TEORETYCZNE PODSTAWY WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ

TEORETYCZNE PODSTAWY WYMIANY

MIĘDZYNARODOWEJ

Klasyczne i współczesne teorie handlu

międzynarodowego

MSG – 2007

Joanna Skrzypczyńska

DOKTRYNA SŁUSZNEJ CENY



„

Psychoza lęku przed brakiem towarów”



Handel jest korzystny jeśli jest realizowany po

„

słusznej cenie

”



„

słuszna cena”= cena która pokrywa koszty

produkcji



„

słuszna cena” = od XIII wieku cena kształtowana

przez rynek uwzględniająca sprawiedliwy zysk

MERKANTYLIZM



Przełom XVI/XVII wieku do połowy XVIII wieku



Źródło bogactwa = zasoby kruszców szlachetnych



Pierwsza usystematyzowana teoria

protekcjonizmu



Pierwsza faza – bulionizm



Druga faza – merkantylizm właściwy



Niemcy – kameralizm- zaspokojenie potrzeb

skarbca książęcego



Francja – kolbertyzm – potrzeba rozbudowy

przemysłu

FIZJOKRATYZM



Druga połowa XVIII w. Francja



Przedstawiciele – arystokracja ziemska



Podstawa gospodarki – rolnictwo



Koncepcja porządku naturalnego



Koncepcja dochodu czystego



Koncepcja obiegu dóbr



Zwolennicy leseferyzmu



Krytyka protekcjonizmu

PROTEKCJONIZM WYCHOWAWCZY



F. LIST - Niemcy



Teoria rozwoju narodu: okres dzikości,

pasterski, rolniczy, rolniczo- rękodzielniczy,

rolniczo-rękodzielniczo-handlowy



A. Hamilton, H. Carey - USA

KLASYCZNE TEORIE WYMIANY – ROZWÓJ

TEORII WOLNEGO HANDLU



Adam Smith i D. Ricardo



Źródło bogactwa kraju = rozmiary produkcji



Handel zagraniczny = specjalizacja



SMITH – podstawa specjalizacji = absolutne

różnice w kosztach wytwarzania



Ricardo – względne różnice w kosztach

wytwarzania tzn. mierzone nakładami pracy czyli

najtańsza produkcja oznaczała taką przy której

względna przewaga kosztów wytwarzania jest

stosunkowo największa lub różnica na niekorzyść

stosunkowo najmniejsza

POKLASYCZNE TEORIE WYMIANY

MIĘDZYNARODOWEJ



J. S. MILL – prawo wzajemnego popytu = kraj

odnosi większe korzyści z wymiany jeśli jego

popyt na towary z kraju partnera jest słabszy od

popytu kraju partnera na towary danego kraju



Teorie klasyczne miały charakter statyczny i

przyjęły pewne uproszczenia:



Dwa kraje, dwa towary



Doskonała podzielność i przenośność czynników

produkcji



Doskonała konkurencja w skali krajowej i

międzynarodowej

KIERUNKI ROZWOJU TEORII HANDLU

MIĘDZYNARODOWEGO



TEORIA KOSZTÓW REALNYCH

(J. Viner, A.

Marshall) – akceptowano realne koszty

zastosowania pracy i innych czynników produkcji

– teoria kosztów alternatywnych



MATEMATYCZNA SZKOŁA „RÓWNOWAGI

OGÓLNEJ”

(V. Pareto, B. Ohlin, P. Samuelson) –

powiązanie strony podaży (koszty zastosowania

czynników produkcji) ze stroną popytu (wybory

konsumentów) w jeden system równowagi ogólnej

– teoria obfitości zasobów

TEORIE NEOKLASYCZNE – MODEL MARSHALLA



Kontynuuję rozważania J. S. Milla



1890 – „Zasady ekonomiki”



Pojęcie terms of trade



Pojęcie elastyczności popytu i podaży – krzywa

wzajemnego popytu przedstawia różne ilości

dobra eksportowanego jaki kraj jest skłonny

zaoferować w zamian za daną ilość dobra

importowanego, lub alternatywne ilości dobra

importowanego jakie kraj akceptuje na wymianę

za daną ilość dobra eksportowanego

TEORIA KOSZTÓW ALTERNATYWNYCH



Autor – G. Haberler



Specyficzne rozwinięciem klasycznej teorii

kosztów względnych



„

każdy kraj może wytworzyć pewna ilość towarów

i zawsze istnieje możliwość wyboru między

produkcją 1 towaru oraz 2 towaru co powoduje

powstanie kosztów – ALTERNATYWNYCH”



Koszty alternatywne= konieczność rezygnacji z

produkcji określonej ilości towaru 1 po to aby

wyprodukować określoną ilość towaru 2

TEORIA OBFITOŚCI ZASOBÓW HECKSCHERA-OHLINA

I SAMUELSONA



Stworzona przez E. Heckschera i B. Ohlina, a w

latach 40-tych i 50-tych XX w rozwinięta przez P.

