt skrajnie łatwopalny w temperaturze
otoczenia i pod ciśnieniem atmosferycznym (12), działa
toksycznie przez drogi oddechowe (23), stwarza poważne
zagrożenia w następstwie długotrwałego narażenia (48/23)
• S: 53-45
unikać narażenia – przed użyciem zapoznać się z
instrukcją (53), w przypadku awarii lub jeżeli się źle
poczujesz, niezwłocznie zasięgnij porady lekarza, jeżeli to
możliwe pokaż etykietę (45).
Rozporządzenie MZ z 28.09.2005r. w sprawie wykazu substancji
niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem
(Dz. U. nr 201, poz. 1674 ze zm.,
ostatnia Dz.
174, poz.1222 z 2007r
),
9
10
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu wysoce
łatwopalnym
•
Metan (
), znany także jako gaz błotny i gaz
kopalniany. Zastosowanie metanu: jako paliwo do
silników, jako surowiec do otrzymywania tworzyw
sztucznych, w przemyśle energetycznym.
• Tlenek węgla (
), nazwa zwyczajowa czad,
jest gazem palnym w naturze występuje w
gazach kopalnianych. Ma zastosowanie w
wielu procesach przemysłowych.
11
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu
wybuchowym
•
Azotowodór (H N
3
),
zwany też kwasem
azotowodorowym jest bezbarwną, łatwo parującą,
toksyczna cieczą, silnie wybuchową. Używa się go
do produkcji spłonek w nabojach karabinowych.
• Hydrazyna (N
2
H
4
) - jest to bezbarwna,
łatwopalna, żrąca substancja, gwałtownie
wybuchająca w obecności utleniaczy jak i
metali. Zastosowanie: w produkcji nawozów
azotowych i włókien sztucznych, w przemyśle
barwnikarskim i przy produkcji leków.
12
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu silnie
toksycznym
• Fosforowodór (P H
3
), bezbarwny gaz, o zapachu czosnku, karbidu
lub zgniłych ryb. Skrajnie łatwopalny. W postaci oczyszczonej
zapala się w powietrzu przy temperaturze 100°C, natomiast w
postaci technicznej ulega samozapłonowi w temperaturze
pokojowej. Stosuje się go do gazowania szkodników w zbożach.
• Cyjanowodór (HCN), nazwa zwyczajowa:
kwas pruski, jest silnie toksycznym gazem o
zapachu gorzkich migdałów. Zastosowanie:
jako pestycyd, gaz bojowy, a także w
laboratoriach chemicznych.
13
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu żrącym
• Kwas octowy (CH
3
COOH), jest bezbarwną, żrącą
cieczą. Stosowany do produkcji sztucznego jedwabiu,
leków (aspiryny), niepalnej taśmy filmowej, w
technice grzewczej oraz do konserwacji żywności.
• Kwas mrówkowy (HCOOH), naturalnie
występuje m.in. we włoskach parzących
pokrzyw oraz w jadzie mrówek. Stosowany
jako składnik preparatów grzybobójczych, w
pszczelarstwie jest stosowany do zwalczania
roztoczy, w przemyśle spożywczym jako
konserwant.
14
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu
drażniącym
• Chlorek amonu (NH
4
Cl), nazwa zwyczajowa:
salmiak, to biały proszek lub bezbarwne, krystaliczne
ciało stałe. Stosuje się go jako lek wykrztuśny,
dodatek do paszy dla bydła oraz składnik szamponu.
• Chlorek potasu (KCl) to białe, bezwonne,
krystaliczne ciało stałe. Jest używany jako lek,
składnik nawozów sztucznych oraz jako
składnik mieszaniny soli do posypywania dróg
w zimie.
15
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu
rakotwórczym
• Benzen (C
6
H
6
) to bezbarwna ciecz o intensywnym słodkawym
zapachu. Służy m.in. do produkcji tworzyw sztucznych, włókien
syntetycznych, barwników, leków, detergentów, pestycydów.
Powoduje ostre zatrucia poprzez wchłanianie par przez układ
oddechowy oraz absorpcję skórną. Wywołuje białaczkę.
• Chlorek winylu (VC, VCM) to bezbarwny gaz
o przyjemnym słodkawym zapachu. Stosowany
głównie do otrzymywania polichlorku winylu.
Stosowany w tej postaci w budownictwie,
medycynie, energetyce, do wyrobu opakowań,
kart ID czy jako igielit. Silnie trujący i
karcynogenny. Wywołuje raka
wątrobowokomórkowego.
Marek Grzybicki
16
Niebezpieczne substancje
chemiczne o działaniu
mutagennym
• Kwas azotowy (HNO
3
)
to
bezbarwna, przejrzysta ciecz.
Ma silne własności żrące, jest silnym utleniaczem (może
zapalić drewno). Stosowany w przemyśle chemicznym
(nitowanie, barwniki), farmacji oraz do produkcji
nawozów sztucznych.
• Hydroksyloamina (H
2
N-OH) to bezbarwna
higroskopijne, krystaliczne ciało stałe.
Stosowana jako środek redukujący i odczynnik
w procesach chemicznych.