Depresja i inne zaburzenia
psychiczne u osób w starszym
wieku.
Depresja i inne zaburzenia
psychiczne u osób w starszym
wieku.
Depresja – definicja,
przyczyny
Termin depresja w języku potocznym używany jest do
nazwania wielu doświadczeń - od zauważalnego i
przejściowego obniżenia nastroju do zaburzeń głębokich, a
nawet zagrażających życiu. Do opisywania nastroju, termin ten
oznacza przejściowy stan dysforii, który może trwać kilka
chwil, godzin, a nawet kilka dni. W tym znaczeniu słowa
depresja (i wyrazów pochodnych) używa się do nazywania
normalnej reakcji na trudne wydarzenia, a nawet do
ubarwienia opisem zwykłych zdarzeń np. „Ta pogoda jest
depresyjna” lub „Chyba wpadnę w depresję” . Termin
„depresja” rozumiany jako zespół doświadczeń, obejmujący
nie tylko nastrój, ale także doświadczenia fizyczne, psychiczne
i behawioralne, które określają bardziej długotrwały,
szkodliwy i poważny stan, który może zostać klinicznie
rozpoznany jako zespół depresyjny. Cierpiący na depresję
mogą doświadczać objawów o odmiennym charakterze i
różnym nasileniu, a liczba tych objawów również może być
zróżnicowana. Cztery ogólne dziedziny, do których można
zaliczyć cechy zespołu depresyjnego, to afekt, poznanie,
zachowanie oraz funkcjonowanie fizyczne.
Objawy afektywne.
Depresja jest jednym z poważnych zaburzeń ogólnie
zwanych zaburzeniami nastroju. Termin ten odnosi się
do przejawów nie typowanych uczuć czy nastrojów,
które stanowią podstawowe cechy tego stanu takie jak:
przygnębienie, smutek, obniżony nastrój, poczucie
pustki i bezradności. Jednak nie wszyscy ludzie, którzy
są przygnębieni, odczuwają smutek. Często w zamian
mówią o utracie zainteresowań tego, co ich dotychczas
ciekawiło, o zaniku odczuwania przyjemności, o
zniechęceniu, poczuciu beznadziejności, apatii. Nie
cieszy ich czas wolny, kontakty z rodziną, przyjaciółmi.
Osoba w depresji może mieć trudności z myśleniem o
czymś co powinna zrobić, a w sytuacji, kiedy uda się jej
wykonać jakieś zadanie odczuwa niewielką satysfakcję.
Objawy poznawcze
Chorzy w depresji negatywnie myślą o sobie samym, o
swoim otoczeniu i o przyszłości. Uważają się za
niekompetentnych i miernych, przejawiają bezlitosny
krytycyzm wobec własnych czynów i cech. Często czują się
winni, dlatego niska samoocena jest powszechnym
atrybutem depresji. Człowiek może czuć się niezdolny do
kierowania swoim życiem i do rozwiązywania problemów.
Spostrzega swoje życie i swoją przyszłość jako szarą
pozbawioną przyjemności sytuację, której zmiana jest
bezcelowa i nieosiągalna. U ludzi dotkniętych depresją
powszechne są przekonania odzwierciedlające brak nadziei
dotyczącej własnej zdolności osiągania upragnionych celów.
Obok negatywnego myślenia depresję cechują: zaburzenia
koncentracji uwagi (czytanie, oglądanie
telewizji),podejmowania decyzji i funkcjonowania pamięci.
Objawy behawioralne
Z powodu apatii, obniżonej aktywności osoby w depresji
często wycofują się z aktywności społecznej i ograniczają
swoje typowe zachowania. Doświadczając ciężkiej depresji
chorzy przez długi okres mogą pozostawać w łóżku.
Niejednokrotnie unikają interakcji społecznych, głównie z
powodu utraty motywacji i zainteresowania światem.
Charakterystyczne są zmiany w poruszaniu się, zwane
zmianami psychoruchowymi, które przyjmują formę
spowolnienia lub też pobudzenia i niepokoju. Chorzy mówią
i poruszają się wolniej niż zazwyczaj a na ich twarzy nie
widać ożywienia. Mówią monotonnym głosem, nie
utrzymują kontaktu wzrokowego. Z kolei inni, wykazują
pobudzenie są niespokojni, nie przestają się poruszać,
ruszają rękami, kręcą się, dotykają własnego ciała,
gestykulują.
Objawy somatyczne
Obok zmian zachowań ruchowych zauważa się także
zmiany dotyczące apetytu, snu i energii. Chorzy często
skarżą się na obniżony poziom energii narzekają na
zniechęcenie, apatię, czują się ociężali i mało ruchliwi.