Samuelsona stąd teoria H-O-S



Główna przesłanka rozwoju HM= relatywne

różnice kosztów i cen



Odmienne wyposażenie krajów w czynniki

produkcji tj. w kapitał i pracę



W teorii klasycznej różnica kosztów i cen

upatrywana była w odmienności warunków

wytwarzania

ZAŁOŻENIA TEORII OBFITOŚCI ZASOBÓW

1. ZAŁOŻENIA WYJŚCIOWE



2 kraje, 2 towary, 2 czynniki wytwórcze



Brak kosztów transportu



Odmienne wyposażenie krajów w czynniki

wytwórcze

2.ZAŁOŻENIA DOT. TECHNICZNYCH WARUNKÓW PRODUKCJI I

WARUNKÓW WYBORU KONSUMENTA:



Jednorodne, doskonale podzielne i porównywalne w skali

międzynarodowej czynniki produkcji



Relatywne wyposażenie w czynniki produkcji jest niezmienne



Ceny i koszty kształtują się tylko pod wpływem relatywnego

wyposażenia w czynniki produkcji

Założenia H-O-S



Niezmienność zasobochłonności wytwarzanych produktów



Brak rosnących lub malejących przychodów



Niezmienne preferencje konsumenta

3. ZAŁOŻENIA DOT. SYSTEMU FUNKCJONOWANIA GOSPODARKI

NARODOWEJ I RYNKU MIĘDZYNAROWEGO



Funkcjonowanie rynków = wolna konkurencja, pełne wykorzystanie

czynników produkcji



Doskonała konkurencja w skali międzynarodowej = brak przeszkód

dla międzynarodowych przepływów produktów

ISTOTA TEORII H-O-S

ZASADA OBFITOŚCI ZASOBÓW (zasada proporcji w

zasobach)=

KAŻDY KRAJ POWINIEN SIĘ SPECJALIZOWAĆ W

PRODUKCJI I EKSPORCIE TYCH DÓBR KTÓRYCH PRODUKCJA

WYMAGA BARDZIEJ INTENSYWNEGO ZASTOSOWANIA

RELATYWNIE OBFITSZEGO I TAŃSZEGO CZYNNIKA PRODUKCJI A

IMPORTOWAĆ TOWARY WYMAGAJĄCE BARDZIEJ INTENSYWNEGO

ZASTOSOWANIA RELATYWNIE MNIEJ OBFITEGO I DROŻSZEGO

CZYNNIKA PRODUKCJI tzn. kraj wyposażony obficie w kapitał

powinien eksportować dobra kapitałochłonne a kraj posiadający

większe zasoby pracy produkty pracochłonne

TEOREMAT (twierdzenie) WYRÓWNYWANIA SIĘ CEN

CZYNNIKÓW WYTWÓRCZYCH

(P. SAMUELSON)= ROZWÓJ

HANDLU MIĘDZYNARODOWEGO W WARUNKACH DOSKONAŁEJ

KONKURENCJI PRZY CZĘŚCIOWEJ SPECJALIZACJI PARTNERÓW I

SPEŁNIENIU INNYCH ZAŁOŻEŃ WYWOŁUJE TENDENCJĘ DO

WZGLĘDNEGO WYRÓWNYWANIA SIĘ CEN CZYNNIKÓW

PRODUKCJI W RÓŻNYCH KRAJACH

TEOREMAT STOPLERA I SAMUELSONA



Bazuje za założeniach teorii H-O-S



Różnica- wprowadzenie do rozważań wniosków z

obserwacji, że w warunkach gospodarki rynkowej zmiany

relacji cenowych, nowe technologie, produkty wywołują

odpowiednie procesy dostosowawcze w danym kraju



Istnieje ścisły związek między zmianami cen produktów a

zmianami cen czynników wytwórczych = wzrost ceny

relatywnej danego dobra prowadzi do wzrostu ceny realnej

czynnika wytwórczego, a spadku ceny czynnika

wytwórczego wykorzystywanego mniej intensywnie

PARADOKS LEONTIEFA



Odkryty w 1947



Wykorzystanie tablic nakładów i wyników do

analizy struktury handlu USA



amerykański eksport okazał się względnie

pracochłonnych (mimo dużych zasobów kapitału)

a import kapitałochłonny

HANDEL ZAGRANICZNY W TEORII Keynesa I TEORII

WZROSTU Harroda



Keynes- ścisła współpraca międzynarodowa w

ramach instytucji



Korzyści z racjonalnej specjalizacji

międzynarodowej w warunkach wolnorynkowych

ponosi tylko ta gospodarka która znajduje się w

stanie pełnego zatrudnienia



W sytuacji kryzysu, bezrobocia należy dążyć do

przewagi eksportu nad importem



Harrod – koncepcja modelu wzrostu

gospodarczego

WSPÓŁCZESNE TEORIE HANDLU MIĘDZYNAROWEGO

– TEORIE NEOTECHNOLOGICZNE



GŁÓWNE ZAŁOŻENIA– dalsze badania nad

paradoksem Leontiefa i uzupełnienie oraz

rozwinięcie zasady obfitości zasobów



Główna przyczyna zmian i rozwoju wymiany

międzynarodowej to POSTĘP TECHNICZNY

rozumiany jako proces (a zatem wprowadzone

rozwiązania podlegają zmianie)



