Pasożyty wewnętrzne mają
zdolność do uzyskiwania
energii użytecznej
biologicznie w drodze
Przystosowanie do
pasożytnictwa
» oddychanie beztlenowe
» pobieranie pokarmu całą powierzchnią ciała
» zredukowany układ nerwowy
»
obojnactwo
» zmodyfikowany
układ protonefrydialny
» duża ilość produkowanych larw
» szczelna osłona jajowa
Układ protonefrydialny
Układ wydalniczy zamknięty
od strony jamy ciała. Główną
jego funkcją jest
osmoregulacja
, a także
usuwanie ubocznych
produktów metabolizmu.
Obojnactwo
Hermafrodytyzm,
występowanie u jednego
osobnika gruczołów zarówno
męskich, jak i żeńskich lub
gruczołu obojnaczego.
Jak wygląda tasiemiec?
Główka tasiemca nieuzbrojonego
Człon tasiemca pod mikroskopem
Tasiemiec nieuzbrojony
(Taenia saginata)
•
tasiemiec z podgromady tasiemców
właściwych
• pasożyt wewnętrzny, dwudomowy
• nazwa pochodzi stąd, że tasiemiec
przypomina
nieco swą budową taśmę, barwa
kremowa
• jest najpospolitszym tasiemcem w
Polsce
• zaraża się nim od 0,5 do 1% ludzi
• umiejscawia się w jelicie cienkim
człowieka
- długość jego wynosi od 4 nawet do 20 metrów i może
mieć 4000 członów; najmłodsze człony powstają
przez podział szyjki, a najstarsze odrywają się z jego
końca i wydalane są wraz z kałem żywiciela
- bez wieńca haczyków na główce w przeciwieństwie
do tasiemca uzbrojonego
- końcowe człony tasiemca wydostają się przez odbyt,
a wraz z nimi olbrzymia liczba jaj (ponad kilkaset
tysięcy)
- jaja otoczone specjalną otoczką są odporne na
warunki środowiska
TASIEMCE –
WYSTĘPOWANIE:
Te wyłącznie pasożytnicze płazińce
żyją (postacie dorosłe – poza
nielicznymi wyjątkami), w jelitach
kręgowców, larwy mogą zamieszkiwać
różne inne narządy wewnętrzne.
Szeroko rozpowszechniony zwłaszcza
w Afryce i Ameryce Południowej.
PRZYSTOSOWANIA W BUDOWIE:
Są największymi plazińcami, o ciele w kształcie członowanej wstęgi.
W ciele tasiemca nieuzbrojonego okrytego oskórkiem wyodrębnia
się –
GŁÓWKĘ (SKOLEKS)
– z aparatami czepnymi (4 przyssawki)
zawierającą zwoje mózgowe,
SZYJKĘ
– która jest miejscem
powstawania nowych członów tasiemca,
STROBILĘ
– ciało
zbudowane z
CZŁONÓW
, z których ostatnie zw. macicznymi
wypełnione są zapłodnionymi jajami i mogą odrywać się pojedynczo
bez szkody dla kondycji zwierzęcia. Im bliżej głowy tym człony są
mniejsze, a im dalej tym większe. W budowie ich ciała obok
ektodermy i entodermy uczestniczy także trzecia warstwa komórek
zarodkowych -
MEZODERMA
(trójwarstwowe). Z mezodermy
zbudowana jest większa część ciała i z niej tworzy się wiele
narządów.
Ciało płazińców jest przeważnie wydłużone i grzbietowo -
brzusznie spłaszczone (można w nim wyróżnić przód i tył).
UKŁAD NERWOWY
(pasmowy)zbudowany z podłużnych
pni, połączonych ze zwojami głowowymi.
UKŁAD
WYDALNICZY
ma charakter protonefrydialny, tzn: jest
zbudowany z rozgałęzionych, cienkich rureczek
uchodzących na powierzchni ciała otworkami, a
zaczynających się w ciele komórkami płomykowymi.
Płazińce
ODDYCHAJĄ CAŁĄ POWIERZCHNIĄ CIAŁA
,
występuje u nich także
ODDYCHANIE BEZTLENOWE
. U
tasiemców
BRAK UKŁADU POKARMOWEGO
; są
OBOJNAKAMI,
czyli posiadają układ rozrodczy męski jak i
żeński.