Brakuje im wigoru by podjąć się jakichkolwiek zadań i je
zakończyć. Zmiany wzorca snu należą do cech
charakterystycznych depresji i mogą przyjmować różne
formy: trudności z zasypianiem, niedosytu lub nadmiaru
snu. Osoby w depresji przeżywają to, co określa się
mianem wczesnego budzenia się. Problem polega na
budzeniu się ze snu na godzinę wcześniej, niż zwykle się
wstaje, zazwyczaj towarzyszą temu trudności z ponownym
zaśnięciem. Podobnie zmiany łaknienia mogą przyjmować
formę zwiększonego czy zmniejszonego apetytu z
towarzyszącym temu przybraniem na wadze lub utratą
masy ciała. Niektóre osoby jedzą więc więcej a inne mniej.
Termin depresja
Ma treść wieloznaczną: w języku potocznym stosowany
jest do określenia złego samopoczucia, obniżonego
nastroju, przygnębienia, niezależnie od przyczyn tego
stanu. W psychiatrii termin ten dotyczy szczególnego
rodzaju zaburzeń nastroju i emocji, mianowicie takich,
które można uznać za zjawisko chorobowe, a więc
wymagające pomocy lekarskiej a granica pomiędzy,,
normalnym ” przygnębieniem a depresją jako stanem
chorobowym nie jest wyraźna.
Etiologia
Depresja należy do najczęstszych obrazów
klinicznych zaburzeń psychicznych wieku
podeszłego. Jedną z głównych przyczyn
wzrostu
rozpowszechnienia
depresji
jest
starzenie się populacji. Depresja jest częstsza
wśród kobiet niż wśród mężczyzn, a częstość
jej występowania w ciągu całego życia wynosi
odpowiednio 20 % i 10 % .
Czynniki ryzyka rozwoju
depresji:
zwiększona zachorowalność na
choroby somatyczne
czynniki psychospołeczne
proces starzenia się mózgu.
Czynniki sprzyjające
występowaniu zaburzeń
depresyjnych:
brak aktywności, bezczynność i izolacja związane z
przejściem na emeryturę, przerwaniem pracy
zawodowej
zmiana warunków mieszkaniowych, miejsca
zamieszkania, pobyt w zakładach opiekuńczych itp.
pogorszenie sytuacji materialnej
osamotnienie, brak wsparcia (nie tylko
materialnego) osób bliskich
utrata osób najbliższych (zgon współmałżonka,
odejście dzieci)
przewlekłe choroby somatyczne
pojawienie się zaburzeń otępiennych.
Depresja u osób starszych, w porównaniu z
ludźmi
młodymi,
cechuje
się
bardziej
zróżnicowaną etiologią. W etiologii depresji
wieku podeszłego uwzględnia się trzy grupy
czynników:
Socjalne
- ograniczone kontakty społeczne
- osamotnienie
- żałoba, ubóstwo
- choroby somatyczne.
Psychologiczne
- obniżona samoocena
- ograniczenie intymności
- choroby somatyczne.
Biologiczne
- zmniejszenie liczby neuronów
- obciążenia genetyczne
- choroby somatyczne.
Obraz kliniczny depresji
wieku podeszłego
Obraz kliniczny depresji wieku podeszłego
(chociaż jest spotykany również u osób
młodszych)
wykazuje
jednak
pewne
odrębności. Charakterystyczna jest znacząco
większa
liczba
skarg
na
dolegliwości
somatyczne
(bóle),
spowolnienia
psychoruchowe
i
zaburzenia
procesów
poznawczych.
Klasyfikacja zaburzeń
depresyjnych
W klasyfikowaniu zaburzeń depresyjnych
wyróżniamy dwa podejścia:
,,nozologiczne’’ - reprezentowane przez
psychiatrów europejskich związane z dążeniem do
wyodrębnienia i opisania charakterystyki klinicznej
licznych stanów depresyjnych, w zależności od ich
znanej lub domniemanej przyczyny
„ unitarystyczne ”- mające swoich reprezentantów
głównie w Stanach Zjednoczonych, którzy
zaburzenia depresyjne traktują całościowo, kładąc
nacisk na określenie kryteriów diagnostycznych,
podkreślając jednocześnie wieloprzyczynowość
(wieloczynnikowość) depresji człowieka.
Klasyfikacja nozologiczna
przedstawia następujące przyczyny
depresji:
Przyczyny endogenne (hipotetyczne)
Choroby afektywne
Psychozy schizoafektywne.