Zerwanie z założeniem o darmowości infomacji i

dostępu do wiedzy

TEORIE NEOTECHNLOGICZNE: TEORIA LUKI

TECHNOLOGICZNEJ POSNERA (1961)



Na kształt wymiany międzynarodowej mają wpływ

istniejące różnice w poziomie rozwoju

technologicznego w danej dziedzinie wynikają one z

istniejącej między państwami LUKI TECHNOLOGICZNEJ



Państwa odznaczające się przewagę technologiczną i

innowacyjnością mają ułatwiony dostęp do

zagranicznych rynków zbytu



Wg. Posnera kolejny, wyższy etap rozwoju wiedzy

technicznej osiągają tylko niektóre kraje



O kształcie wymiany stanowią czasowe różnice w

opanowaniu określonych technologii przez

poszczególne państwa = opóźnienie naśladowcze

TEORIE NEOTECHNOLOGICZNE – TEORIA CYKLU

ZYCIA PRODUKTU VERNONA - 1966



Wiedza techniczna nie jest dobrem wolnym i równomiernie

rozprzestrzenionym w świecie



Innowacje rozprzestrzeniają się stopniowo i

nierównomiernie



Produkt przechodzi przez 3 fazy: wprowadzenie, wzrost,

standaryzacja



FAZA I – INNOWACYJNA – producent wprowadza produkt na

swój rynek, wysokie koszty, niejednolita technologia



FAZA II – WZROSTU (dojrzewania) produkt zaczyna być

produkowany przez większą ilość państw, lepsza

technologia, podejmowanie seryjnej produkcji i

upowszechnienie się nowej technologii produkcji



FAZA III – STANDARYZACJI – technologia staje się ogólno

dostępna i ujednolicona, pełna standaryzacja nowego

produktu



Pojęcie luki menadżerskiej - J. G. Diebold

TEORIE NEOCZYNNIKOWE



Wskazanie na dodatkowe przesłanki rozwoju

specjalizacji i handlu międzynarodowego oraz

kolejne czynniki wpływające na kształtowanie się

jego rozmiarów i struktury



Podstawa teorii – teoria H-O-S



Powstawały na bazie paradoksu Leontiefa



Należą do nich: teoria trójczynnikowa, teoria

wewnętrznej złożoności czynników oraz teoria

wieloczynnikowa

Teoria trójczynnikowa



3 czynniki – praca, kapitał, zasoby naturalne



Twórca – J. Vanek (1963)



W dyskusji nad paradoksem Leontiefa, Vanek

zwrócił uwagę na specyficzne uwarunkowania

produkcji i handlu art. surowcowo-rolniczymi

twierdząc że import USA jest dwa razy bardziej

surowcochłonny niż eksport



W związku z wysoką kapitałochłonnością

inwestycji surowcowych import amerykański jest

bardziej kapitałochłonny niż eksport



Kapitał i zasoby naturalne zostały potraktowane

jako czynniki komplementarne

Teoria wewnętrznej złożoności czynników –

pracy i kapitału



D. B. Keesing (1965), Kenen (1965)



Teoria ta wyodrębnia kapitał rzeczowy, prace

prostą oraz pracę złożoną (kapitał ludzki)



2 podejścia do kapitału ludzkiego:

Kapitał ludzki traktuje się jako trzeci, niezależny

czynnik produkcji

Kapitał rzeczowy i ludzki są traktowane jako

czynniki komplementarne

Teoria wieloczynnikowa



Zwolennicy tej teorii: R. E. Baldwin, G. C.

Haufbauer



Synteza poprzednich teorii



Główna przesłanka rozwoju specjalizacji to

relatywne różnice między krajami w zakresie

wyposażenia w: zasoby naturalne, kapitał

rzeczowy, pracę prosta i kapitał ludzki

TEORIE PODAŻOWO – POPYTOWE- teoria

podobieństw produktu

1961 LINDER

Kraj będzie eksportował te towary na które jest

zapotrzebowanie na rynku wewnętrznym

(istnieje tzw. „reprezentatywny popyt”)

Wielkość PKB per capita wpływa na istniejącą

strukturę popytu,

a handel międzynarodowy

jest tym bardziej intensywny im mniejsze są

różnice przeciętnych dochodów

indywidualnych we współpracujących krajach

Intensywność handlu artykułami

przemysłowymi jest tym większa im bardziej

zbliżone są struktury popytu krajów-partnerów

TEORIE POPYTOWO – PODAŻOWE – teoria

zróżnicowania produktu



Twórca- Armington (1969)



Zwraca uwagę na wymianę międzynarodową pod

względem obrotów zróżnicowanymi dobrami,

będącymi bliskimi substytutami, służącymi do

zaspokajania takich samych potrzeb



Elementy różnicujące: kraj pochodzenia, jakość,

wygląd, styl, parametry techniczne, koszt

wytworzenia



Im wyższe dochody tym preferencje

konsumentów bardziej zróżnicowane

Document Outline