Skoleksy (główki)
tasiemców
Tasiemiec
nieuzbrojony
Tasiemiec
uzbrojony
Bruzdogłowi
ec
szeroki
ROZMNAŻANIE:
UKŁAD ROZRODCZY
– dojrzewa w najstarszych, największych,
najdalej położonych od szyjki członach tasiemców. Przechodzą
one złożony cykl rozwojowy, z dwoma lub trzema pokoleniami
larw.
• żywiciel pośredni – bydło rogate
• jaja rozwijające się w larwy zw.
wągrami, które zagnieżdżają się
w mięśniach żuchwy, przepony,
ud oraz sercu zwierząt
• żywiciel ostateczny – człowiek
• zaraża się on zjadając surowe lub niedogotowane mięso
wołowe; w jelitach
człowieka zachodzi dalszy cykl życiowy tasiemca, kończący
się wydaleniem
członów tasiemca (wypełnionymi jajami) z kałem ludzkim
• dojrzałe człony mają silnie rozwiniętą macicę
• zawierają onkosferę z sześcioma hakami embrionalnymi
Larwy z reguły nie mają zdolności samodzielnego
poszukiwania żywiciela
muszą być przez niego zjedzone.
• układ rozrodczy żeński
zbudowany jest z jajników,
jajowodów z ootypem.
Z ootypem połączona jest
pochwa i macica oraz gruczoł
żółtkowy. Pochwa otwiera się
otworem w zatoce płciowej
• układ rozrodczy męski to jądra,
przewody wyprowadzające schodzące
się w nasieniowód, a ten kieruje się
następnie do prącia uchodzącego w
zatoce płciowej
.
Ważnym czynnikiem sprzyjającym zarażeniu jest źle
funkcjonująca instalacja sanitarna, która sprawia, że jaja
tasiemca przedostają się na pastwisko. Do przetrwania
tasiemcowi nieuzbrojonemu niezbędne są 2 organizmy. W
jednym z nich mieszczą się dojrzałe osobniki, a drugim
larwa. Dla tych pierwszych żywicielem ostatecznym jest
człowiek, dla larw natomiast jest to bydło. To właśnie za
pośrednictwem bydła larwy tasiemców dostają się do
organizmu ludzkiego. Najczęstszą drogą zarażenia się
larwami przez bydło jest spożycie trawy, na którą poprzez
kał ludzki przedostały się jaja. Jajeczka są bardzo
wytrzymałe na uszkodzenia, mogą być zaraźliwe nawet
przez rok. W organizmie zwierzęcia jajeczka rozwijają się
w larwy, które w szybkim tempie się rozrastają.
Dojrzałe człony, zawierające macicę wypełnioną
zapłodnionymi jajami odrywają się i wraz z kałem są
usuwane na zewnątrz ciała żywiciela ostatecznego
(człowieka). Uwolnione z członów jaja mogą przeżyć w
środowisku zewnętrznym kilka miesięcy. Jeżeli w tym
czasie zostaną zjedzone przez żywiciela pośredniego
(bydło) – ich rozwój trwa dalej. Larwa onkosfera
wydostaje się z osłonek, przebija ścianki przewodu
pokarmowego żywiciela i wraz z prądem krwi
przedostaje się do innych narządów wewnętrznych.
Najczęściej osiedla się w mięśniach, gdzie
przekształca się w wągra. Larwa typu wągra ma
postać pęcherzyka wypełnionego płynem i zawiera
jedną główkę tasiemca zaopatrzoną w przyssawki.
Żywiciel ostateczny zaraża się wskutek zjedzenia
(najczęściej mięśni) żywiciela pośredniego
zawierającego wągry. W przewodzie pokarmowym
żywiciela ostatecznego osłonki wągra ulegają
strawieniu, a główka tasiemca wydobywa się na
zewnątrz i przyczepia za pomocą aparatu czepnego do
ścianki jelita człowieka. Rozpoczyna się przyrost
strobili i kolejne człony osiągają dojrzałość płciową.
Rozwój tasiemca i sposób zarażania się to w pewnym
sensie błędne koło .Zarażony człowiek wraz z kałem
przenosi jajeczka tasiemca na zewnątrz, tam są one
zjadane przez zwierzę, gdzie z kolei z jajka rozwija się
larwa. Następnie człowiek spożywa zarażone mięso i
cały cykl zaczyna się od początku.
W żywicielu może dożyć 30 lat.