Przyczyny psychologiczne (zawody
emocjonalne, straty)
Depresje reaktywne
Depresje w reakcji żałoby
Depresje w przebiegu zaburzeń nerwicowych
Depresje w przebiegu reakcji adaptacyjnych.
Przyczyny somatyczne, organiczne
Depresje w schorzeniach somatycznych
Depresje związane ze stosowaniem leków i
innych
substancji, w przebiegu zatruć, uzależnień
Depresje w chorobach organicznych mózgu.
Ogół stanów depresyjnych dzieli
się na trzy duże grupy:
grupę stanów depresyjnych występujących w
przebiegu chorób afektywnych (dawna nazwa:
„psychoza maniakalno-depresyjna”)
grupę depresji występujących w przebiegu
różnych schorzeń: nazywane „depresjami
objawowymi”, „depresjami somatycznymi”,
„depresjami organicznymi”
depresje psychogenne, będące dużą i
niejednorodną grupą stanów depresyjnych
związanych z różnorodnymi urazami
psychicznymi, zawodowymi, emocjonalnymi.
Jednym z kryteriów klasyfikacji
stanów depresyjnych jest ich
nasilenie. W depresji wyróżnia się ich
następujące stopnie:
Subdepresję
podstawowe objawy i cechy depresji o łagodnym
nasileniu
pojedyncze charakterystyczne cechy depresji
( zmęczenie, zniechęcenie, złe samopoczucie, brak
zadowolenia, pogorszenie snu, gorszy apetyt ).
Depresje maskowane
dominuje jeden z objawów, bez wyraźniejszych
psychopatologicznych objawów zespołu, zwłaszcza
smutku, zniechęcenia.
Depresje o średnim nasileniu, depresja
umiarkowana
objawy i cechy depresji wykazują średnie
nasilenie, zniechęcenie do życia,
wyraźne obniżenie funkcjonowania
społecznego, zawodowego.
Depresje o dużym nasileniu, depresje
ciężkie
Depresja ciężka bez objawów psychotycznych
dominuje smutek lub zobojętnienie,
spowolnienie psychoruchowe, niekiedy lęk,
niepokój, myśli i tendencje samobójcze, silne
zaburzenia funkcjonowania społecznego,
niezdolność do pracy zawodowej.
Depresja ciężka z objawami
psychotycznymi
urojenia winy, kary, hipochondryczne,
zahamowanie ruchowe, niekiedy osłupienie
depresyjne,
podniecenie ruchowe ( depresja „agitowana” ).
Depresja jest najczęściej nawracającym, a
czasami przewlekłym schorzeniem. Wraz z
każdym epizodem depresyjnym zwiększa się
ryzyko kolejnego epizodu. Długość okresu,,
zdrowia ” stopniowo się zmniejsza, a każdy
nowy epizod może powodować nasilenie
upośledzenia czynnościowego i pogorszenie
jakości życia.
Z powodu licznych przyczyn i zmienności
stanu
somatycznego
depresje
wieku
podeszłego
są
trudnym
problemem
terapeutycznym.
Wśród leków
przeciwdepresyjnych wyróżnia
się:
trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
inhibitory oksydazy monoaminowej
selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego
serotoniny
selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego
noradrenaliny
reboksytynę oraz leki przeciwdepresyjne o
podwójnym mechanizmie działania –
wenlafaksynę i mitrazapinę.
Leczenie farmakologiczne zaburzeń
depresyjnych w wieku podeszłym wymaga
przestrzegania następujących zasad:
stosowanie leków przeciwdepresyjnych należy
rozpoczynać od dawek małych (1/3 - 1/2 dawki
stosowanej na początku kuracji u osób
młodych); dotyczy to również dawek
maksymalnych
u chorych z dużym lękiem i niepokojem
przydatne są neuroleptyki wykazujące wpływ
przeciwdepresyjny (chloroprotiksen, sulpiryd);
łączenie leków przeciwdepresyjnych i
neuroleptyków lub leków anksjolitycznych
wymaga dużej ostrożności.
Odstawienie leków powinno być stopniowe,
zbyt szybkie przerwanie leczenia może
spowodować
wystąpienie
objawów
somatycznych (zawroty głowy), z przewodu
pokarmowego (nudności, wymioty), objawów
grypopodobnych (zmęczenie, dreszcze) oraz
objawów neurologicznych (dyskinez, objawów
pozapiramidowych
)
i
psychiatrycznych
(pobudzenie, lęk, drażliwość, napady płaczu).
leczeniu farmakologicznemu powinny zawsze
towarzyszyć
oddziaływania
psychoterapeutyczne.
Dziękuję za uwagę