Cykl rozwojowy
tasiemca
nieuzbrojonego
wągier z
wypukłą
główką
jajo
z onkosferą
strobila
w jelitach
człon z
macicą
wypełnioną
jajami
Porównanie budowy
tasiemca uzbrojonego i
nieuzbrojonego
1 - przyssawki
2 - haczyki
(obecne u tasiemca uzbrojonego)
Aparaty czepne
pasożyt
aparat czepny
Tasiemiec
uzbrojony
Tasiemiec
nieuzbrojony
Bruzdogłowiec
szeroki
Przyssawki
X
X
Haczyki
X
Bruzdy
X
Tasiemiec nieuzbrojony od
tasiemca uzbrojonego różni się
tym, że:
•
nie ma haczyków
• osobnik dorosły tasiemca
nieuzbrojonego jest dłuższy
(osiąga długość do 12 metrów)
od osobnika dorosłego tasiemca
uzbrojonego (osiąga długość
od 2 do 8 m)
• u tasiemca nieuzbrojonego
żywicielem pośrednim jest
bydło a u tasiemca uzbrojonego
żywicielem pośrednim jest świnia,
niekiedy człowiek.
Sposób zarażenia
• człowiek zaraża się, jedząc surowe lub
niedogotowane mięso wołowe zarażone wągrami (mają
wygląd zbliżony do pestek ogórka), z których rozwija
się tasiemiec.
• bardzo często pasożyt ten powstaje po spożyciu
tatara , czyli surowego mielonego mięsa wołowego z
przyprawami lub krwistego befsztyku
Rozpoznanie
•
opiera się na badaniu laboratoryjnym kału
i stwierdzeniu obecności jaj, ewentualnie również
członów. Do diagnostyki tasiemczyc wprowadza
się testy ELISA, wykrywające w kale substancje
antygenowe wydzielane i wydalane przez pasożyta
Tasiemczyca (cestodoza)
Objawy
• objawy kliniczne obecności tasiemca mogą być
znikome lub nawet w ogóle się nie pojawiać
(poza ukazywaniem się jego członów w kale)
• najczęstsze objawy zarażonego to zgaga,
nudności, bóle brzucha i głowy, zawroty głowy,
ogólne osłabienie, wymioty, chudnięcie,
niepokój, a czasem objawy uczulenia, wilczy
apetyt
• lub brak apetytu, wstręt do niektórych (niegdyś
lubianych) potraw, nocne dreszcze, rozdrażnienie
nerwowe
W przypadku zarażenia wągrami objawy zależą
od
umiejscowienia, ilość wągrów i reakcji obronnej
żywiciela;
lokalizacja wągrów w ważnych dla żywiciela
narządach np.
w tkance mózgowej może doprowadzić do
ciężkich zaburzeń
chorobowych, kalectwa, a nawet śmierci. Przy
dłuższym
nosicielstwie tasiemca dochodzi do wychudzenia
i spadku sił
Zapobieganie
Podstawową sprawą jest tu przestrzeganie znanych
zasad: spożywanie mięsa pochodzącego z legalnego
uboju (zbadanego przez służbę sanitarno-
weterynaryjną), unikanie konsumpcji surowego
mięsa (zawsze istnieje niewielkie ryzyko zarażenia),
poprawa warunków hodowli bydła i warunków
sanitarnych na wsi (zapobieganie zanieczyszczaniu
fekaliami ludzkimi wody i gleby).
Główną przyczyną rozpowszechnienia choroby
jest stosowanie szamba i osadów ściekowych do
nawożenia pól uprawnych i pastwisk oraz
odprowadzanie ścieków (fekalia) do wód
powierzchniowych, z których czerpana jest woda
do celów konsumpcyjnych lub gospodarskich.
Zamrażanie mięsa do -10°C zabija pasożyta po ok.
pięciu dniach.
Tasiemca nie można się pozbyć samodzielnie.
Potrzebna jest specjalna kuracja, która
przeprowadza się po wykonaniu badań
laboratoryjnych. Kuracja jest o tyle trudna, że
często wydostają się same człony bez główki
tasiemca. Z główki po jakimś czasie odrastają
nowe człony. W celu potwierdzenia
skuteczności leczenia trzeba po mniej więcej
trzech miesiącach przeprowadzić badania.
Jest to czas, w którym odrastają nowe człony
z główki tasiemca.
Jak zapobiegać
chorobom
pasożytniczym?
•
spożywanie mięsa z pewnego źródła
• dosmażanie i dogotowywanie mięsa
• ograniczenie kontaktów z psami
• higiena osobista
• poprawa warunków hodowli bydła
i warunków sanitarnych na wsi
(zapobieganie zanieczyszczaniu fekaliami
ludzkimi wody i gleby).